برهنگی از نگاهِ قرآن

نداشتن پوشش. قرآن، در کل سفارش به پوشیدگی می‌کند و از برهنگی صرفاً به نحو سلبی سخن می‌گوید. در آیات 30-31 روم تأکید بر پوشیدگی بدن برای مردان و زنان شده است و قصه‌ی آدم و همسر او در آیات 19-27 اعراف (نک. آدم و حوا) برهنگی را با نخستین فعل نافرمانی بشر پیوند می‌دهد.
چنان‌که در عهد عتیق آمده است، برهنگی این زوج نخستین پس از آن آشکار شد که آنها میوه‌ی درخت منع شده را چیدند- وضع دقیق این آشکارگی میان مفسران محل اختلاف است. در آیه‌ی 22 اعراف آمده است: «پس [شیطان] آن دو را با فریب به سقوط کشاند؛ پس چون آن دو از آن درخت چشیدند «سَوءات» ایشان بر آنها آشکار شد و به چسبانیدن برگ‌های درختان بهشت بر خود آغاز کردند؛ و پروردگارشان بر آن دو بانگ زد: مگر شما را از این درخت منع نکردم و به شما نگفتم که در حقیقت شیطان برای شما دشمنی آشکار است». واژه‌ی «سوءات» از ریشه‌ی عربی به معنای «بد بودن، شر» آمده است و گاه به این معنا تفسیر شده است که آدم و حوا خطای خود را دریافتند یا «بدی [کار]شان را دیدند». برخی از ترجمه‌های انگلیسی، با تبعیت از این تفسیر، این واژه را shame [مایه‌ی شرم] یا evil intentions [نیات بد] ترجمه کرده‌اند. به نحو ملموس‌تر، واژه‌ی «سوءات» را به معنی اندام‌های تناسلی («فرج» و «عورت») دانسته‌اند. قطعاً معنای عریانی بدن در سیاق متن قرآنی مدنظر بوده است، چرا که واکنش این زوج در برابر آشکار شدن ناگهانی «سوءات» خود درست کردن پوشش است. در نظر برخی مفسران، این واژه بر اندام‌های بدنی دلالت دارد، در عین اینکه دلالت‌های منفی اخلاقی خود را نیز در بر دارد. بدین‌سان قرطبی، مفسر اندلسی سده‌های میانه (د. 671؛ جامع، 181/7)، می‌گوید که این اعضای خصوصی «سَوأة» و «عَورة» نام گرفته‌اند، چرا که مردم نمایش آنها را ناخوشایند می‌دانند (لأنّ اظهارَه یسوءُ صاحبَه). فقها از این آیه به این اصل فقهی رسیده‌اند که نمایش اندام‌های تناسلی قبیح است و اینکه در غیاب مواد مناسب دیگر پوشانیدن خود با برگ واجب است.
اما اینکه عریانی آدم و حوا دقیقاً چگونه «آشکار شد» در قرآن مشخص نشده است؛ روایت بسیار مشهوری که به ابن‌عباس، صحابی پیامبر (د. 68)، اسناد داده شده است بیان می‌کند که در بهشت آنها با پارچه‌ای پوشانده شده بودند که ناگاه این پوشش از بدن ایشان فرو افتاد و صرفاً بر نوک انگشتان دست و پای ایشان قرار گرفت و ناخن‌ها را شکل داد. «عریانی» آدم و همسرش صرفاً بدنی نبود، بلکه عریانی اخلاقی نیز بود؛ این فقره با یاد از رحمت خدا ادامه می‌یابد که برای انسان پوشش و زینت فراهم کرد و این‌گونه خاتمه می‌یابد که «لباس تقوا بهترین جامه است» (اعراف: 26).
واژه «سوأة» و «عورة» در مواضع دیگر قرآن به خودبرهنگی اشاره ندارند، بلکه برای اشاره به دیگر وضعیت‌های آشکار کردن، آسیب‌پذیری و روابط محرمانه به کار رفته‌اند. در آیه‌ی 31 مائده آمده است که خداوند کلاغی را می‌فرستد تا به قابیل نشان دهد که چگونه بدن آشکار شده‌ی (سوأة) برادر مقتولش را بپوشاند. در آیه‌ی 13 احزاب آمده است که افرادی که میل به جنگ نداشتند این عذر را می‌آورند که خانه‌های آنها در معرض حمله است (انّ بیوتَنا عَورة)؛ و در آیه‌ی 58 نور سه زمانی در روز که در آنها عادت به خلوت (و، بنا بر نظر بسیاری از مفسران، عادت به برهنگی) وجود دارد «عَورات» خوانده شده‌اند.
منابع تحقیق :
خواننده گرامی! منابع مقاله را در نسخه ی چاپی ملاحظه فرمایید.
منبع مقاله :
مک اولیف، جین دَمن؛ (1390)، دائرةالمعارف قرآن (جلد اول آ-ب)، ترجمه‌ی: حسین خندق آبادی، مسعود صادقی، مهرداد عباسی، امیر مازیار، تهران: انتشارات حکمت.