توتسی، دون برونو

[don Bruno totsi]
Don Bruno Tozzi

(ت. فلورانس، ایتالیا، 7 آذر 1035/ 27 نوامبر 1656؛ والّومبروزا، ایتالیا، 4 بهمن 1121/ 24 ژانویه 1743)، گیاه شناسی.
توتسی پسر فرانچسکو سیمونه توتسی بود. هرچند که خانواده‌ی دون برونو از درآمد نسبتاً کمی برخوردار بود، او توانست پیش از آن که، بیست سالگی، به مقام راهبی در فرقه‌ی والّومبروزا برگزیده شود دست تحصیل رسمی در رشته‌های فلسفه و الهیات بزند. وی در اجرای وظایف مذهبیش موفق بود، اما بارها از گرفتن ترفیع خودداری کرد. سرانجام دادستان کل و راهب بزرگ فرقه گردید. در همین زمان توانست علاقه‌‌‌‌‌‌‌اش به گیاه‌‌شناسی را دنبال کند. وظایف کشیشی وی سفرهای متعددی را ایجاب می‌کرد، و او، در حالی که پیاده از محلی به محل دیگر می‌رفت، از این فرصت برای مطالعه و جمع آوری گیاهان استفا می‌کرد.
موقوفه‌ای به توتسی امکان داد که مجموعه‌ی منتخبی از کتاب‌های علمی را گرد آورد. وی معلم و دوست پیئرآنتونیو میکلی بود؛ دوستی همه‌ی عمر آنها با سفرهای تحقیقی متعددی که به منظور جمع آوری گیاهان انجام می‌گرفت پایدارتر شد. میکلی نام «توتسیا» را احترام معلم خود بر جنسی از یک گیاه کمیاب گذاشت.
راهب بزرگ، توتسی، نه تنها برای یافتن و جمع آوری گیاهان چشمی تیزبین داشت، بلکه در کشیدن تصویر آبرنگ گیاهان تخمدار همچنین انواع نهانزاد نیز مهارت پیدا کرد. تعدادی از کارهایش منحصراً به قارچ‌ها، گلسنگ‌ها، جلبک‌ها، خزه رویها (بریوفیت‌ها) اختصاص داشت. وی سخاوتمندانه مجموعه‌های گردآوری شده و نقاشی‌های خود را با شخصیت‌های برجسته گیاه‌شناس زمان خود، از جمله ویلیام شررد، که برای توتسی کتاب می‌فرستاد، تقسیم می‌کرد. همچنین مکاتبه و مبادله مطالب را به طور فعال با هرمان بورهاوه، جیمز پتیور، و هنس اسلوون ادامه داد. توتسی به عنوان معلمی ماهر و مقامی معتبر در مورد گیای ایتالیا مشهور شد. در حدود 200 گیاه در کتاب او به Catalogus plantarum etruriae et insularum adjacentium نام («فهرستنامه‌ی گل‌های اتروریا و نواحی مجاور») به تصویر درآمده است. توتسی، همراه با دوستش میکلی، از جمله بنیادگذاران «انجمن گیاه‌‌شناسی فلورانس» بود، و در «انجمن سلطنتی» لندن پذیرفته شد. او پیشنهادهای تدریس در لندن را به دلیل کهولت و وظایفی که در قبال مقام روحانی خود داشت نپذیرفت. پس از بازنشستگی شروع به تهیه چند دفتر حاوی پرندگان و حشرات کرد، و زندگی خود را تا پایان حیات به طور عمده وقف علایق گیاه شناختی خویش کرد.

کتابشناسی
یکم. کارهای اصلی.
خدمات توتسی به گیاه‌‌شناسی و نوشته‌های او در این رشته چنان متعدد است که فهرست کردن آنها از یک فرد تنها ساخته نیست. دستنویس‌های توتسی که برای معاصرانش فرستاده نشده‌اند در «کتابخانه ملی مرکزی» در فلورانس نگه داری می‌شوند. تعدادی از نقاشی‌های آبرنگی که برای شررد ارسال شده‌اند در دانشگاه آکسفرد محفوظند. مجموعه‌های اسلوون در موزه بریتانیا (تاریخ طبیعی) چندتا از تصویرهای رنگین توتسی و نیز چند نامه‌ای را که به پتیور و اسلوون نوشته شده است در بر دارند. فهرست نسبتاً کاملی از آثار توتسی در مقاله «Funghi di Valombrosa»، نوشته‌ی پ. آ. ساکاردو و ف. کاوارا، در NGBIB، 7(1900)، 272-310، ذکر شده است.
دوم. خواندنیهای فرعی.
تعدادی از آثاری که حاوی اطلاعاتی درباره توتسی می‌باشند شاید به هیچ وجه گویای اهمیتی که این مرد برای گیاه‌‌شناسی آغازین اروپا داشت نباشند. فهرست داراییهای توتسی در دانشگاه An Account of the Herbaria of the Department of Botany in the University of Oxford، از هـ. ن. کلوکی، هشتم (آکسفرد، 1964)، مندرج است.
به مناسبت دویستمین سال درگذشت میکلی در مقاله کوتاهی به قلم ج. نگری با عنوان « (1656-1743) Don Bruno Tozzi»، که به انجمن گیاه‌‌شناسی ایتالیا تقدیم شد، تجلیلی از توتسی بعمل آمد؛ این مقاله در NGBIB، 45 (1939)، پنجاه و نه-شصت و چهار، انتشار یافت.
چند نکته‌ی ظریف درباره‌ی توتسی را در مقاله‌ای با عنوان «Bruno Tozzi's Little Mystery, or a Quarter Millennium of Confusion»، نوشته‌ی ج. پرو سکاوئر، در Webbia، 20 (1965)، 227-239، می‌توان یافت.

منبع مقاله:
گیلیپسی، چارلز کولستون، (1387) زندگینامه‌ی علمی دانشوران، ترجمه احمد آرام ... [و دیگران]، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، چاپ اول.