کلام برتر
ترکيب پذيري، خصوصيت زبان فارسي
به نظر من، گاهي اوقات ترکيبهاي زيادي درست مي شود، که بايد قدري جلويش گرفته شود . ترکيب سازي هم شرايطي دارد. درست است که زبان ما، زبان ترکيبي است؛ اما بالاخره اين ترکيب را چه کسي بايد بسازد؟ زبان فارسي، خصوصيتش ترکيب پذيري است و مي تواند بي نهايت مفهوم را در خودش جاي بدهد . گمان مي کنم که هيچ زباني مثل زبان فارسي نيست - حالا زبانهايي که ما تا حدودي بلد هستيم؛ مثل عربي و ترکي - که بشود راحت دو يا سه کلمه را با هم ترکيب کرد و مثلا چيزي مثل « شتر گاو پلنگ » درآورد. واقعا شتر گاو پلنگ يک حيوان است؛ اما موجودي که هم شتر، هم گاو و هم پلنگ باشد، در عالم خارج وجود ندارد؛ در عين حال شما قشنگ مي توانيد شتر گاو پلنگ را در ذهنتان ترسيم کنيد.
گاهي اوقات مثلا مي بينيم که يک شاعر فصيح، در آخر ديوان خود - که واقعا اشعارش بسيار خوب است - چند کلمه نثر مي نويسد که بعضي از عبارات آن، اشتباه واضح است. فرضا از تعبير «لازم به ذکر است» استفاده مي کند که غلط است. بايستي همپاي شعر، در زمينه ي نگارش نثر درست هم تلاش نماييد.
اين هنر است که حرف انسان در آينده هم مخاطب داشته باشد
واقعا اين يک هنر است که انسان، هم درست حرف بزند، هم بعد از هفتصد سال وقتي که غزل و گلستان و بوستانش را مي خواني، آن را بفهمي و هيچ مشکلي نداشته باشي؛ خيلي عجيب است. زبان امروز، همان زباني است که حافظ و سعدي با آن حرف مي زدند. زبان امروز، زبان فردوسي نيست؛ ولي در خراسان اين مستثناست و در آن جاها رايج است. البته اين طور نيست که بخواهم مدح خراسانيها را بگويم. نه، خيلي از کلماتي که فردوسي در شاهنامه استعمال کرده، در مشهد ما جزو کلمات رايج است؛ يعني استعمال مي شود و در همين گويش معمولي وجود دارد.
غرضم اين است که اين واقعا هنر است که آدم طوري حرف بزند که يقينا در آينده هم مخاطب داشته باشد. اين اشعار را نه فقط افراد فارسي زبان مي شناسند، بلکه در همه جاي دنياي اسلام شناخته شده است. آن وقتها ظاهرا دمشق و بغداد و ساير نقاط جهان اسلام را زير پر گرفته بود؛ امروز هم وقتي که شما آن کتابها را باز مي کنيد و مي خوانيد، در فهميدنش اصلا مشکلي نداريد؛ به شرطي که فارسي را بلد باشيد. چنانچه کسي فارسي بلد نباشد، بحث ديگري است. البته ما زبان سعدي و حافظ را توصيه نمي کنيم؛ زبان فصيح امروز را توصيه مي کنيم .
منبع:حديث ولايت، جلد چهارم، ص 127-126
/ن
