قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 6
«با توجه به اثر عمیقی که هوش مصنوعی می‌تواند بر جامعه داشته باشد و با عنایت به ضرورت ایجاد اعتماد، بسیار مهم است که هوش مصنوعی و چارچوب تنظیم‌گری آن مطابق با ارزش‌های اتحادیه ــ آن‌گونه که در ماده ۲ Treaty on European Union تصریح شده است ــ و نیز حقوق و آزادی‌های بنیادینی که در معاهدات پیش‌بینی شده‌اند و مطابق ماده ۶ Treaty on European Union در Charter of Fundamental Rights of the European Union بازتاب یافته‌اند، توسعه یابند. به‌عنوان یک پیش‌شرط، هوش مصنوعی باید فناوری‌ای انسان‌محور باشد. این فناوری باید به‌مثابه ابزاری در خدمت انسان عمل کند و هدف نهایی آن افزایش رفاه انسانی باشد.»
تحلیل ملاحظه 6
این ملاحظه یکی از بنیادی‌ترین گزاره‌های هنجاری قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را بیان می‌کند: هوش مصنوعی صرفاً یک فناوری نیست، بلکه پدیده‌ای است که باید از ابتدا در چارچوب ارزش‌های حقوقی و انسانی طراحی و تنظیم شود. در اینجا قانون‌گذار اروپایی تصریح می‌کند که چون هوش مصنوعی می‌تواند اثر عمیقی بر جامعه بگذارد، توسعه آن را نمی‌توان صرفاً به منطق بازار، کارایی فنی یا رقابت اقتصادی واگذار کرد. هوش مصنوعی از همان ابتدا باید درون یک نظم ارزشی و حقوقی تعریف شود.نکته مهم این ملاحظه آن است که قانون‌گذار فقط نمی‌گوید «استفاده» از هوش مصنوعی باید با ارزش‌های اتحادیه سازگار باشد، بلکه تأکید می‌کند خودِ «هوش مصنوعی» و حتی «چارچوب تنظیم‌گری آن» نیز باید بر همان ارزش‌ها بنا شوند. این یعنی هم فناوری و هم قانون حاکم بر آن باید از یک منطق هنجاری مشترک پیروی کنند. در نتیجه، این ملاحظه فقط درباره کنترل آثار بیرونی هوش مصنوعی نیست، بلکه درباره جهت‌دهی ارزشی به طراحی، توسعه و حکمرانی آن است.
ارجاع به ماده ۲ Treaty on European Union از نظر حقوقی بسیار مهم است، زیرا این ماده ارزش‌های بنیادین اتحادیه اروپا را بیان می‌کند: کرامت انسانی، آزادی، دموکراسی، برابری، حاکمیت قانون و احترام به حقوق بشر. بنابراین، این ملاحظه روشن می‌سازد که تنظیم‌گری هوش مصنوعی در اتحادیه اروپا صرفاً یک پروژه فنی یا اقتصادی نیست، بلکه بخشی از پروژه بزرگ‌تر «حکمرانی مبتنی بر ارزش» در اتحادیه است. هوش مصنوعی باید با این ارزش‌ها سازگار باشد، نه اینکه آن‌ها را به چالش بکشد یا تضعیف کند.
مهم‌ترین عبارت این ملاحظه، بی‌تردید «AI should be a human-centric technology» است. این گزاره، ستون فلسفی کل قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپاست. انسان‌محور بودن در اینجا صرفاً به معنای کاربرپسند بودن یا طراحی راحت‌تر نیست؛ بلکه به این معناست که انسان باید معیار، غایت و مرجع نهایی فناوری باقی بماند. تصمیم‌گیری ماشینی نباید جایگزین کرامت انسانی، اراده انسانی یا قضاوت انسانی شود، بلکه باید در خدمت آن‌ها قرار گیرد.
جمله پایانی ملاحظه نیز این فلسفه را تکمیل می‌کند: هوش مصنوعی باید «ابزاری برای انسان» باشد، نه انسان ابزاری برای منطق سامانه‌های هوشمند. این عبارت در واقع مرزبندی روشنی با الگوهای فناورانه‌ای است که انسان را صرفاً به داده، سوژه پیش‌بینی یا موضوع کنترل تقلیل می‌دهند. از منظر قانون‌گذار اروپایی، غایت نهایی هوش مصنوعی نه صرفاً افزایش بهره‌وری، سودآوری یا اتوماسیون، بلکه افزایش رفاه انسانی است. این نگاه، بنیان اخلاقی و تفسیری بسیاری از قواعد بعدی این قانون را شکل می‌دهد.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
