دشمنان مردم
دهه 1930است و موج جنايت بيداد مي کند . پليس فدرال در تلاش است تا جان ديلينگر ، گنگستر بدنام آمريکايي ، نلسن بچه صورت و فلويد خوشگله را دستگير کند.
« دشمنان مردم» مايکل مان يک اثر هنري وزين و زيبا است. مان که اين فيلم را به صورت ديجيتال با وضوح بالا(high- definition digital ) فيلم برداري کرده ، فيلم سازي است که به ارتقاي ظاهر بصري فيلم ها کمک مي کند. او در فيلم جديدش يک بار ديگر با جزئياتي دقيق و وسواس مندانه به تصوير دوره زماني پرخشونت کوتاهي در زندگي جان ديلينگر ( پسري در مزارع اينديانا که در دوران رکورد اقتصادي بدل به يک ياغي شد) و دوران بانک زني پرداخته است. علت اصلي لذت بخش بودن « دشمنان مردم» بر مي گردد به شگفتي وصف ناپذير و ابدي ما به فيلم هاي گنگستري تاريخي. اما چيزي که فيلم را فراتر از درگيري هاي مسلحانه تماشايي اش مي برد، دوسويگي اين شگفتي است که به جريان فيلم سازي نيز نفوذ کرده و منجر به خلق آسمان هاي گرگ و ميش خيره کننده و استخراج کوچک ترين هيجان هاي نهفته در داستان شده است.
هيجان هاي فيلم ريشه در همان فصل« فرار از زندان» عالي و ديدني ابتدايي دارند که زير آسمان لاجوردي ( که بر پرده نقره اي به مانند سقف کليساي جامع است) ميدوسترون آغاز مي شود. اين آسمان که با ابرهاي سفيد کرک مانند لکه دار شده، جان مي دهد براي پس زمينه نقاشي هاي حضرت مريم که فرزندش را در آغوش گرفته است؛ اما در اين جا بي ترديد تضاد آشکاري با تصوير ديلينگر و دوستش رد ( جيسن کلارک) دارد که به سوي زنداني بزرگ گام برمي دارند. آنها وقتي وارد زندان مي شوند مان نزديکتر مي رود و خلع سلاح کردن نگهبانان را به دست ديلينگر نشان مي دهد و سپس عقب مي کشد و در نماي دور ديلينگر را نشان مي دهد که با مسلسل به طرف زندان تيراندازي مي کند و فراريان به سوي ماشين گنگسترها مي دوند.
طبق عرف معمول هاليوود ، احتمالاً شما انتظار داريد اين تصوير ابتدايي از يک جاني مسلح سرآغازي باشد بر فيلمي مهيج درباره زندگي کوتاه يک گنگستر و مرگش در جواني . فصل ابتدايي فيلم با تصوير کوتاه ولي چشم گيري دنبال مي شود که در آن فراري زخمي از ماشين آويزان است و روي زمين کشيده مي شود؛ و ديلينگر و مرد ديگري سعي مي کنند او را بالا بکشند. مان در درخشان ترين نماي اين فصل دوربين را کنار مرد زخمي قرار داده است و آن را به سوي چهره شوم و سياه ديلينگر نشانه رفته که تقريباً آسمان آبي را محو کرده است. مرد زخمي در نهايت جان مي دهد و ديلينگر او را رها مي کند تا ماشين با سرعت از او دور شود. اما مقصر در ماشين حضور دارد و ديلينگر به سراغش مي رود و او را نيز از ماشين در حال حرکت بيرون مي اندازد.
اين ديلينگري است که مان ترسيم مي کند: به قدري شجاع که به صراحت وفاداري و بي رحمي خود را نشان مي دهد. خباثت و ديو صفتي اين شخصيت ، بيش از همه وقتي نمود پيدا مي کند که اين ياغي مسلسل به دست سريع وارد بانک مي شود و کت بلند و سياهي که به تن دارد دورش تاب مي خورد. اين دستمايه اي است که در افسانه ها و نمايش هاي گنگستري نمونه اش يافت مي شود. مان شيفته و دلبسته تجسم چنين بي باکي ها و مهارت هايي است که در همان ابتداي فيلمش چند سرقت مسلحانه را به گونه اي دقيق و به مانند رقص هاي گروهي طراحي و اجرا کرده است. او در جريان اولين سرقت ، ديلينگر و دو هم دستش را از ارتفاعي بالاي سرشان نشان مي دهد. آن ها از روي کف سياه و سفيد بانک تيراندازي کنان گذر مي کنند و دوربين خيره به نظاره آن ها که به رامش گر هاي مترو گولدوين مه ير مي مانند، نشسته است. وقتي ديلينگر از روي مانعي مي پرد انگار به پرواز در مي آيد. اين لحظه واقعاً فريبنده است ( چون به نظر مي رسد آدم بد داستان نه فقط قانون بلکه نيروي جاذبه را هم به چالش مي کشد) و مانند ديگر صحنه هاي اکشن، نيرويي به فيلم بخشيده است. البته اين صحنه ( شايد به عنوان اداي احترام و تجليل ) بازتاب نماي مشابهي است از فرار قاتل زنجيره اي در «هفت» ديويد فينچر. مايکل مان هم مثل ديويد فينچر فيلم هاي هنري پر هزينه اي مي سازد که به خاطر لذت هاي پيچيده و ابهام هايشان معمولاً در گيشه موفق نيستند ( « هفت» و « وثيقه» (Collateral ) از موارد استثناء در کارنامه هر دو فيلم ساز است). با وجود اعتبار مان در ميان تماشاگران جريان اصلي ( عمدتاً به خاطر مجموعه بسيار موفق «خلافکاران ميامي» در دهه 1980 و تمايل ذاتي اين فيلم ساز به ژانر هاي سينمايي عامه پسند) عاملي کاملاً غير تجاري در فيلم هايش وجود دارد؛ فيلم هاي او عميقاً و به شدت آثاري جدي ( گاهي در آستانه نقيضه) هستند و به همين دليل است که آنها به ندرت مورد توجه طيف گسترده اي از تماشاگران قرار مي گيرند. « دشمنان مردم» هم اثري جدي است؛ فيلمي کاملاً واقع گرايانه اگرچه داستان گونه از کشوري که تا گردن در رکود اقتصادي و جنايت فرو رفته است.
داستان روي دو دشمنان دراماتيک متمرکز شده است؛ ديلينگر و ملوين پورويس ( کريستين بيل) ، مامور اف بي آي سرسخت اما نه چندان لايقي که مامور دستگيري جنايتکاران بزرگ و به شدت تحت تعقيب است. در ابتدا رئيس جوان اداره اف بي آي ، جي. ادگار هوور ( با بازي فوق العاده بيلي کراداپ) توجهي به ديلينگر نشان نمي دهد و او را در حد و اندازه يک مشکل ايالتي تلقي مي کند. هوور نيز به مانند ديلينگر چهره و کارنامه شناخته شده اي براي عموم دارد که روي کاغذ خوب به نظر مي رسد. رقابت قابل توجهي ميان اين دو وجود دارد. باني و کلايد افسار گسيخته عمل مي کنند و فلويد خوشگله و نلسن بچه صورت و ديگر جنايتکاران داستان هاي خودشان را دارند که برخي در اينجا حاضر مي شوند. رابطه ميان ديلينگر و نامزدش ، بيلي فريچت ( ماريون کوتيار که در اين دنياي مردانه موقعيت خود را حفظ کرده است) مدت زمان قابل توجهي را به خود اختصاص داده و گاهي موفق و پيروزمندانه است؛ اگرچه دو بازيگر وقتي از هم جدا هستند بازي هاي بهتري را ارائه مي دهند. جاني دپ وقتي در حال و هواي دزدان دريايي نيست ، مي تواند حضوري مغلوب و مرموز داشته باشد که خيلي به نفع نقاط قوت و محدوديت هاي گفتاري او تمام مي شود. اگر دپ در اوايل شکل گيري سينما متولد مي شد احتمالاً بدل به يکي از ستارگان بزرگ سينماي صامت مي شد. دپ در نقش ديلينگر خوب به نظر مي رسد ( يکي از معدود بازيگران معاصر که مي تواند کلاه فدورا برسر بگذارد و قانع کننده جلوه کند) و بازي او رفته رفته شما را تسخير مي کند ، همين وضعيت در مورد فيلم هم صدق مي کند که به نظرم هيچ شباهتي به ديگر فيلم هاي گنگستري آمريکايي ندارد و بيشتر يک فيلم « مايکل مان »ي است با عناصري مانند : تاکيد فيلم روي مرداني که خودشان را وقف کارشان کردند، فوران خشونت و زيبايي هاي بصري . استفاده مان از فرمت ديجيتال ، به ويژه خلق تصاوير آبستره ناب و رسيدن به يک فرارئاليسم ، ارزش تفسير و بررسي هاي بيشتري را دارد چون مي توان گفت که اين فورمت هنوز نا آشنا سينما را تغيير داده است؛ و فقط يکي از ويژگي هايش اين است که به فيلم سازان اجازه مي دهد در شب به روشني و وضوح عجيب و اسرار آميزي دست يابند که پيش از اين ممکن نبوده است.
* وقتي در سال 2004 کار روي اين پروژه آغاز شد قرار بود لئوناردو دي کاپريو در نقش اصلي بازي کند.
* در آنونس فيلم جاني دپ به يکي از مشتري هاي بانک مي گويد: « ما اينجاييم تا پول بانک را بدزديم نه پول شما رو». اين جمله اي است که در مخمصه (1995) ديگر فيلم مايکل مان توسط رابرت دنيرو گفته مي شود.
* جان ديلينگر واقعي چپ دست بوده است ولي جاني دپ که نقش او را بازي مي کند راست دست است.
کارگردان: مايکل مان- فيلم نامه: مايکل مان، رانن بنت و آن بايدرمن براساس کتاب « دشمنانان مردم: بزرگترين موج جنايت در آمريکا و شکل گيري اف بي آي، 1934-1933» اثر براين بورو، مدير فيلم برداري: دانته اسپينوتي، موسيقي: اليوت گولدنتال، تدوين: جفري فورد، و پل روبل، طراح لباس: کالين اَت وود، طراح صحنه: پاتريک لام، تهيه کنندگان: مايکل مان و کوين ميشر. بازيگران: جتني دپ ( جان ديلينگر) ، کريستين بيل ( ملوين پورويس ) ، ماريون کوتيار ( بيلي فريچت) ، بيلي کراداپ (جي. ادگار هووِر) ، استفن دورف ( هومر فون ميتر) و جيوواني ريبيسي ( الوين کارپيس) . محصول 2009 آمريکا، 140 دقيقه، ژانر: تريلر گنگستري. درصد مجموع نظر منتقدان سايت متاکريتيک:70 درصد.
منبع: نشريه سينماي پويا شماره 19
يک اثر هنري وزين و زيبا
« دشمنان مردم» مايکل مان يک اثر هنري وزين و زيبا است. مان که اين فيلم را به صورت ديجيتال با وضوح بالا(high- definition digital ) فيلم برداري کرده ، فيلم سازي است که به ارتقاي ظاهر بصري فيلم ها کمک مي کند. او در فيلم جديدش يک بار ديگر با جزئياتي دقيق و وسواس مندانه به تصوير دوره زماني پرخشونت کوتاهي در زندگي جان ديلينگر ( پسري در مزارع اينديانا که در دوران رکورد اقتصادي بدل به يک ياغي شد) و دوران بانک زني پرداخته است. علت اصلي لذت بخش بودن « دشمنان مردم» بر مي گردد به شگفتي وصف ناپذير و ابدي ما به فيلم هاي گنگستري تاريخي. اما چيزي که فيلم را فراتر از درگيري هاي مسلحانه تماشايي اش مي برد، دوسويگي اين شگفتي است که به جريان فيلم سازي نيز نفوذ کرده و منجر به خلق آسمان هاي گرگ و ميش خيره کننده و استخراج کوچک ترين هيجان هاي نهفته در داستان شده است.
هيجان هاي فيلم ريشه در همان فصل« فرار از زندان» عالي و ديدني ابتدايي دارند که زير آسمان لاجوردي ( که بر پرده نقره اي به مانند سقف کليساي جامع است) ميدوسترون آغاز مي شود. اين آسمان که با ابرهاي سفيد کرک مانند لکه دار شده، جان مي دهد براي پس زمينه نقاشي هاي حضرت مريم که فرزندش را در آغوش گرفته است؛ اما در اين جا بي ترديد تضاد آشکاري با تصوير ديلينگر و دوستش رد ( جيسن کلارک) دارد که به سوي زنداني بزرگ گام برمي دارند. آنها وقتي وارد زندان مي شوند مان نزديکتر مي رود و خلع سلاح کردن نگهبانان را به دست ديلينگر نشان مي دهد و سپس عقب مي کشد و در نماي دور ديلينگر را نشان مي دهد که با مسلسل به طرف زندان تيراندازي مي کند و فراريان به سوي ماشين گنگسترها مي دوند.
طبق عرف معمول هاليوود ، احتمالاً شما انتظار داريد اين تصوير ابتدايي از يک جاني مسلح سرآغازي باشد بر فيلمي مهيج درباره زندگي کوتاه يک گنگستر و مرگش در جواني . فصل ابتدايي فيلم با تصوير کوتاه ولي چشم گيري دنبال مي شود که در آن فراري زخمي از ماشين آويزان است و روي زمين کشيده مي شود؛ و ديلينگر و مرد ديگري سعي مي کنند او را بالا بکشند. مان در درخشان ترين نماي اين فصل دوربين را کنار مرد زخمي قرار داده است و آن را به سوي چهره شوم و سياه ديلينگر نشانه رفته که تقريباً آسمان آبي را محو کرده است. مرد زخمي در نهايت جان مي دهد و ديلينگر او را رها مي کند تا ماشين با سرعت از او دور شود. اما مقصر در ماشين حضور دارد و ديلينگر به سراغش مي رود و او را نيز از ماشين در حال حرکت بيرون مي اندازد.
اين ديلينگري است که مان ترسيم مي کند: به قدري شجاع که به صراحت وفاداري و بي رحمي خود را نشان مي دهد. خباثت و ديو صفتي اين شخصيت ، بيش از همه وقتي نمود پيدا مي کند که اين ياغي مسلسل به دست سريع وارد بانک مي شود و کت بلند و سياهي که به تن دارد دورش تاب مي خورد. اين دستمايه اي است که در افسانه ها و نمايش هاي گنگستري نمونه اش يافت مي شود. مان شيفته و دلبسته تجسم چنين بي باکي ها و مهارت هايي است که در همان ابتداي فيلمش چند سرقت مسلحانه را به گونه اي دقيق و به مانند رقص هاي گروهي طراحي و اجرا کرده است. او در جريان اولين سرقت ، ديلينگر و دو هم دستش را از ارتفاعي بالاي سرشان نشان مي دهد. آن ها از روي کف سياه و سفيد بانک تيراندازي کنان گذر مي کنند و دوربين خيره به نظاره آن ها که به رامش گر هاي مترو گولدوين مه ير مي مانند، نشسته است. وقتي ديلينگر از روي مانعي مي پرد انگار به پرواز در مي آيد. اين لحظه واقعاً فريبنده است ( چون به نظر مي رسد آدم بد داستان نه فقط قانون بلکه نيروي جاذبه را هم به چالش مي کشد) و مانند ديگر صحنه هاي اکشن، نيرويي به فيلم بخشيده است. البته اين صحنه ( شايد به عنوان اداي احترام و تجليل ) بازتاب نماي مشابهي است از فرار قاتل زنجيره اي در «هفت» ديويد فينچر. مايکل مان هم مثل ديويد فينچر فيلم هاي هنري پر هزينه اي مي سازد که به خاطر لذت هاي پيچيده و ابهام هايشان معمولاً در گيشه موفق نيستند ( « هفت» و « وثيقه» (Collateral ) از موارد استثناء در کارنامه هر دو فيلم ساز است). با وجود اعتبار مان در ميان تماشاگران جريان اصلي ( عمدتاً به خاطر مجموعه بسيار موفق «خلافکاران ميامي» در دهه 1980 و تمايل ذاتي اين فيلم ساز به ژانر هاي سينمايي عامه پسند) عاملي کاملاً غير تجاري در فيلم هايش وجود دارد؛ فيلم هاي او عميقاً و به شدت آثاري جدي ( گاهي در آستانه نقيضه) هستند و به همين دليل است که آنها به ندرت مورد توجه طيف گسترده اي از تماشاگران قرار مي گيرند. « دشمنان مردم» هم اثري جدي است؛ فيلمي کاملاً واقع گرايانه اگرچه داستان گونه از کشوري که تا گردن در رکود اقتصادي و جنايت فرو رفته است.
داستان روي دو دشمنان دراماتيک متمرکز شده است؛ ديلينگر و ملوين پورويس ( کريستين بيل) ، مامور اف بي آي سرسخت اما نه چندان لايقي که مامور دستگيري جنايتکاران بزرگ و به شدت تحت تعقيب است. در ابتدا رئيس جوان اداره اف بي آي ، جي. ادگار هوور ( با بازي فوق العاده بيلي کراداپ) توجهي به ديلينگر نشان نمي دهد و او را در حد و اندازه يک مشکل ايالتي تلقي مي کند. هوور نيز به مانند ديلينگر چهره و کارنامه شناخته شده اي براي عموم دارد که روي کاغذ خوب به نظر مي رسد. رقابت قابل توجهي ميان اين دو وجود دارد. باني و کلايد افسار گسيخته عمل مي کنند و فلويد خوشگله و نلسن بچه صورت و ديگر جنايتکاران داستان هاي خودشان را دارند که برخي در اينجا حاضر مي شوند. رابطه ميان ديلينگر و نامزدش ، بيلي فريچت ( ماريون کوتيار که در اين دنياي مردانه موقعيت خود را حفظ کرده است) مدت زمان قابل توجهي را به خود اختصاص داده و گاهي موفق و پيروزمندانه است؛ اگرچه دو بازيگر وقتي از هم جدا هستند بازي هاي بهتري را ارائه مي دهند. جاني دپ وقتي در حال و هواي دزدان دريايي نيست ، مي تواند حضوري مغلوب و مرموز داشته باشد که خيلي به نفع نقاط قوت و محدوديت هاي گفتاري او تمام مي شود. اگر دپ در اوايل شکل گيري سينما متولد مي شد احتمالاً بدل به يکي از ستارگان بزرگ سينماي صامت مي شد. دپ در نقش ديلينگر خوب به نظر مي رسد ( يکي از معدود بازيگران معاصر که مي تواند کلاه فدورا برسر بگذارد و قانع کننده جلوه کند) و بازي او رفته رفته شما را تسخير مي کند ، همين وضعيت در مورد فيلم هم صدق مي کند که به نظرم هيچ شباهتي به ديگر فيلم هاي گنگستري آمريکايي ندارد و بيشتر يک فيلم « مايکل مان »ي است با عناصري مانند : تاکيد فيلم روي مرداني که خودشان را وقف کارشان کردند، فوران خشونت و زيبايي هاي بصري . استفاده مان از فرمت ديجيتال ، به ويژه خلق تصاوير آبستره ناب و رسيدن به يک فرارئاليسم ، ارزش تفسير و بررسي هاي بيشتري را دارد چون مي توان گفت که اين فورمت هنوز نا آشنا سينما را تغيير داده است؛ و فقط يکي از ويژگي هايش اين است که به فيلم سازان اجازه مي دهد در شب به روشني و وضوح عجيب و اسرار آميزي دست يابند که پيش از اين ممکن نبوده است.
در حواشي فيلم
* وقتي در سال 2004 کار روي اين پروژه آغاز شد قرار بود لئوناردو دي کاپريو در نقش اصلي بازي کند.
* در آنونس فيلم جاني دپ به يکي از مشتري هاي بانک مي گويد: « ما اينجاييم تا پول بانک را بدزديم نه پول شما رو». اين جمله اي است که در مخمصه (1995) ديگر فيلم مايکل مان توسط رابرت دنيرو گفته مي شود.
* جان ديلينگر واقعي چپ دست بوده است ولي جاني دپ که نقش او را بازي مي کند راست دست است.
کارگردان: مايکل مان- فيلم نامه: مايکل مان، رانن بنت و آن بايدرمن براساس کتاب « دشمنانان مردم: بزرگترين موج جنايت در آمريکا و شکل گيري اف بي آي، 1934-1933» اثر براين بورو، مدير فيلم برداري: دانته اسپينوتي، موسيقي: اليوت گولدنتال، تدوين: جفري فورد، و پل روبل، طراح لباس: کالين اَت وود، طراح صحنه: پاتريک لام، تهيه کنندگان: مايکل مان و کوين ميشر. بازيگران: جتني دپ ( جان ديلينگر) ، کريستين بيل ( ملوين پورويس ) ، ماريون کوتيار ( بيلي فريچت) ، بيلي کراداپ (جي. ادگار هووِر) ، استفن دورف ( هومر فون ميتر) و جيوواني ريبيسي ( الوين کارپيس) . محصول 2009 آمريکا، 140 دقيقه، ژانر: تريلر گنگستري. درصد مجموع نظر منتقدان سايت متاکريتيک:70 درصد.
منبع: نشريه سينماي پويا شماره 19
