نسخه شناسی آثار شیخ طوسی

از آثار بسیار برجسته شیخ طوسی، کتاب تمهید الاصول وی که در شرح بخش کلامی اثر استادش شریف مرتضی با عنوان جمل العلم والعمل است، نیازمند انتشاری دوباره است. علاوه بر آنکه این متن به صورت بسیار نا شایسته ای
چهارشنبه، 1 ارديبهشت 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
نسخه شناسی آثار شیخ طوسی

نسخه شناسی آثار شیخ طوسی
 

 

نویسنده: حسن انصاری




 
از آثار بسیار برجسته شیخ طوسی، کتاب تمهید الاصول وی که در شرح بخش کلامی اثر استادش شریف مرتضی با عنوان جمل العلم والعمل است، نیازمند انتشاری دوباره است. علاوه بر آنکه این متن به صورت بسیار نا شایسته ای منتشر شده، در آن از همه نسخه های خطی بهره گرفته نشده است. نویسنده این سطور البته عجالتا تحقیقی درباره کم و کیف نسخه های خطی این کتاب انجام نداده است، اما می دانم که نسخه کهنه ای از آن در آستان قدس هست. در تحقیق این متن مناسب است که متون کلامی دیگر و از آن جمله آثاری که به تبع آن و به تبع دو کتاب الملخص و الذخیرة استادش شریف مرتضی نوشته شده اند، مورد دقت قرار گیرند. تا چند قرن، و حتی تا دوره محمود حمصی رازی (و اندکی بعد از او) که در برخی گرایشات، نظر شریف مرتضی و شیخ طوسی را نپذیرفته و آشکارا نظر مکتب کلامی ابو الحسین بصری معتزلی را پذیرا شده است، کتابهای کلامی تحت تأثیر آثار کلامی شریف مرتضی و شیخ طوسی بوده اند و در پاره ای از انظار، نظر بهشمیان را که مورد تأیید شریف مرتضی بوده است، پذیرفته اند. البته شیخ طوسی در پاره ای از مسائل کلامی نظر استادش را نمی پذیرد. برای نوشتن تحلیلی از اندیشه های کلامی شیخ طوسی انتشار این متن به صورت محققانه البته مفید است. متأسفانه برخی آثار مهمتر شیخ طوسی در حوزه کلام از میان رفته اند و باید به همین کتاب و نیز الاقتصاد و چند رساله مختصر او خود را محدود کرد.
درباره تصحیح الفهرست شیخ طوسی، خوشبختانه کار بزرگ و محققانه محقق طباطبایی هم اینک در اختیار ماست. اما متأسفانه آن کار قبل از اتمام کار آن به سبب ضایعه درگذشت آن مرحوم، نیمه کاره ماند. محقق طباطبایی آن گونه که خود ایشان به نویسنده این سطور خاطر نشان کردند، در دو نوبت به مقابله نسخه های خطی الفهرست مبادرت کرده بودند: دستآمد نوبت اول ضبط اختلافات الفهرست چاپ نجف با شماری از نسخه های کهن و مهم این کتاب بود که در دو نسخه چاپی این کتاب ثبت شده بود. بار دیگر به دلیل پیشامدی ناخواسته، ایشان ناچار می شوند که ضمن استنساخ یکی از این نسخه ها اختلافات آن نسخه را با نسخ دیگر تا آنجا که در اختیار داشته اند و با بهره گیری از تجارب و نتایج دور نخست، ثبت کنند؛ گو اینکه در دور دوم به دلیل وجود برخی از آن نسخه ها در کتابخانه های عراق، به همه آن نسخه ها دسترسی نداشته اند. آنچه که به عنوان تحقیق جدید متن الفهرست پس از درگذشت محقق طباطبایی منتشر گردید، حاصل کار نوبت دوم بود که شاید می توانست با مراجعه به آن دو نسخه چاپی محشی به اختلافات نسخه های خطی که حاصل نوبت اول بود، به صورت کاملتری عرضه شود. محقق طباطبایی در زمان حیاتشان تنها موفق شدند نسخه ای از الفهرست را آماده کنند که با نسخ بسیار مهم دیگر مقابله شده بود و همواره نیز به ویژه در اواخر عمرشان تأکید داشتند که این کار دست کم نیازمند یک سال کار فشرده دیگر است تا از میان نسخه بدلها، اصح نسخ الفهرست سامان دهی شود. ایشان همچنین این نیت را داشتند که بر پاره ای از مطالب الفهرست، تعلیقاتی را بسان تعلیقات بر الفهرست منتجب الدین ارائه دهند و عملا هم در پاره ای موارد نکاتی را به صورت اولیه یادداشت کرده بودند. صد افسوس که آن مرحوم فرصت نیافتند تا نتیجه چند سال مقابله نسخ مختلف الفهرست که برخی از آنها را در کتابخانه های عراق یافته بودند و با دقتی تمام سامان گرفته بود را در متنی منقح آن طور که خود نیت انجام آن را داشتند، به سامان برسانند. بنابراین آنچه از الفهرست شیخ طوسی همینک به کوشش محقق طباطبایی منتشر شده است، تنها نماینده نیمه نخست تلاش آن مرحوم است؛ و به عبارتی دیگر بخش مقابله نسخه ها. تصحیح نهایی متن و اختیار اصح نسخ و تعیین دقیق اشتباهات نسخه ها به همراه توضیح پاره ای از مشکلات متن، چیزی است که ایشان نیت انجام آن را داشتند و هزار حیف و افسوس که قضای محتوم مانع از انجام این نیت شد. همین چند مورد حواشی محقق طباطبایی بر چند مورد از عبارات الفهرست نشان از عمق اطلاع و وسعت دقت نظر آن مرحوم در دانش رجال دارد. در حقیقت پاره ای از آن یادداشتها برخاسته از اطلاع عمیق و کم نظیر محقق طباطبایی در شناخت رجال حدیث شیعه و اهل سنت هر دو بود. عموما چنین است که آگاهان بر دانش رجال شیعی اطلاعی وسیع از رجال حدیث اهل سنت ندارند و همین امر گاهی مشکلاتی در تحقیقات آنان را فراهم می کند. محقق طباطبایی از آن دسته محققان بلند پایه ای بود که همسان دستی قوی در هر دو زمینه داشت و همین امر کار او را متمایز می کرد.
منبع مقاله :
http://ansari.kateban.com/



 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین