احمد نجفی زنجانی
احمد نجفی زنجانی (۱۲۸۷-۱۳۶۱ش) معروف به معصومی خوشنویس، روحانی شیعه، کتیبهنویس ضریحهای اهلبیت(ع)، کاتب قرآن و مشهور به احیاگر خط ثلث در ایران است. او را از آخرین بازمانده خوشنویسان به سبک دوره صفویه و قاجاریه دانستهاند.
وی پیش از انقلاب اسلامی ایران از طرف وزارت فرهنگ و هنر وقت، وظیفه اصلاح و تکمیل کتیبههای تاریخی، شجرهنامهها، قرآنهای خطی و نسخهبرداری کتب ارزشمند را برعهده داشت.
کتابهایی که نجفی خوشنویسی کرده است به بیش از صد جلد میرسد. پنج دوره کتابت قرآن، کتابت سوره اخلاص بر روی دانه برنج با امضا و تاریخ، کتیبهنویسی مسجد دانشگاه تهران به طول ۲۵۰ متر و خطوط ضریح چهارم امام رضا(ع) از آثار به جایمانده از او است.
گفته شده که کتیبههای مسجد الاقصی نیز از آثار نجفی است. مشهورترین شاگرد او در خط ثلث سید مرتضی نجومی، مجتهد شیعه است.
معرفی و جایگاه احمد نجفی زنجانی
احمد نجفی زنجانی معروف به معصومی خوشنویس از احیاگران خط ثلث در تاریخ خوشنویسی ایران دانسته شده که شاگردان زیادی را پرورش داد.[۱] نجفی از جمله خوشنویسانی بود که در نوشتن خطهای نَسخ، ثُلث، نَسْتَعْلیق، رِقاع، کوفی، شکسته، طُغْرا و... مهارت داشت.
انجمن خوشنویسان ایران در دهه ۱۳۵۰ شمسی، زمانی که سعی بر احیای خط ثلث داشت، با نظر به آثار ثلثنویسان آن دوره، آثار نجفی زنجانی را منطبق بر تمامی قواعد دانسته و از او برای همکاری دعوت نمود.
معصومی را آخرین بازمانده خوشنویسان به سبک دوره صفویه و قاجاریه میدانند که به هنر کتیبهنگاری مشغول بود. قبل از انقلاب اسلامی ایران، وظیفه اصلاح و تکمیل کتیبههای تاریخی، شجرهنامهها، قرآنهای خطی و نسخهبرداری کتابهای ارزشمند به دستور وزارت فرهنگ وقت برعهده وی گذاشته شده بود.
سید مرتضی نجومی، مجتهد و ثلثنویس از جمله شاگردان معصومی در هنر خوشنویسی بود که از او اجازه توقیع و امضا نیز داشت. پس از انقلاب اسلامی ایران برای نجفی زنجانی مراسم نکوداشت و بزرگداشت متعددی برگزار شد.
فعالیتهای هنری و آثار احمد نجفی زنجانی
کتابهای تألیف شده به خط معصومی، بیش از صد جلد است. پنج دوره کتابت قرآن، سفینة البحار در دو جلد، مفاتیح الجنان با چاپ سنگی، رسائل و کتاب الطهارة سید حسین بروجردی از جمله کتابهای نوشته شده به خط زنجانی است.
از دیگر آثار کتابت معصومی خوشنویس، نوشتن سوره اخلاص با امضا و تاریخ بر روی یک دانه برنج است که چهار بار این کار را انجام داده است. دو دانه از آنها در کتابخانه امام امیرالمؤمنین در نجف و دو دانه دیگر در تهران نگهداری میشود. زیارتنامههای نصبشده در برخی مکانها همچون حرم عبدالعظیم حسنی در شهرری به خط معصومی خوشنویس است.
معصومی غیر از کتابت به هنر کتیبهنویسی بر روی ضریحهای ائمه(ع) و امامزادهها، بُقاع متبرکه، آرامگاهها و مساجد داخل و خارج از ایران نیز مشغول بود. کتیبه بزرگ مسجد دانشگاه تهران به طول ۲۵۰ متر، کتیبه آرامگاه ابنسینا در همدان، کتیبه مسجد آئینه قم، خطوط ضریح چهارم امام رضا(ع) و خطوط ضریح رقیه دختر امام حسین(ع) در دمشق از جمله آثار کتیبهنویسی نجفی زنجانی است. گفته شده که کتیبههای مسجد الاقصی نیز متعلق به وی است.
زندگینامه احمد نجفی زنجانی
احمد نجفی زنجانی فرزند محمدحسین در سال ۱۲۸۷ش (۱۳۲۴ق) در نجف به دنیا آمد. از هفتسالگی برای تحصیل به مدرسه مرتضوی ایرانیان نجف رفت. پس از پایان تحصیلات ابتدائی به علوم حوزوی علاقمند شد و به یادگیری ادبیات عرب، فقه و اصول پرداخت.
یادگیری خوشنویسی
نجفی زنجانی حین تحصیل، شروع به یادگیری هنر خوشنویسی کرد و در ۲۵سالگی بهعنوان خوشنویس شناخته شد.
زنجانی همچنین از هاشم البَغْدادی و محمدعلی فضلی البغدادی از نجف، حامد الآمدی از ترکیه و بَدَوی الدیرانی از سوریه استفاده نمود و اجازه خط داشت.
ابراهیم زرّینقلم
ابراهیم عاصمی زنجانی مشهور به زرّینقلم، همچنین دانشپیشه (۱۲۸۴–۸ مرداد ۱۳۷۳) خوشنویس و دیپلمات ایرانی بود.
زندگی ابراهیم زرّینقلم
میرزا ابراهیم بن اسماعیل عاصمی تبریزی در سال ۱۲۸۴ش/۱۹۰۵م در شهر زنجان به دنیا آمد و همانجا در مدرسه شیخ یوسف علایی به تحصیل مقدماتی پرداخت. به خوشنویسی گرایید و نخست نزد عبدالجبار خمسهای سپس محمدولی کیمیاقلم به شاگردی پرداخت، استادی که به او لقب زرین قلم داد.
ابراهیم زرینقلم در خطوط نستعلیق، شکسته و شکسته تعلیق ممتاز شد. به آموزش خط در مدرسهٔ سعادت پرداخت و از برجستهترین استادان گشت. سپس ساکن تهران شد و آموزشگاهی برای خوشنویسی راه انداخت. نخست در دفتر دربار در سال ۱۹۳۸م استخدام شد، و بعد از آن به وزارت خارجه منتقل گشت و به عنوان کارمند و کاتب به پیشهوری پرداخت.
در سال ۱۹۵۱م به عراق منتقل شد و در کنسولگری ایران در کربلا سمتی یافت. در خلال فعالیتهای دیپلماتیکش در کربلا با آقابزرگ تهرانی و ابوالقاسم خوئی روابطی ویژه داشت. یک بار به حج رفت و از سوی ابن سعود تجلیل شد.
پس از حج در کنسولگری ایران در نجف اشتغال یافت و مدتی بعد به بغداد منتقل شد و تا سال ۱۹۶۹ معاونت سفارت کبرای دولت پهلوی ایران در عراق بود.
از آثار برجستهٔ او اثری بود که تا شروع جنگ ایران و عراق در ورودی حرم امام علی نصب شده بود، و اثر برجستهٔ دیگر او خوشنویسی درگاه ورودی حرم امام حسین و نگارگری چهرهٔ علی بن ابیطالب با آیات قرآن به خطش است.
دیوان حافظ ویرایش و چاپ دکتر خانلری، رباعیات خیام چاپ موءسسهء اطلاعات، قرآنی که چاپ نشده و نزد فرزندان او است، رباعیات حسین قدس نخعی و کتابی از او به نام بهشت از دیگر آثار او است. زرین قلم در ۸ مرداد ۱۳۷۳/ ۳۰ ژوئیه ۱۹۹۴ درگذشت
منبع:
استاد نجفی زنجانی؛ احیاگر تراث خط ثلث/ سایه عثمانطه بر کتابت قرآن استاد نجفی، خبرگزاری ایکنا، : ۱۰ آبان ۱۳۹۳ش
استاد نجومی سرآمد ثلثنویسان، در مجله کیهان فرهنگی، شماره ۱۴، اردیبهشت ۱۳۶۴ش.
بیست و پنجمین سال درگذشت خوشنویس کتیبه های حرم امام رضا(ع)، روزنامه آفتاب یزد، ۱۷ تیر ۱۳۸۶ش.
حاج میرزا احمد نجفی زنجانی، در مجله هنر و مردم، شماره ۵۳ و ۵۴، اسفند ۱۳۴۵.
حائری، علی، روزشمار شمسی، قم، دفتر عقل، چاپ دوم، ۱۳۸۶ش.
زارعی، ابوالفضل، «خطّاط کتیبه های ضریح چهارم حرم رضوی نجفی زنجانی- احمد (۱۲۸۷ - ۱۳۶۱ش)»، در مجله آستان هنر، شماره ۹، تابستان ۱۳۹۳ش.
فشنگچی، مینا، «تقویم تجسمی»، در مجله تندیس، شماره ۱۰۲، تیر ۱۳۸۶ش.
فشنگچی، مینا، «تقویم تجسمی»، در مجله تندیس، شماره ۱۲۷، تیر ۱۳۸۷ش.
کریم نیرومند (۱۹۶۸). تذکره سخنوران و خطاطان زنجان؛ از قرن چهارم تا عصر حاضر. موسسهٔ زعفری. ص. ۲۴.
در پایان:
جا دارد که از دلسوزی، همراهی و توجه اساتید معظم، متعهد، متدین و مجاهدِ خود در کسوت شاگردی، از زحمات ارزشمند استاد مسعود نجابتی و عبدالرسول یاقوتی، سید حسن موسی زاده، ناصر طاووسی و ابوالفضل خزائی تقدیر و تشکر نمایم.
شاگرد شما، ابوالفضل رنجبران
© کلیه حقوق متعلق به صاحب اثر و پرتال فرهنگی راسخون است. استفاده از مطالب و آثار فقط با ذکر منبع بلامانع است.
.jpg)
.jpg)
.jpg)
