خط طغرا

ین مقاله، که ترجمه‌ای از یکی از مقالات دانشنامه‌ی ایرانیکا است، به بررسی خط طغرا، روند شکل‌گیری آن و نمونه‌هایی از این خط در فرهنگ ایران می‌پردازد. خطّ طغرا، در ابتدا در انحصار عناوین، فرمان‌های شاهانه، سکّه‌ها، مهرها و نشانه‌های عقیق بود
سه‌شنبه، 8 آبان 1397
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
خط طغرا
 نگاهی به خوشنویسی در ایران
 
چکیده:
این مقاله، که ترجمه‌ای از یکی از مقالات دانشنامه‌ی ایرانیکا است، به بررسی خط طغرا، روند شکل‌گیری آن و نمونه‌هایی از این خط در فرهنگ ایران می‌پردازد. خطّ طغرا، در ابتدا در انحصار عناوین، فرمان‌های شاهانه، سکّه‌ها، مهرها و نشانه‌های عقیق بود؛ اما در اواخر قرون وسطی و ادوار بعدی، استفاده‌ی گسترده‌تری از آن شد.

تعداد کلمات: 378 کلمه / تخمین زمان مطالعه: 2 دقیقه

خط طغرا
نویسنده: غلامحسین یوسفی
برگردان: پیمان متین

 
در قرون وسطی، احکام قانونی، با حروفی رمزی به نام «طغرا» نوشته می‌شد (1). این خطّ، خطی بسیار پیچیده با حرکاتی خمیده بود و عمدتاً در عنوان مطلب قرار می‌گرفت. در وزارتخانه‌ها (دیوان‌ها)، خطّ طغرا در نقش مهر سلطنتی به کار می‌رفت و جهت اعتبار حکم، مثل امضای شاهانه در نظر گرفته می‌شد. این شیوه در ایران، از دوره‌ی سلجوقی دیده می‌شود. (2).

خطّ طغرا، در ابتدا در انحصار عناوین، فرمان‌های شاهانه، سکّه‌ها، مهرها و نشانه‌های عقیق بود؛ اما در اواخر قرون وسطی و ادوار بعدی، استفاده‌ی گسترده‌تری از آن شد. همان طور که انتظار می‌رفت، طغراهای اوّلیّه، به شکل خاصّی نوشته نمی‌شد. خوشنویسان دوران عثمانی، فرم خاصی را از طغرا رواج دادند که با نوع به کار رفته در حکم‌های صفویان و فرمان‌های نادرشاه افشار فاصله‌ای بسیار داشت. طرح‌های طغرا، معمولاً مشتق از خطّ ثلث، رقاع یا خطّ «دیوانی» است. هنوز در کشورهای اسلامی همچون مصر، سوریه، لبنان، عراق، ایران و افغانستان خوشنویسانی هستند که به همان خوبی سبک‌های نوشتاری دیگر، کاملاً با طغرا عجین شده‌اند. طغرا در ترکیه، پس از کنار گذاشتن خطّ عربی، دیگر مورد استفاده قرار نگرفت. به گفته‌ی برخی متخصصان (3)، هر عنوان طرّاحی شده‌ی خاصّی خواه به خطّ کوفی، ثلث، نسخ، نستعلیق، شکسته یا دیوانی، می‌تواند نوعی خطّ طغرای تزئینی به شمار آید
.
خط طغرا
.نگاره 1. خط طغرا، اثر حامد آمدی، خوشنویس ترک معاصر (مصرف، مصوّر، ص 263)

خط طغرا
.نگاره 2. خطّ طغرا، اثر محمد صبری هلالی عراقی، 1360 ق./ 1941 م. (مصرف، مصوّر، ص 262)

خط طغرا
.نگاره 3. خطّ طغرا، اثر مرتضی عبدالرّسولی، 1367 ش. / 1988 م. (کلکسیون شخصی غلامحسین یوسفی)

خط طغرا
.نگاره 4. خط شکسته‌ی تعلیق، نوشته‌ی سنگ مزار عمر خیام، نیشاپور، اثر مرتضی عبدالرّسولی


پی‌نوشت‌ها:
1. Doerfer, III, pp. 342-46.
2. نظامی گنجه ای، مخزن الاسرار، ص 108؛ خاقانی، دیوان، ص 11.
3. فضائلی، 1350، ص 646.

منبع مقاله: خوشنویسی ،غلامحسین یوسفی ، برگردان پیمان متین، گروه نویسندگان ،تهران امیرکبیر، چاپ دوم. (1383)

  بیشتربخوانید :
  خطّ نسخ
  خطّ ریحان
   خطّ ثلث

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
play_arrow
حدادعادل: جلوه شاعرانه و ادبی، ویژگی متمایز رهبر شهید بود
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
play_arrow
تشویق و تجلیل بخاطر تمرد از رفتن به سربازی در ارتش!
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
play_arrow
چرت زدن وزیر امور خارجه ترکمنستان در اجلاس اکو + فیلم
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
play_arrow
انتشار تصاویریی از حملات پهپادهای شاهد-۱۳۶ ایران به پایگاه آمریکا در کویت + فیلم
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
play_arrow
رونمایی از ربات غول پیکر سیتکس در میدان آزادی + فیلم
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
play_arrow
پاسخ ترامپ درباره درخواست از چین برای عدم خرید نفت ایران: نیاز نیست بدانید + فیلم
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
play_arrow
واکنش ترامپ در زمینه تهدید حملات پهپادی + فیلم
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
play_arrow
انهدام پهپاد MQ-1 بر فراز تنگه هرمز با آتش نیروی پدافند هوایی ارتش + فیلم
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
play_arrow
روایت شکارچی جنگنده F-35 آمریکایی از نحوه هدف قراردادن این جنگنده پیشرفته توسط پدافند هوافضای سپاه + فیلم
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
play_arrow
استقرار بالن‌های مراقبتی و شناسایی آمریکا در مناطق شمالی امارات و بر فراز بحرین + فیلم
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
play_arrow
وقتی روآن اتکینسون ناگهان به مستر بین تبدیل می‌شود
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
play_arrow
کنایه مجری تلویزیون به استایل ترند این روزها: شلوار دور سرتان می‌بندید و فکر می‌کنید باکلاسید + فیلم
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران
از نهی ذلت‌پذیری تا الگوی عزت‌مداران؛ مسیر و ریشه‌های تاریخی خودتحقیری در ایران