طاووس درفرهنگ و ادب فارسي (3)

کمال الدين دميري در حيوه ي الحيوان آورده که :اين پرنده در ميان ساير پرندگان ،مانند اسب است در بين ساير چارپايان از حيث ارجمندي و زيبايي ،صفات عفت ،خودپسندي ،تکبر ،در پر خويش به شگفتي نگريستن ،از دم خويش طاق بستن به ويژه هنگامي که جفت او ناظر و متوجه به اوست همه در وي جمع مي باشد .(5)
دوشنبه، 17 آبان 1389
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
طاووس درفرهنگ و ادب فارسي (3)

طاووس درفرهنگ و ادب فارسي (3)
طاووس درفرهنگ و ادب فارسي (3)


 

نويسنده:علي علي پور*




 

15-طاووس شرقي کنايه ازخورشيد

برآمد خرامان تذروي گلشن
چو طاوس شرقي براين سبز مرتع (خواجوي کرماني)
16-طاووس قدس ،کنايه از فرشته

کزهواي زلف او پيوسته طاووسان قدس
همچو قمري درگلو دارند طوق عنبري (سلمان ساوجي )
17-طاووس گون باغ ،کنايه از آسمان

گشاده شب در اين طاووس گون باغ
دو طاووس را بر سينه زاغ
(اميرخسرو دهلوي )
18-طاووس مرصع بال گردون ،کنايه از خورشيد

چو طاووس مرصع بال گردون
علم زد با هزاران جلوه بيرون
(عطار )
19-طاووس مشرق خرام کنايه از خورشيد

سحرگه که طاووس مشرق خرام
برون زد سر از طاق فيروزه فام
(نظامي )
20-طاووس ملايک کنايه از جبرئيل

زيرطاق عرش طاووس ملايک جبرئيل
از فشارتو شده ياقوت پاش و درفشان

اگرخواهي که طاووس ملايک را به دام آري
ميفشان دانه دل برگذارآن ديو نفساني (انوري )

بازچترش را که طاووس ملايک صيد اوست
دريکي پرصد هزاران فتح مضمون کرده اند
(مجيربيلقاني )
21-طاووس عرش ،کنايه از جبرئيل

شکرخدا که باز دراين اوج بارگاه
طاووس عرش مي شنود صيت شهپرم (حافظ )
22-طاووس عرشي کنايه از دل :
گر اوباش را برون آري زدل زان پس
همه رمز الهي را زخاطر ترجمان بيني

به حکمتها قوي پر کن مر اين طاووس عرشي را
که تا زين دامگه او را نشاط آشيان بيني (سنايي )
23-طاووس عروس خضر خضرا،کنايه از خورشيد

چو طاووس عروس خضر خضرا
علم زد بر سر اين چتر مينا
(عطار )
24-طاووس غراب خوار ،کنايه از شعله آتش ،و غراب استعاره از زغال :
طاووس غراب خوار هر دم
گاورس زچينه دان بر انداخت
(خاقاني )
25-طاووس فلک ،کنايه از خورشيد
چو طاووس فلک بگريخت از باغ
به گل چيدن به بام آمد سيه زاغ
(نظامي )
چو زاغ زلف گردد بي قرارش
زطاووس فلک زيبد شکارش
(عطار )
چو شمع تجلي تو آمد به ظهور
طاووس فلک مذهب پروانه گرفت (عطار )
به نطق طير طاووس فلک رمزيت مي گويد
تو وقتي سر آن داني که خواني باز را تيغا (سلمان ساوجي )
26-طاووس آتشين پر ،کنايه از آفتاب (1)
27-طاووس پراگنده ،کنايه از بي رونقي و بدنمايي (1)
28-طاووس زاغ نفس ،کنايه از انگشت نيم سوخته (1)
29-طاووس علوي آشيان ،کنايه از آتش (1)
30-طاووس خلد ،کنايه از حور و غلمان بهشتي (2)
31-طاووس العرفا لقب سعادت علي شاه (3)
32-طاووس العلماء لقب ابوالقاسم جنيد عارف (3)
33-طاووس وار راه رفتن :نوعي از ورزش کشتي گيران ،ته واژگون شده خود را مثل طاووسي رقصان نمايند و آن را در عرف هند ،مورچگان خوانند .(4)

چترطاووس نصيب مرد کشتي گير نيست
گررود در وقت ورزش صد قدم طاووس را (ملاطغرا )
بسي عالم گشته سرتاسربهشت از عدل او
کبک در چنگال شاهين مي رود طاووس وار (محمد سعيد اشرف )
طاووس :
کمال الدين دميري در حيوه ي الحيوان آورده که :اين پرنده در ميان ساير پرندگان ،مانند اسب است در بين ساير چارپايان از حيث ارجمندي و زيبايي ،صفات عفت ،خودپسندي ،تکبر ،در پر خويش به شگفتي نگريستن ،از دم خويش طاق بستن به ويژه هنگامي که جفت او ناظر و متوجه به اوست همه در وي جمع مي باشد .(5)
فرقه يزيديه براي طاووس بر خلاف بيشتر اديان ،مقامي والا قايلند و آن را واسطه آفريدگار درآفرينش جهان مي دانند و خصوصياتي به او نسبت مي دهند که با ويژگي هاي شيطان مطابقت دارد .(6)
طاووس ملک ،لقبي است که فرقه ي يزيديه شيطان را بدان خوانند و مجسمه اي برايش نيز ساخته اند .(7)
اشعاري مختلف درمورد طاووس: (8)

هنر بيند چو عيب اين چشم جاسوس
تو چشم زاغ بين نه پاي طاووس (نظامي)
وزلطافت که هست در طاووس
کودکان مي کنند بال و پرش (سعدي )
اگر زشت خويي بود در سرشت
نبيند زطاووس جز پاي زشت (سعدي )
باغي است طاووس و زشت ماريست افسونگر دراو
شهري چو من بنهاده سر برحفظ آن افسونگر
(خاقاني )
زلف مشکين تو در گلشن فردوس عذار
چيست طاووس که درباغ نعيم افتادست (حافظ)
 

شد از گوهر مرصع جيب و دامان
به صحن خانه طاووس خرامان (جامي )
زنيرنگ هوا و از فريب آز خاقاني
دلت خلد است خالي ساز از طاووس و شيطانش
(خاقاني )
زمار و زطاووس و ابليس قصه
زبلخي شنودي و نيز از بخاري
(ناصرخسرو)
همي طاووس را بکشي ز بهر پررنگينش
بداري زنده بلبل را زبهر خوب الحانش (ناصر خسرو )
از درون بد مار فعلم وز برون طاووس رنگ
قصه کوته کن که ديو راهزن را رهبرم (خاقاني )
 

پی نوشت ها :
 

*دانشجوي کارشناسي ادبيات واحد تبريز
1-فرهنگ آنندراج ،جلد چهارم ،ص2811تا2812.
2-برهان قاطع ،جلد سوم ،ص1346.
3-گنجينه لغات ،جلد دوم ،ص962.
4-بهار عجم ،جلد سوم ،ص1473.
5-لغت نامه دهخدا ،جلد دهم ،ص15276.
6-فرهنگ اساطير و اشارات داستاني در ادبيات فارسي ،ص294.
7-گنجينه لغات ،جلد دوم ،ص962.
8-لغت نامه دهخدا ،جلد دهم ،ص15276و نرم افزار درج .
 

منابع و مأخذ :
-لغت نامه دهخدا ،تأليف علي اکبر دهخدا ،جلد دهم ،انتشارات و چاپ دانشگاه تهران ،چاپ دوم از دوره جديد ،1377.
-برهان قاطع ،محمد حسين بن خلف تبريزي متخلص به برهان ،جلد چهارم ،انتشارات اميرکبير ،تهران ،1361.
-فرهنگ معين ،دکترمحمد معين ،جلد دوم ،انتشارات ،اميرکبير،تهران ،1371.
-فرهنگ آنندراج (فرهنگ جامع فارسي )،محمد پادشاه متخلص به شاد ،جلد چهارم ،زيرنظردکتردبيرسياقي ،انتشارات امير کبير.
-گنجينه لغات (فرهنگ فارسي به فارسي )،نصرالله آژنگ ،جلد دوم ،انتشارات گنجينه ،چاپ يکم ،1381.
-فرهنگ لغات و تعبيرات مثنوي معنوي ،گردآورنده دکتر سيد صادق گوهرين ،انتشارات زوار ،جلد ششم ،چاپ سوم ،1381.
-فرهنگ نوين ،گزيده مثل هاي فارسي ،احمد ابريشمي ،انتشارات زيور ،چاپ يکم ،1376.
-فرهنگ اشارات ادبيات فارسي ،دکتر سيروسي شميسا ،جلد دوم ،انتشارات فردوسي ،چاپ يکم ،1377.
-فرهنگ نفيسي (ناظم الاطبا)دکتر علي اکبر نفيسي ،جلد سوم ،چاپ افست مروي ،1355.
-فرهنگ ادبيات فارسي دري ،دکتر زهرا خانلري «کيا»انتشارات بنياد فرهنگ ايران ،1348.
-بهارعجم ،اثر لاله تيک چند بهار ،تصحيح دکتر کاظم دزفوليان ،جلد سوم ،انتشارات طلايه ،چاپ يکم ،1380.
-فرهنگ اشعارصائب (با تجديد نظر)،احمد گلچين معاني ،جلد دوم ،انتشارات امير کبير ،چاپ دوم ،1373.
-دايره المعارف نو،عبدالحسين سعيديان ،جلد چهارم ،انتشارات علم و زندگي ،چاپ دوم ،1380.
-فرهنگ اساطير و اشارات داستاني در ادبيات فارسي،دکتر محمد جعفر ياحقي ،انتشارات سروش ،چاپ يک ،1369.
-فرهنگ نامه شعري ،دکتر رحيم غفيفي ،جلد دوم ،انتشارات سروش ،چاپ يکم ،1372.
-کاوشي درامثال و حکم فارسي ،سيد يحيي برقعي ،انتشارات قم ،چاپ دوم ،1364.
-فرهنگ نوادر لغات و ترکيبات و تعبيرات آثار عطار نيشابوري ،دکتر رضا اشرف زاده ،انتشارات آستان قدس رضوي ،چاپ سوم ،134-74.
-امثال و حکم ،علي اکبر دهخدا ،جلد دوم ،انتشارات امير کبير ،چاپ سوم ،1352.
-تفسير نمونه ،زير نظر استاد مکارم شيرازي با همکاري جمعي از دانشمندان ،جلد دوم ،انتشارات دارالکتب الاسلاميه ،چاپ سي و يکم ،1378.
-مجموعه کامل قصه هاي قرآن ،محمد جواد مهري کرمانشاهي ،انتشارات مشرقين ،چاپ يکم ،1381.
-منطق الطيرعطار نيشابوري ،تصحيح و گزارش از دکتر رضا انزايي نژاد و دکتر سعيد قره بگلو ،چاپ يکم ،1379
-نرم افزار و CDدرج
نشريه پايگاه نور،شماره 11.

 



 

تبلیغات در راسخون
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین