رمانتيسم اخلاقي
تحليل فيلمنامه حماسه ساز / حماسه بگرونس (رابرت ردفورد،2000)
حماسه ساز بر اساس رماني نوشته استيون پرسفيلد، فيلمي است فاقد هر گونه پيچيدگي، ساده و بيشتر عامه پسند. ساختار روايي اين فيلم نيز همان سير کلاسيک مألوف آثار هاليوودي است با اين تفاوت که حادثه و وقايع فرعي سهم عمده اي در آن ندارد. اين اثر با وجود آن که بازگشت به گذشته بيشترين سهم را در قصه دارد، گرد قهرماني به نام هاردي مي گذرد که گويا در آخرين سال هاي زندگي اش خاطرات کودکي اش را آن هم در فاصله معيني به ياد مي آورد. در ابتدا اما فيلم طوري آغاز مي شود که انگار به خيال مخاطب قصد دارد کليت زندگي پيرمرد را به تصوير بکشد، ولي تماشاگران لااقل در نيمه هاي اثر در مي يابد که اهميت اين خاطرات به علت ايجاد انگيزه اي است که در هاردي باعث شده زندگي او را تحت الشعاع قرار دهد و او را به قهرمان بازي گلف تبديل کند که اين ويژگي البته نکته قابل تأملي نيست، چرا که مسلما در آثاري که روايتي خطي را دنبال مي کنند هر بازگشت زماني به توجيهي قابل باوري نياز دارد و مطمئنا چنين شگردي مديون ساختار کلامي تک گويي دروني است که در سرتاسر اثر توضيحاتي را ارائه مي دهد. اين توضيحات البته - همان طور که اشاره شد - سعي شده است منطبق بر روال خطي داستان پيش رود و در سه قسمت استراتژيک آغاز، ميانه و پايان بيشترين حجم اطلاعات را به ترتيب براي مقدمه چيني و معرفي شخصيت ها، جايگاه و رابطه شخصيت ها و راوي با رويداد مرکزي و در آخر پايان بندي که البته با نوعي نتيجه گيري اخلاقي نيز همراه است، ارائه دهد.
پيش از آن که به کنکاش درباره شخصيت ها و مضمون داستان بازگرديم لازم مي بينم اين نکته را اشاره کنم که لحن رمانتيک گونه مضمون اين اثر نه تنها در نوع مونولوگ ها که از همه مهم تر بر ساختار حوادث نيز تأثير شگرفي دارد که البته در نظر مخاطب حرفه اي بسيار آزاردهنده است و گويشي را که در تلاش است قصه اي واقعي و باورپذير ارائه دهد را بسيار خدشه پذير مي کند. ايرادي که به اين اثر وارد است نوع احساسي گري اغراق گونه قصه است که حتي گره هاي داستان را در همان لحظات شکل گيري اش براي تماشاگر جدي لو مي دهد، اين که جونو بالاخره قهرمان مسابقه مي شود، با آدل ازدواج مي کند و واتس ناگهان غيبش مي زند همه مصداق هايي است که بسيار ناشيانه صورت گرفته است. البته رمانتيکي که در اين مقاله مورد اشاره قرار مي گيرد را نبايست با سبک رمانتيک و آن چه در ادبيات ابتداي قرن نوزدهم نقش داشت به اشتباه گرفت، اين احساسي گري و البته بيهوده بزرگ نمايي بعضي از شخصيت ها از جمله راوي که در عنوان کودکي به سر مي برد روال منطقي وقايع و روابط ميان شخصيت ها را به سمت غيرقابل باوري جهت مي دهد. همين مساله است شايد که کليه شخصيت هاي فيلم را از پردازش اصولي خالي مي کند و در حد نقش هاي تيپيک گونه تقليل مي دهد. نقش هاردي در اکثر موقعيت ها که به عنوان شاهدي بر روابط بزرگ ترها داستان را روايت مي کند از همين ضعف برخوردار است. به طور مثال چطور نقش محوري او را در متقاعد کردن شوراي شهر در پذيرش جونو براي رقابت با دو گلف باز ديگر مي توان پذيرفت و آن را باور کرد يا آن طور که اين کودک از قالب کودکي خود خارج مي شود و با ديدي بزرگ سالانه سعي مي کند مهم ترين نقش را در کشمکش ها و کنش هاي فيلم بازي کند؟ نمونه اي آثار که مقتبس از آثار معروف ادبيات داستاني نيز هستند در آثار سينمايي متأخر امروز کم نيستند. مگر طبل حلبي و بيلي بت گيت لااقل از نظر مضمون ظاهري شان چون همين اثر در تلاش نيستند زندگي را از منظر کودک يا نوجواني به تصوير بکشند؟ بنابراين فيلمنامه نويس در پرداخت کودکي هاردي مرتکب بزرگ ترين اشتباه شده است که شايد از توجه بيش از حد بر دورنمايه و مضمون اخلاقي اثر ناشي شده است و او و کارگردان را نسبت به اين نکته مهم بي توجه نشان مي دهد. اين پرداخت يک طرفه اما تنها محدود به هاردي نمي شود. واتس به عنوان شخصيت عامل تغيير که در نقش مربي ناگهان ظاهر مي شود و سر بزنگاه هم ناپديد مي شود داراي چنين خصوصيتي است. واتس بيشتر از آن که نقش يک مربي تمام عيار را بايست دارا باشد مظهري از يک روحاني مذهبي را بازي مي کند. او بازي گلف را مشابه با زندگي مي بيند و به مانند راهبري مي آيد تا آن چيزي را که جونو بنا به روحيه شکست خورده اش در جنگ در پيش گرفته به سامان کند. چنين جبهه گيري نشان از تأکيد بيش از حد مولف دارد بر مضوني از پيش تعيين شده و اخلاقي، بي آن که بخواهد اندکي مخاطب را به خود وادارد تا با دنبال کردن داستان زيرساخت اثر را خود از ذهن خويش تأويل کند. انتخاب دو شخصيت فرعي جونز و هگن نيز انگار بر اساس همين تقابل هاي مذهبي - اخلاقي در کنار همديگر قرار گرفته اند: جونز شخصيتي ست صبور، معتمد به نفس و توانا و هگن برخلاف او مغرور و خودخواه. بنابراين آن چيزي که جونو را بينابين اين خصوصيات اخلاقي قرار مي دهد، همان نوساناتي است که واتس در تلاش است او را به زندگي سالم و طبيعي اش بازگرداند. سوالاتي که در اين باره مطرح مي شود شايد چگونگي نقشي است که شخصيت هاي فرعي و مکمل در قبال اين مضمون بر عهده دارند. راوي هاردي آن چنان که بايد در تحول قهرمان نقش عمده اي بازي نمي کند و اصلا قرار نيست چنين وضعيتي را بر عهده داشته باشد يا آدل با وجود عشقي که پيش تر به هم داشته اند باز نمي تواند وضعيت را تغيير دهد. اين سردرگمي نشان از اهميت زيرساخت اخلاقي اثر دارد که بر کليت ساختار داستان و روابط ميان شخصيت ها متأسفانه تأثير انکارناپذيري مي گذارد. از همين روست که در نماي پاياني واتس در برابر ديدگان هاردي به صورت پير ظاهر مي شود و براي او که زندگي اش را تغيير داده است دست تکان مي دهد.
منبع:نشريه صنعت سينما ،شماره 85
/خ
حماسه ساز بر اساس رماني نوشته استيون پرسفيلد، فيلمي است فاقد هر گونه پيچيدگي، ساده و بيشتر عامه پسند. ساختار روايي اين فيلم نيز همان سير کلاسيک مألوف آثار هاليوودي است با اين تفاوت که حادثه و وقايع فرعي سهم عمده اي در آن ندارد. اين اثر با وجود آن که بازگشت به گذشته بيشترين سهم را در قصه دارد، گرد قهرماني به نام هاردي مي گذرد که گويا در آخرين سال هاي زندگي اش خاطرات کودکي اش را آن هم در فاصله معيني به ياد مي آورد. در ابتدا اما فيلم طوري آغاز مي شود که انگار به خيال مخاطب قصد دارد کليت زندگي پيرمرد را به تصوير بکشد، ولي تماشاگران لااقل در نيمه هاي اثر در مي يابد که اهميت اين خاطرات به علت ايجاد انگيزه اي است که در هاردي باعث شده زندگي او را تحت الشعاع قرار دهد و او را به قهرمان بازي گلف تبديل کند که اين ويژگي البته نکته قابل تأملي نيست، چرا که مسلما در آثاري که روايتي خطي را دنبال مي کنند هر بازگشت زماني به توجيهي قابل باوري نياز دارد و مطمئنا چنين شگردي مديون ساختار کلامي تک گويي دروني است که در سرتاسر اثر توضيحاتي را ارائه مي دهد. اين توضيحات البته - همان طور که اشاره شد - سعي شده است منطبق بر روال خطي داستان پيش رود و در سه قسمت استراتژيک آغاز، ميانه و پايان بيشترين حجم اطلاعات را به ترتيب براي مقدمه چيني و معرفي شخصيت ها، جايگاه و رابطه شخصيت ها و راوي با رويداد مرکزي و در آخر پايان بندي که البته با نوعي نتيجه گيري اخلاقي نيز همراه است، ارائه دهد.
پيش از آن که به کنکاش درباره شخصيت ها و مضمون داستان بازگرديم لازم مي بينم اين نکته را اشاره کنم که لحن رمانتيک گونه مضمون اين اثر نه تنها در نوع مونولوگ ها که از همه مهم تر بر ساختار حوادث نيز تأثير شگرفي دارد که البته در نظر مخاطب حرفه اي بسيار آزاردهنده است و گويشي را که در تلاش است قصه اي واقعي و باورپذير ارائه دهد را بسيار خدشه پذير مي کند. ايرادي که به اين اثر وارد است نوع احساسي گري اغراق گونه قصه است که حتي گره هاي داستان را در همان لحظات شکل گيري اش براي تماشاگر جدي لو مي دهد، اين که جونو بالاخره قهرمان مسابقه مي شود، با آدل ازدواج مي کند و واتس ناگهان غيبش مي زند همه مصداق هايي است که بسيار ناشيانه صورت گرفته است. البته رمانتيکي که در اين مقاله مورد اشاره قرار مي گيرد را نبايست با سبک رمانتيک و آن چه در ادبيات ابتداي قرن نوزدهم نقش داشت به اشتباه گرفت، اين احساسي گري و البته بيهوده بزرگ نمايي بعضي از شخصيت ها از جمله راوي که در عنوان کودکي به سر مي برد روال منطقي وقايع و روابط ميان شخصيت ها را به سمت غيرقابل باوري جهت مي دهد. همين مساله است شايد که کليه شخصيت هاي فيلم را از پردازش اصولي خالي مي کند و در حد نقش هاي تيپيک گونه تقليل مي دهد. نقش هاردي در اکثر موقعيت ها که به عنوان شاهدي بر روابط بزرگ ترها داستان را روايت مي کند از همين ضعف برخوردار است. به طور مثال چطور نقش محوري او را در متقاعد کردن شوراي شهر در پذيرش جونو براي رقابت با دو گلف باز ديگر مي توان پذيرفت و آن را باور کرد يا آن طور که اين کودک از قالب کودکي خود خارج مي شود و با ديدي بزرگ سالانه سعي مي کند مهم ترين نقش را در کشمکش ها و کنش هاي فيلم بازي کند؟ نمونه اي آثار که مقتبس از آثار معروف ادبيات داستاني نيز هستند در آثار سينمايي متأخر امروز کم نيستند. مگر طبل حلبي و بيلي بت گيت لااقل از نظر مضمون ظاهري شان چون همين اثر در تلاش نيستند زندگي را از منظر کودک يا نوجواني به تصوير بکشند؟ بنابراين فيلمنامه نويس در پرداخت کودکي هاردي مرتکب بزرگ ترين اشتباه شده است که شايد از توجه بيش از حد بر دورنمايه و مضمون اخلاقي اثر ناشي شده است و او و کارگردان را نسبت به اين نکته مهم بي توجه نشان مي دهد. اين پرداخت يک طرفه اما تنها محدود به هاردي نمي شود. واتس به عنوان شخصيت عامل تغيير که در نقش مربي ناگهان ظاهر مي شود و سر بزنگاه هم ناپديد مي شود داراي چنين خصوصيتي است. واتس بيشتر از آن که نقش يک مربي تمام عيار را بايست دارا باشد مظهري از يک روحاني مذهبي را بازي مي کند. او بازي گلف را مشابه با زندگي مي بيند و به مانند راهبري مي آيد تا آن چيزي را که جونو بنا به روحيه شکست خورده اش در جنگ در پيش گرفته به سامان کند. چنين جبهه گيري نشان از تأکيد بيش از حد مولف دارد بر مضوني از پيش تعيين شده و اخلاقي، بي آن که بخواهد اندکي مخاطب را به خود وادارد تا با دنبال کردن داستان زيرساخت اثر را خود از ذهن خويش تأويل کند. انتخاب دو شخصيت فرعي جونز و هگن نيز انگار بر اساس همين تقابل هاي مذهبي - اخلاقي در کنار همديگر قرار گرفته اند: جونز شخصيتي ست صبور، معتمد به نفس و توانا و هگن برخلاف او مغرور و خودخواه. بنابراين آن چيزي که جونو را بينابين اين خصوصيات اخلاقي قرار مي دهد، همان نوساناتي است که واتس در تلاش است او را به زندگي سالم و طبيعي اش بازگرداند. سوالاتي که در اين باره مطرح مي شود شايد چگونگي نقشي است که شخصيت هاي فرعي و مکمل در قبال اين مضمون بر عهده دارند. راوي هاردي آن چنان که بايد در تحول قهرمان نقش عمده اي بازي نمي کند و اصلا قرار نيست چنين وضعيتي را بر عهده داشته باشد يا آدل با وجود عشقي که پيش تر به هم داشته اند باز نمي تواند وضعيت را تغيير دهد. اين سردرگمي نشان از اهميت زيرساخت اخلاقي اثر دارد که بر کليت ساختار داستان و روابط ميان شخصيت ها متأسفانه تأثير انکارناپذيري مي گذارد. از همين روست که در نماي پاياني واتس در برابر ديدگان هاردي به صورت پير ظاهر مي شود و براي او که زندگي اش را تغيير داده است دست تکان مي دهد.
منبع:نشريه صنعت سينما ،شماره 85
/خ
