خط طغرا

ین مقاله، که ترجمه‌ای از یکی از مقالات دانشنامه‌ی ایرانیکا است، به بررسی خط طغرا، روند شکل‌گیری آن و نمونه‌هایی از این خط در فرهنگ ایران می‌پردازد. خطّ طغرا، در ابتدا در انحصار عناوین، فرمان‌های شاهانه، سکّه‌ها، مهرها و نشانه‌های عقیق بود
سه‌شنبه، 8 آبان 1397
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
خط طغرا
 نگاهی به خوشنویسی در ایران
 
چکیده:
این مقاله، که ترجمه‌ای از یکی از مقالات دانشنامه‌ی ایرانیکا است، به بررسی خط طغرا، روند شکل‌گیری آن و نمونه‌هایی از این خط در فرهنگ ایران می‌پردازد. خطّ طغرا، در ابتدا در انحصار عناوین، فرمان‌های شاهانه، سکّه‌ها، مهرها و نشانه‌های عقیق بود؛ اما در اواخر قرون وسطی و ادوار بعدی، استفاده‌ی گسترده‌تری از آن شد.

تعداد کلمات: 378 کلمه / تخمین زمان مطالعه: 2 دقیقه

خط طغرا
نویسنده: غلامحسین یوسفی
برگردان: پیمان متین

 
در قرون وسطی، احکام قانونی، با حروفی رمزی به نام «طغرا» نوشته می‌شد (1). این خطّ، خطی بسیار پیچیده با حرکاتی خمیده بود و عمدتاً در عنوان مطلب قرار می‌گرفت. در وزارتخانه‌ها (دیوان‌ها)، خطّ طغرا در نقش مهر سلطنتی به کار می‌رفت و جهت اعتبار حکم، مثل امضای شاهانه در نظر گرفته می‌شد. این شیوه در ایران، از دوره‌ی سلجوقی دیده می‌شود. (2).

خطّ طغرا، در ابتدا در انحصار عناوین، فرمان‌های شاهانه، سکّه‌ها، مهرها و نشانه‌های عقیق بود؛ اما در اواخر قرون وسطی و ادوار بعدی، استفاده‌ی گسترده‌تری از آن شد. همان طور که انتظار می‌رفت، طغراهای اوّلیّه، به شکل خاصّی نوشته نمی‌شد. خوشنویسان دوران عثمانی، فرم خاصی را از طغرا رواج دادند که با نوع به کار رفته در حکم‌های صفویان و فرمان‌های نادرشاه افشار فاصله‌ای بسیار داشت. طرح‌های طغرا، معمولاً مشتق از خطّ ثلث، رقاع یا خطّ «دیوانی» است. هنوز در کشورهای اسلامی همچون مصر، سوریه، لبنان، عراق، ایران و افغانستان خوشنویسانی هستند که به همان خوبی سبک‌های نوشتاری دیگر، کاملاً با طغرا عجین شده‌اند. طغرا در ترکیه، پس از کنار گذاشتن خطّ عربی، دیگر مورد استفاده قرار نگرفت. به گفته‌ی برخی متخصصان (3)، هر عنوان طرّاحی شده‌ی خاصّی خواه به خطّ کوفی، ثلث، نسخ، نستعلیق، شکسته یا دیوانی، می‌تواند نوعی خطّ طغرای تزئینی به شمار آید
.
خط طغرا
.نگاره 1. خط طغرا، اثر حامد آمدی، خوشنویس ترک معاصر (مصرف، مصوّر، ص 263)

خط طغرا
.نگاره 2. خطّ طغرا، اثر محمد صبری هلالی عراقی، 1360 ق./ 1941 م. (مصرف، مصوّر، ص 262)

خط طغرا
.نگاره 3. خطّ طغرا، اثر مرتضی عبدالرّسولی، 1367 ش. / 1988 م. (کلکسیون شخصی غلامحسین یوسفی)

خط طغرا
.نگاره 4. خط شکسته‌ی تعلیق، نوشته‌ی سنگ مزار عمر خیام، نیشاپور، اثر مرتضی عبدالرّسولی


پی‌نوشت‌ها:
1. Doerfer, III, pp. 342-46.
2. نظامی گنجه ای، مخزن الاسرار، ص 108؛ خاقانی، دیوان، ص 11.
3. فضائلی، 1350، ص 646.

منبع مقاله: خوشنویسی ،غلامحسین یوسفی ، برگردان پیمان متین، گروه نویسندگان ،تهران امیرکبیر، چاپ دوم. (1383)

  بیشتربخوانید :
  خطّ نسخ
  خطّ ریحان
   خطّ ثلث

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین