سیری در اندیشه عرفانی امام خمینی (ره)

اهل بیت (ع) و عبودیت مطلقه

«عبودیت مطلقه» تعبیر دیگری از عبودیت کامل است. هر اندازه انسان از نظر کمالات وجودی کامل‌تر باشد، گرایش فطری و ذاتی او به سوی عبودیت و بندگی حق بیشتر می‌شود؛ زیرا عبودیت و پرستش حق که مقتضای ذات انسان است در
پنجشنبه، 11 شهريور 1395
تخمین زمان مطالعه:
پدیدآورنده: علی اکبر مظاهری
موارد بیشتر برای شما
اهل بیت (ع) و عبودیت مطلقه
اهل بیت (ع) و عبودیت مطلقه

 

نویسنده: محمد امین صادقی ارزگانی





 
سیری در اندیشه عرفانی امام خمینی (ره)
«عبودیت مطلقه» تعبیر دیگری از عبودیت کامل است. هر اندازه انسان از نظر کمالات وجودی کامل‌تر باشد، گرایش فطری و ذاتی او به سوی عبودیت و بندگی حق بیشتر می‌شود؛ زیرا عبودیت و پرستش حق که مقتضای ذات انسان است در افراد کامل شکوفاتر است و انسان کامل سعادت خود را تنها در بندگی و عبودیت الهی جست‌وجو می‌کند. از این رو در شب معراج وقتی به رسول خدا خطاب شد:
«سَلُ ما تَبّغه من السعادات»؛ هرچه از سعادت‌ها که می‌خواهی، طلب نما.
حضرت عرض کرد:
«أصفنی إلیک بالعبودیة یارب»؛ پروردگارا مرا به عبودیت خود برگزین.
آن‌گاه آیه‌ی مبارکه‌ی (سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَى‏ بِعَبْدِهِ...) نازل گردید. (1)
از برخی از عارفان بزرگ نقل شده است:

 

الهی اگر یک بار گویی بنده‌ی من *** از عرش گذرد خنده‌ی من (2)

بنابراین معلوم می‌شود که اولاً، عبودیت بالاترین مقام برای انسان است. ثانیاً، کامل‌ترین مقام عبودیت تنها نصیب انسان کامل می‌شود و هر مقام و منزلتی که برای انسان کامل وجود دارد، در واقع نتیجه و محصول عبودیت او است.
به این مسأله در آثار عرفانی امام توجه خاصی شده است؛ حضرت امام در این باره می‌گوید:
"باید دانست که عبودیت مطلقه از اعلی مراتب کمال و ارفع مقامات انسانیت است که جز اکمل خلق الله محمد صلی الله علیه و آله و سلم بالاصاله و دیگر اولیای کُمّل بالتبعیه، کسی دیگر را از آن نصیبی نیست و دیگران را پای عبودیت لنگ است و عبادت و عبودیت آن‌ها معلّل است. و جز با قدم عبودیت نتوان به معراج حقیقی مطلق رسید؛ و لهذا در آیه‌ی شریفه فرماید: (سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَى‏ بِعَبْدِهِ). (3) قدم عبودیت و جذبه‌ی ربوبیت سیر داد آن ذات مقدس را به معراج قرب و وصول. و در تشهد نماز که رجوع از فنای مطلق است که در سجده حاصل شده، باز توجه به عبودیت قبل از توجه به رسالت است. و ممکن است اشاره به آن باشد که مقام رسالت نیز در نتیجه‌ی جوهره‌ی عبودیت است. (4)"
در این کلام امام به چند نکته‌ی عمیق و بنیادین اشاره شده است:
نکته‌ی اول این‌که در میان کمالات و مقامات انسان، کمالی بالاتر از عبودیت وجود ندارد؛ لذا انسان کامل بالاترین مقام عبودیت را که همان عبودیت مطلقه است دارا می‌باشد. به همین دلیل انسان کامل از میان همه کمالات خویش، به عبودیت و بندگی خود افتخار می‌کند؛ چنان که در حدیثی از امیرمؤمنان رسیده است:
«کفی لی فخراً أن أکون لک عبداً»؛ (5) همین افتخار مرا بس که بنده‌ی تو هستم.
این نکته در شمار امتیازات برجسته‌ی عرفان امام خمینی محسوب می‌شود؛ زیرا یکی از عارفان که گویا از نور ولایت محروم بوده‌اند، در این مسأله دچار لغزش عمیقی شده و گفته است:
"گرچه پیامبر بنده‌ی حق و فرستاده‌ی او است، اما اطلاق واژه‌ی «عبد» بر آن حضرت اسائه ادب است. (6)"
امام خمینی در نقد کلام وی می‌فرماید:
«هذا من سوء الأدب علی الله، بل علی رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم؛ فانّ العبودیة من أعظم افتخارات النبی (صلی الله علیه و آله و سلم)»؛ (7) سخن ایشان نه تنها نسبت به خدا، بلکه نسبت به رسول خدا نیز جسارت و بی‌ادبی محسوب می‌شود؛ زیرا عبودیت و بندگی از بزرگ‌ترین افتخارات پیامبر است.
نکته‌ی دوم این‌که عبودیت مطلقه - که بالاترین مقام انسان کامل است - اصالتاً از آنِ مقام ختمی مرتبت و بالتبع نصیب اهل بیت (علیهم‌السلام) شده است؛ زیرا هر مقام و منزلتی که برای اهل بیت (علیهم‌السلام) مطرح باشد، جلوه‌ای از منزلت ختمی مرتبت می‌باشد و وجود آن‌ها در حقیقت آینه‌ی تمام نمای رسول خدا است.
نکته‌ی سوم این که تمام مقاماتی که برای انسان کامل مطرح است، نتیجه عبودیت مطلقه او است؛ حتی مقام رسالت و امامت نیز نتیجه‌ی عبودیت است؛ لذا در تشهد، شهادت به عبودیت پیش از شهادت به رسالت مطرح شده است.
نکته‌ی چهارم این‌که عبادت و عبودیت سایر انسان‌ها با انگیزه‌های خاصی مقیّد می‌شود؛ اما عبادت و عبودیت انسان کامل، از هر قیدی رها و مطلق است؛ به همین دلیل عبودیت مطلقه، تنها نصیب انسان کامل می‌شود. عبادت دیگران یا به دلیل ترس از جهنم است یا طمع بهشت و بالاترین سطح عبادتشان همان عبادت «احرار» است که به انگیزه‌ی عشق و محبت انجام می‌شود؛ اما حتی این عبادت نیز مقیّد به قیدی است که آثاری از انانیت دارد؛ زیرا به دلیل دوست داشتن خدا یا عبادت خدا، عبادت می‌کند. اما عبادت انسان کامل (پیامبر و اهل بیت) نه تنها به قیودی چون خوف و طمع مقیّد نیست، بلکه فراتر از قید عشق و محبت است. اگرچه انسان کامل نیز در مراتب آغازین عبادت، خداوند را از روی عشق و محبت عبادت می‌کند، اما در مرتبه‌ی بالاتر عبادت، نه تنها از آن جهت که خدا را دوست دارد، بلکه چون خدا را شایسته عبادت یافته است، عبادت می‌کند؛ و میان این دو مرتبه تفاوت عمیقی وجود دارد؛ عمق معرفت و اوج عبودیت در فرض دوم بسی فراتر از فرض اول است. این مطلب در واقع تحلیل کلام نورانی امیرمؤمنان و امام عارفان است که فرمود:
«ما عبدتک خوفاً من نارک، و لا شوقاً إلی جنتک؛ بل وجدتک أهلاً للعبادة فعبدتُک»؛ (8) تو را از روی ترس و طمع عبادت نمی‌کنم، بلکه چون تو را شایسته‌ی عبادت و پرستش یافته‌ام عبادت می‌کنم.

پی‌نوشت‌ها:

1. شرح الاسماء الحسنی، ص 90.
2. همان، به نقل از: خواجه عبدالله انصاری.
3. اسراء (17): 1.
4. آداب الصلوة، ص 10.
5. بحارالانوار، ج 38، ص 340، ح 14.
6. شرح فصوص الحکم (قیصری)، ص 60.
7. تعلیقات علی شرح فصوص الحکم و مصباح الانس، ص 55.
8. عوالی اللئالی، ج 2، ص 11.

منبع مقاله:
صادقی ارزگانی، محمد امین، (1387) سیمای اهل بیت (ع) در عرفان امام خمینی (ره)، تهران: مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، چاپ اول.



 

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم