آشنايي با مفهوم بيابان زايي و بيابان زدايي

در اين مقاله پديده‌ي بيابان‌زايي، اثرات و پيامدهاي گسترش بيابان‌ها و الويت‌هاي اصلاحي براي مبارزه با اين پديده مورد بررسي قرار مي‌گيرد. مناطق بياباني سطح وسيعي از کره‌ي زمين را به خود اختصاص داده‌اند. توضيح چند واژه و مطلب به ما کمک مي کند که تصور بهتري نسبت به اين اكوسيستم و پديده‌هاي آن پيدا کنيم.
چهارشنبه، 6 خرداد 1388
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
آشنايي با مفهوم بيابان زايي و بيابان زدايي
آشنايي با مفهوم بيابان زايي و بيابان زدايي
آشنايي با مفهوم بيابان زايي و بيابان زدايي

نویسنده : محمدرضاسعيدافخم شعرا

در اين مقاله پديده‌ي بيابان‌زايي، اثرات و پيامدهاي گسترش بيابان‌ها و الويت‌هاي اصلاحي براي مبارزه با اين پديده مورد بررسي قرار مي‌گيرد. مناطق بياباني سطح وسيعي از کره‌ي زمين را به خود اختصاص داده‌اند. توضيح چند واژه و مطلب به ما کمک مي کند که تصور بهتري نسبت به اين اكوسيستم و پديده‌هاي آن پيدا کنيم.

بيابان يا Desert :

بيابان يک بيوم (سرزمين) يا يک‌نوع اکوسيستم است که به‌طور طبيعي در زمره‌ي بيوم‌هاي کلان کره‌ي زمين به شمار مي‌آيد. اين بيوم در كنار ساير بيوم‌ها همانند جنگل‌هاي مناطق حاره، بيوم جنگل‌هاي معتدله، بيوم علفزار و بيوم بوته زار قرار دارد.
بيابان‌زايي يا Desertification:
بيابان‌زايي يا بياباني شدن پديده‌اي است که در اثر عملکرد نادرست انسان در طبيعت پديد مي‌آيد. بيابان‌زايي يکي از شيوه هاي تخريب خاک در مناطق خشک، نيمه خشک و کم رطوبت است که بر اثر عوامل مختلف از جمله تغيير آب و هوا و فعاليت هاي انساني حادث مي شود، شايان ذكر است، اين پديده يک ششم جمعيت جهان، 70% اراضي خشک که بيش از 6/3 ميليارد هکتار مي شود و هم‌چنين يک چهارم مساحت جهان را تحت تاثير اثرات منفي خود قرار مي دهد. از اعمالي که منجر به بيابان زايي مي شود مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
1. بهره برداري نادرست از زمين‌هاي کشاورزي
2. استفاده‌ي افراطي از کود و سموم شيميايي
3. شخم اراضي در جهت شيب
4. بهره برداري بي‌رويه از سفره‌هاي آب زيرزميني که منجر به شوري آب و درنهايت شوري خاک مي شود
5. چراي مفرط و بيش از ظرفيت از مراتع
6. بهره برداري‌هاي بي‌رويه از جنگل‌ها و جنگل‌تراشي
7. تبديل نابه‌خردانه‌ي اراضي منابع ملي به کشاورزي، ويلاسازي و ...
موارد نام برده از جمله عملکرد سوء انسان است که منجر به پديده بيابان‌زايي شده است.

بيابانزدايي:

ترجمه‌ي واژه‌ي Non-Desertification به معني بياباني نشدن و يا جلوگيري از بياباني شدن است. در توضيح بيابان‌زدايي بيان اين نکته حائز اهميت است که منظور از بيابان زدايي، زدودن و از بين بردن بيوم بيابان نيست، چراکه اين بيوم همانند ساير بيوم‌هاي طبيعي حاصل فعل وانفعالات پديده هاي اکولوژيکي است و شايد انسان هرگز قادر نباشد که آن را از مجموعه‌ي بيوم‌هاي کره زمين حذف کند. درواقع آن‌چه که مورد نظر واژه بيابان‌زدايي است، جلوگيري از بياباني شدن زمين‌هايي است که در اثر اعمال مخرب انسان در معرض بياباني شدن قرار دارند.

اثرات و پيامدها

بارزترين آثار بيابان‌زايي علاوه بر فقر گسترده، تخريب بالغ بر 3/3 ميليارد هکتار از مراتع جهان است که 73درصد تمامي مراتع را تشکيل داده و ظرفيت و قابليت بسيار بالايي براي انسان و دام دارد.
کاهش حاصل‌خيزي خاک و افت ساختار آن دربيش از 47درصد مناطق خشک، شامل زمين‌هاي ديم وابسته به باران و تخريب زمين‌هاي زيرکشت آبي که بيش از 30درصد مناطق پرجمعيت سرزمين‌هاي خشک را دربرمي گيرد از ديگر صدمات بيابان‌زايي است. ايران با داشتن دو کوير بزرگ و برخي چاله‌هاي داخلي توان بالايي براي بياباني شدن دارد. اين پتانسيل با اعمال مخرب نسبت به طبيعت در 50سال اخير همواره در حال افزايش است.
براساس آمارهاي اظهارشده در مجامع منابع طبيعي کشور هر ساله يک ميليون هکتاراز اراضي قابل استفاده کشور از منظرانتفاع از بين مي‌روند که اين به معناي افزايش روند بياباني شدن اراضي کشور است. نابودي پوشش گياهي جنگلي و مرتعي و بي‌دفاع گذاشتن خاک در مواجهه با سيلاب و باد منجر به افزايش شديد فرسايش آبي و بادي در کشور شده است. افزايش سيل‌هاي مخرب و طوفان‌هاي شديد حاصل شيوه‌هاي نادرست بهره برداري از طبيعت است، که خود نيز نابساماني‌ها و درماندگي‌هاي اجتماعي اقتصادي و اکولوژيکي ديگري را به‌دنبال دارد.

اولويت‌هاي اصلاحي

اولويت مبارزه با اين پديده، پيش‌گيري از تخريب زمين‌هايي است که هنوز به‌طوركامل تخريب نشده‌اند و يا ميزان تخريب در آن‌ها کم است، اين درحالي‌ست كه، براي اراضي تخريب شده نيز بايد برنامه‌هاي اصلاحي درنظر گرفت. گرچه هرساله متوليان و مجريان منابع طبيعي تلاش و هزينه‌ي زيادي براي حفظ و نگهداري اراضي جنگلي و مرتعي و حوزه‌هاي آبخيز اعمال مي‌كنند، اما چون اين تلاش‌ها به عزم و اراده‌ي ملي و همگاني تبديل نشده، همواره سرعت تخريب منابع طبيعي بيش از تلاش‌هاي صورت گرفته براي اصلاح و سازندگي بوده است. ضمن اينکه نقايص قانوني و حقوقي در زمينه‌ي برخورد با متجاوزان، متخلفان و تعدي‌گران به منابع طبيعي روند تخريب و از دست رقتن اين منابع را تشديد کرده است.
به نظر کارشناسان بين المللي لحاظ كردن موارد زير در برنامه‌اي ميان مدت و درازمدت مي تواند تا حد زيادي به بهبود فعاليت‌هاي مديريت بيابان بي‌انجامد.
1: تقويت زمينه‌هاي آگاهي و توسعه‌ي اطلاعات و نظام‌هاي مراقبتي براي مناطق در معرض بيابان‌زايي و خشکسالي، از جمله ابعاد اقتصادي و اجتماعي اين اکوسيستم‌ها. 2: مبارزه با تخريب زمين از طريق حفاظت خاک، جنگل کاري و احياي جنگل‌ها و مراتع.
3: توسعه و تحکيم برنامه‌هاي توسعه‌اي هماهنگ براي محو فقر و ارتقاء سطح زندگي به شيوه اي بهتر در مناطق در معرض بيابان زايي.
4: توسعه‌ي برنامه‌هاي همه جانبه‌ي بيابان زدايي و لحاظ كردن آن‌ها در طرح‌ها و برنامه‌هاي توسعه‌ي ملي و طرح‌هاي ملي زيست محيطي.
5: توسعه‌ي برنامه‌هاي همه جانبه‌ي جبراني و بسيجي براي مقابله با خشکسالي، از جمله ترتيبات خودياري براي مناطق درمعرض خشکسالي و طراحي برنامه‌هاي مربوط به آوارگان زيست محيطي.
6: تشويق و ارتقاء سطح تشريک مساعي عمومي و آموزش زيست محيطي با تمرکز بر کنترل بيابان‌زايي و مديريت آثار خشکسالي.
منبع: http://www.frw.org.ir
/س


تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
play_arrow
غرق‌شدن ۲ نفتکش متخلف در تنگه هرمز با اصابت به مین دریایی
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
music_note
ادامه اختلال و بهم ریختگی پروازها در آمریکا
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
play_arrow
از انهدام ۵ نفتکش تا رادار پدافندی آمریکا در بحرین
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
play_arrow
تصاویری از حمله پهپادی سپاه به رادار سایت پدافندی آمریکا در پایگاه الرفاع بحرین
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
play_arrow
لحظه تفحص شهید عملیات والفجر یک
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
play_arrow
بقایی: برخی دیپلمات‌های خارجی برای ضربه به ما خنجر به کمر دارند
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
play_arrow
بقایی: کشورهای همدست با آمریکا باید غرامت اقدامات خود را بپردازند
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
play_arrow
قالیباف: در وضعیت "نه جنگ، نه صلح" نخواهیم ماند
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: منتظر نمی‌مانیم تا اول آمریکا حمله کند و بعد ما پاسخ بدهیم + فیلم
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
play_arrow
نخست وزیر قطر: ما هرگز به یک توافق صلح کامل بین ایران و آمریکا نخواهیم رسید + فیلم
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
play_arrow
غریب‌آبادی: طرح ایران برای بازگشایی تنگه هرمز از ۷ روز به ۲ روز کاهش یافته است + فیلم
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
play_arrow
مرشایمر: آمریکا طی ۵۱ سال باعث کشته شدن ۳۸ میلیون نفر شده است + فیلم
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
play_arrow
وزیر خزانه‌داری آمریکا: انتشار تصویر خانه‌ام، ایران را قادر به شناسایی محل سکونتم کرد
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر رحیم صفوی: وقتی به محضر رهبر شهید در سال ۱۳۸۶ رسیدیم ایشان فرمودند باید بالای ۲۰۰۰ موشک داشته باشیم + فیلم
لاریجانی: توانمندی ایران فراتر از ساخت بمب اتم است؛ موشک‌هایمان به پایگاه‌های آمریکا در اروپا می‌رسند + فیلم
play_arrow
لاریجانی: توانمندی ایران فراتر از ساخت بمب اتم است؛ موشک‌هایمان به پایگاه‌های آمریکا در اروپا می‌رسند + فیلم