تحولات قرن 5 در یک نگاه

دولتهای دیالمه آل زیاد «316 – 433 ق» در مناطق شمالی ایران و دولتهای دیالمه آل بویه «320- 447 ق» در نقاط مرکزی و جنوبی ایران که در ترویج اسلام و حمایت از جریانهای فکری فرهنگی تشیع و ساحت علم نقش موثری ایفا کردند. ادبا و دانشمندان مختلف مورد توجه ایشان بودند، شخصیت هایی چون ابوعلی سینا، ابن مسکویه در سایه حمایت ایشان به فعالیت علمی می پرداختند.
دوشنبه، 22 تير 1388
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
تحولات قرن 5 در یک نگاه
تحولات قرن 5 در یک نگاه
تحولات قرن 5 در یک نگاه

نويسنده: محمد مهدی جندقیان
منبع : راسخون


قرن پنجم هجری یکی از دورانهای متلاطم سیاسی، فرهنگی در تاریخ اسلام و ایران است که آکنده از تحولات مختلفی است که ذیلاً به صورت اجمال به آنها می پردازیم:

الف) اوضاع سیاسی

1- حکومتها و دولتهای دیالمه:
دولتهای دیالمه آل زیاد «316 – 433 ق» در مناطق شمالی ایران و دولتهای دیالمه آل بویه «320- 447 ق» در نقاط مرکزی و جنوبی ایران که در ترویج اسلام و حمایت از جریانهای فکری فرهنگی تشیع و ساحت علم نقش موثری ایفا کردند. ادبا و دانشمندان مختلف مورد توجه ایشان بودند، شخصیت هایی چون ابوعلی سینا، ابن مسکویه در سایه حمایت ایشان به فعالیت علمی می پرداختند.
2- تحرکات دولت غزنویان «351 - 582 ق» در ساقط کردن حکومتهای سامانیان و دیالمه و لشکرکشی به نقاط مختلف ایران و هند قابل اهمیت است. علاقه حکام غزنوی خصوصاً محمود غزنوی به حضور دانشمندان و شعرا و ادبا در دربار غزنوی، ایشان را در بر آن داشت تا با دعوت، تشویق و حتی تنبیه و توسل به زور عالمان را به دربار خود بیاورند. دانشمند شهیری چون ابوریحان بیرونی از آن جمله است.
3- ضعف خلفاء عباسی و کمرنگ شدن ایشان در تحولات سیاسی و فرهنگی جهان اسلام قرن پنجم هم از نکات قابل توجه است.
4- تشکیل دولت ترک تبار سلجوقیان در ایران «429 ق» و حمایت دربار ملکشاه و دیگر شاهان سلجوقی از فعالیتهای علمی فرهنگی خصوصاً فعالیتهای خواجه نظام الملک توسی با ساخت و تاسیس نظامیه ها و ..
تقریباً در تمام دوران قرن 5 اکثر حاکمان و پادشاهان توجه ویژه ای به حوزه های علمی داشتند و سعی در حمایت از دانشمندان و امور پژوهشی را در دسترو کار داشتند.

ب) نهضت فرهنگی امامیه و عامه

1- حوزه های علمیه شیعه و امامیه در بغداد و نجف با قدرت علمی بالایی فعالیت می کردند، علوم فقهی کلامی محور مباحثات علمی در این مراکز بود.
2- فقها و متکلمین امامیه چون شیخ مفید «متوفی 413 ق» و سید مرتضی «متوفی 436 ق» و شیخ طوسی «متوفی 460 ق» و قاضی ابن براج «متوفی 481 ق» و دیگران چون نجاشی، دوریستی، کراجکی ، سلار و ...
3- حرکتهای علمی فرهنگی شخصیتهایی چون امام محمد غزالی «505» متکلم و معلم اخلاق، ابوالمعالی جوینی «متوفی 478 ق» ابوالحسن بصری «متوفی 436 ق» و قاضی عبدالجبار »متوفی 415 ق» از جمله مهمترین حرکات علمی اهل تسنن در این دوران می باشد.
4- به عبارتی در این دوران دو حوزه علمی عقلی دید به صورت جدی آغاز و پی گیری شد یکی علم اصول و دیگری کلام. علم اصول در بیان قواعد استنباط حکم فقهی و علم کلام پیرامون پاسخگویی به مسائل اعتقادی و هستی شناسی

ج) ادامه روند نهضت ترجمه

نهضت ترجمه که در زمان مامون عباسی «اواخر قرن 2» با حمایت رسمی و همه جانبه دولت عباسی و با تشیکل بیت الحکمه گسترش یافته بود رفته رفته از حالت دولتی و انسجام خارج شده ولی به صورت پراکنده در جاهای مختلف این کار ادامه داشت و آن هم به صورت بسیار کمرنگ و ما در اینجا به بعضی از ترجمه های علوم عقلی و فلسفی اشاره خواهیم کرد.
1-ابوالخیر بن الخمار:
طبیب و حکیم نصرانی ایرانی «متوفی 421 ق» از شاگردان ابوزکریا که اثاری را از یونانی به عربی ترجمه کردند. از جمله مهمترین آثار ترجمه وی الاثار العلویه پیرامون مسائل ثاوفرسطس است و همچنین نگارش آثاری چون کتاب الوفاق بین رای الفلاسفه و النصاری و سیره الفیلسوف را هم بنا به ضبط ابن ندیم انجام داده است (ابن ندیم، ص370)
2- جناب ابوریحان بیرونی:
دانشمند مسلمان ایرانی که طی سفر به هند و انجام تحقیقات با ارزشی پیرامون هندوستان کتاب تحقیق ماللهند را نگاشت و رساله ای شامل پیرامون موجودات محسوس و معقول را از هندی ترجمه نمود (صفاء ، 1384، هـ ، ص 329) در تحقیق ماللهند مطالبی پیرامون فلسفی هندی هم به چشم می خورد خصوصاً در تطبیق مسائل فلسفه یونان و تصوف با فلسفه هندی.
البته باید توجه داشت که این دوران «قرن 5» تقریباً یک دوره سکون در واردات، صادرات علمی است بلکه دوران هضم، نقد و بررسی و اجتهاد در حوزه های علوم مختلف به حساب می آید.

پی نوشت:

1- ثاوفرسطیس : از شاگردان افلاطون و ارسطو « 372 – 287 ق م »

منابع :
ابن ندیم ، الفهرست، نشر دارالمعرفه ، بیروت، لبنان
انتشارات جامعه اصفهان، آوای ابوریحان، نشر دانشگاه اصفهان ، 1352
بیات، عزیزالله ، کلیات تطبیقی تاریخ ایران، نشر امیرکبیر، 1377 ش
جزفادقانی، م ، علمای بزرگ شیعه، انتشارات معارف اسلامی، 1364 ش
جناتی، محمد ابراهیم، ادوار اجتهاد از دیدگاه مذاهب اسلامی، انتشارات کیهان، 1372 ش
صفا ، ذبیح الله ، تاریخ علوم عقلی در تمدن اسلامی، انتشارات مجید، 1384

/خ


تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم