اصول زیباشناختی و تبیین زیباشناختی

زیباشناسی فلسفی و زیباشناسی خاص؛ معروف‌ترین نظریه‌های زیباشناختی ابتکار فیلسوفان بوده است
سه‌شنبه، 12 فروردين 1399
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
اصول زیباشناختی و تبیین زیباشناختی
اثبات حقایق در خدمت نظریه هنر قرار میگیرد، در حالی که تجویزات و توصیه‌ها به سیاست هنر کمک میکند. نظریه میخواهد یک دیدگاه کلی از هنر و زیبایی ارائه دهد، در حالی که سیاست از یکی از مفاهیم متعدد هنر دفاع می کند. وقتی که دموکریتوس (Democritus) اثبات کرد که پرسپکتیو، شکل‌ها و رنگ‌های اشیاء را تغییر میدهد و بنابراین ما رنگ‌ها و شکل‌ها را آنگونه که هستند، نمی بینیم او داشت به نظریه هنر یاری می رساند. اما وقتی که افلاطون (Plato) با انکار پرسپکتیو، از هنرمند می خواست که اشکال و رنگها را آنگونه که هستند، نه آنگونه که آنها را می بینیم به نمایش بگذارد، (افلاطون) به سیاست هنر میدان میداد، به عبارت دیگر، گزاره‌های زیباشناسی تا حدودی بیان دانش اند و تا حدودی بیان ذوق.
 
زیباشناسی، مثل هر بررسی میکند، معین سازد؛ آن ویژگی‌های زیبایی و هنر را میکاود، اما سعی میکند که این را نیز توضیح دهد که چرا زیبایی به روشی خاص عمل میکند و چرا هنر فرم‌های خاصی دارد و از فرم‌های دیگر احتراز میکند. ممکن است در این باره توضیحات متفاوتی وجود داشته باشد: زیباشناسی تأثیر زیبایی را از لحاظ روانشناختی و فیزیولوژیکی و فرم‌های هنری را به لحاظ تاریخی و گاهی جامعه شناختی بیان میکند. وقتی که ارسطو گفت زیبایی اشیاء به اندازه آنها بستگی دارد، او اصلی را بنا می نهاد. اما وقتی که گفت اشیاء تنها زمانی میتوانند مورد تعریف و تمجید قرار گیرند که بلافاصله به راحتی دیده شوند، و اشیاء خیلی بزرگ نمی توانند بلافاصله دیده شوند، تبیینی را ارائه مینمود. وقتی که ارسطو گفت هنر همان تقلید است، (درست یا غلط) اصلی را بنا می نهاد، اما وقتی که میگفت انسان طبیعتأ به تقلید تمایل دارد آن را تبیین میکرد. به طور کلی، زیباشناسی دوران قدیم به بنیاد نهادن اصول می پرداخت در حالی که زیباشناسی مدرن بیشتر بر تبیین آنها تأکید میکند. این ششمین ثنویت و دوگانگی ای میباشد که بر زیباشناسی پرتو افکنده است.
 

[زیباشناسی فلسفی و زیباشناسی خاص]

معروف ترین نظریه‌های زیباشناختی ابتکار فیلسوفان بوده است: فیلسوفانی نظیر افلاطون، ارسطو، هیوم، برک (Burke) هگل، کروچه (Croce) و دیویی (Dewey). اما بقیه مطالب زیباشناسی، برخی کار هنرمندان بود، هنرمندانی مثل لئوناردو (Leonardo) برخی نیز کار دانشمندان، مثل ویتروویوس (Vitruvius) یا ویتلو (Vitelo). رنسانس ایتالیایی دو زیباشناس بزرگ را داشت: فیچینو (Ficino) یک فیلسوف و آلبرتی که یک هنرمند و محقق بود.
 
همه انواع زیباشناسی هم تجربی اند و هم پیشینی (aprioristic) با وجود این، در فلسفه گرایشی به سمت زیباشناسی پیشینی وجود دارد؛ و صد سال قبل فیشتر (Fechner) با زیباشناسی فلسفی تحت عنوان «زیباشناسی از بالا» و زیباشناسی علمی تحت عنوان «زیباشناسی از پایین» مخالفت کرد.
 
زیباشناسی موضوعاتش را از هنرهای مختلف می گیرد؛ یعنی از شعر، نقاشی و موسیقی و غیره. این هنرها از همدیگر متفاوت هستند و نظریۂ زیباشناختی آنان نیز مسیر متفاوتی را طی می کند. تضادهای واقعی و محسوس، هنرهای عالی (Fine arts) را که حواس را مستقیما تحت تاثیر قرار می دهند، از شعر که متکی بر علایم زبانی است، از هم جدا می کند. و این طبیعی است که نظریه های زیباشناختی و ایده ها از همدیگر متفاوت باشند، زیرا برخی بر ادبیات، برخی بر هنرهای عالی، برخی بر تصاویر حسی و برخی بر زیبایی عقلانی تأکید دارند. یک نظریه زیباشناختی کامل باید هر دو را دربرگیرد: زیبایی حسی و زیبایی عقلانی، هنر بی واسطه و هنر سمبلیک. آن بایستی هم زیباشناسی هنرهای عالی باشد و هم زیباشناسی ادبیات.
 
به طور خلاصه، هر زیباشناسی بر اساس علائق خود و در راستای یکی از این چند مسیر حرکت میکند. او با ۱. بیشتر به زیبایی علاقه دارد و یا به هنر، ۲. یا مطالعه اشیاء زیباشناختی را می پسندد یا تجربه زیباشناختی ذهنی را، ۳. یا توصیفات را فراهم می آورد یا تجویزات و توصیه ها را، ۴. یا در زمینه روان شناسی زیبایی و یا در زمینه جامعه شناسی زیبایی کار میکند، ۵. یا در پی نظریه است و یا در پی سیاست هنر، ۶ یا اصولی را بنا می نهد یا آنها را تبیین و تفسیر می کند، ۷. دیدگاه‌هایش را یا بر ادبیات یا بر هنرهای عالی مبتنی می سازد. زیباشناس می تواند میان این مسیرها دست به انتخاب زند؛ اما مورخی که میخواهد گسترش و پیشرفت موضوع مورد مطالعه اش را بنمایاند، باید همه این مسیرها را دنبال کند.
 
مورخ در خواهد یافت که اندیشه و علائق زیباشناختی در طول قرن‌ها تغییرات زیادی را متحمل شده‌اند. تلاقی تدریجی اندیشه‌های مربوط به هنر و زیبایی، گذر تدریجی از مطالعه زیبایی عینی به مطالعه تجربه ذهنی زیبایی، رواج تحقیقات روانشناختی و جامعه شناختی و بیان توصیفات و کنار گذاشتن تجهیزات و توصیه ها، رویدادهای مهمی در تاریخ زیباشناسی هستند.
 
مورخ زیباشناسی نه تنها باید تحول و تطور انواع مختلف زیباشناسی را مورد بررسی قرار دهد، بلکه او خود نیز باید روش‌ها و نقطه نظرهای مختلف را به کار گیرد. در بررسی اندیشه‌های زیباشناختی قدیمی‌تر این کافی نیست که تنها به چیزهایی رجوع شود که تحت عنوان زیباشناسی هستند، یا به رشته زیباشناختی مشخصی تعلق دارند، یا واژه‌های «زیبایی» یا «هنر» را به کار گرفته اند. این کافی نیست که صرفا برگزاره‌های صریح و آشکار تکیه شود. مورخ مجبور است که به ذوق و سلیقه رایج در دوره‌های مشخص نیز توجه کند و به آثار به وجود آمده در آن دوره‌ها هم اشاره نماید. او تنها به نظریه تکیه نمی کند، بلکه تجربه را نیز باید یکی از مواد کار خود بداند، مثل مجسمه‌ها، موسیقی‌ها، شعرها و سخنرانی‌ها.
 
منبع: تاریخ زیباشناسی، جلد اول، ووادیسواف تاتارکیوچ، ترجمه: سید جواد فندرسکی، صص20-16، نشر علم، تهران، چاپ أول، 1392
تبلیغات در راسخون
مقالات مرتبط
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
شایعه در یک کلیک؛ بازنشر اخبار، خطرات شایعه‌پراکنی و لزوم تبیین در فضای مجازی
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
play_arrow
خاطره تلخ دختر شهید طهرانی مقدم از اولین نامه‌ای که به پدرش نوشت‏
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
play_arrow
افزایش مشکلات مردم غزه همزمان با فصل سرما
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
play_arrow
تشریح اهداف برگزاری اولین سالگرد شهادت رهبر شهید
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
play_arrow
تصاویر دیده‌نشده از رزمایش موشکی سپاه در سال ۱۳۸۳
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
play_arrow
بدون محدودیت جغرافیایی که می‌گوییم این‌گونه است...
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
play_arrow
پهپاد ایرانی چطور بالای سر «ناو روح» آمریکا رفت؟
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
play_arrow
انهدام و رهگیری یک فروند پهپاد MQ1 در آسمان جزیره قشم
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
play_arrow
هشدار ایران در شورای امنیت به آمریکا و متحدانش
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
play_arrow
مادری که بعد از ۱۸ سال فرزندش را پیدا کرد!
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
play_arrow
گوشه‌هایی از عزاداری شام شهادت حضرت فاطمه(س) در زینبیه
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
play_arrow
دبیر: حسن یزدانی جزو بی‌نظیرهای تاریخ کشتی دنیاست
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
play_arrow
بهترین کشتی‌گیر حال حاضر دنیا از نظر علیرضا دبیر
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
play_arrow
نماهنگ/ "زدیم دوباره می‌زنیم" با نوای مهدی رسولی
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا
play_arrow
اظهارات قالیباف درباره شرایط توافق با آمریکا