قانون هوش مصنوعی اروپا: ملاحظه 63

ملاحظه 63 تصریح می‌کند که طبقه‌بندی یک سامانه به عنوان «هوش مصنوعی پرخطر» صرفاً آن را مشمول الزامات خاص AI Act می‌سازد و به هیچ وجه مشروعیت استفاده از آن را تضمین نمی‌کند. استفاده از چنین سامانه‌هایی باید همچنان با منشور حقوق بنیادین اتحادیه اروپا، مقررات حفاظت از داده‌های شخصی مانند GDPR و سایر قوانین اتحادیه و ملی سازگار باشد. همچنین این مقرره به خودی خود مبنای قانونی برای پردازش داده‌های شخصی، به‌ویژه داده‌های حساس، ایجاد نمی‌کند مگر در مواردی که قانون صراحتاً چنین مجوزی را پیش‌بینی کرده باشد.

ملاحظه قبلی:
قانون هوش مصنوعی اروپا: ملاحظه 62

قانون هوش مصنوعی اروپا: متن ملاحظه 63

صرف اینکه یک سامانه هوش مصنوعی به موجب این مقرره به عنوان «سامانه هوش مصنوعی پرخطر» طبقه‌بندی می‌شود، نباید به منزله آن تلقی گردد که استفاده از آن سامانه بر اساس سایر اعمال حقوقی اتحادیه اروپا یا قوانین ملیِ منطبق با حقوق اتحادیه، قانونی است؛ از جمله مقررات مربوط به حفاظت از داده‌های شخصی، استفاده از پلی‌گراف‌ها و ابزارهای مشابه، یا سایر سامانه‌هایی که برای تشخیص وضعیت عاطفی اشخاص حقیقی به کار می‌روند.

هرگونه استفاده از چنین سامانه‌هایی باید همچنان صرفاً مطابق با الزامات قابل اعمال ناشی از منشور حقوق بنیادین اتحادیه اروپا و نیز مقررات ثانویه اتحادیه و قوانین ملی مربوطه صورت گیرد.
این مقرره نباید به گونه‌ای تفسیر شود که به خودی خود مبنای قانونی لازم برای پردازش داده‌های شخصی، از جمله داده‌های شخصی متعلق به دسته‌های خاص (حساس)، را فراهم می‌آورد؛ مگر در مواردی که این مقرره صراحتاً خلاف آن را مقرر کرده باشد.

تحلیل حقوقی ملاحظه 63

1. تمایز میان «طبقه‌بندی پرخطر» و «مشروعیت استفاده»
این ملاحظه یکی از مهم‌ترین اصول تفسیری قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا را بیان می‌کند: پرخطر بودن یک سامانه صرفاً به معنای اعمال الزامات نظارتی شدیدتر است و به هیچ وجه به معنای مجاز بودن استفاده از آن سامانه نیست.

به بیان دیگر، رعایت الزامات قانون AI Act شرط لازم برای عرضه و استفاده از سامانه است، اما شرط کافی برای مشروعیت حقوقی آن محسوب نمی‌شود.

2. استمرار حاکمیت سایر شاخه‌های حقوق اتحادیه
حتی اگر سامانه‌ای تمام الزامات AI Act را رعایت کند، استفاده از آن همچنان باید با سایر قوانین اتحادیه اروپا سازگار باشد؛ از جمله:

General Data Protection Regulation (GDPR)؛
Law Enforcement Directive (EU) 2016/680؛
قوانین ملی درباره استفاده از پلی‌گراف؛
مقررات کار، آموزش، حقوق کیفری و حقوق بشر.

بنابراین AI Act در کنار سایر نظام‌های حقوقی عمل می‌کند و جایگزین آن‌ها نمی‌شود.

3. نمونه‌های ذکرشده در ملاحظه

ملاحظه به طور خاص به موارد زیر اشاره می‌کند:
پلی‌گراف‌ها (دروغ‌سنج‌ها)؛
ابزارهای مشابه؛
سامانه‌های تشخیص احساسات.

ممکن است چنین سامانه‌هایی در AI Act صرفاً «پرخطر» تلقی شوند، اما در برخی کشورها یا زمینه‌ها استفاده از آن‌ها به موجب قوانین دیگر ممنوع یا به شدت محدود باشد.

4. عدم ایجاد مبنای قانونی برای پردازش داده‌های شخصی

یکی از مهم‌ترین نکات این ملاحظه آن است که AI Act به خودی خود مجوزی برای پردازش داده‌های شخصی ایجاد نمی‌کند.

برای مثال:
اگر سامانه‌ای داده‌های بیومتریک پردازش می‌کند؛
یا احساسات افراد را تحلیل می‌کند؛
یا از داده‌های حساس استفاده می‌کند،
باید مبنای قانونی مستقلی مطابق GDPR یا سایر مقررات مربوط وجود داشته باشد، مانند رضایت معتبر، تکلیف قانونی یا منفعت عمومی.

5. اهمیت داده‌های حساس

ملاحظه صریحاً به «دسته‌های خاص داده‌های شخصی» اشاره می‌کند؛ مانند:

داده‌های بیومتریک؛

اطلاعات سلامت؛

عقاید سیاسی؛

باورهای مذهبی؛

گرایش جنسی.

پردازش این داده‌ها تنها تحت شرایط خاص و با رعایت الزامات مضاعف مجاز است.

6. جایگاه منشور حقوق بنیادین

علاوه بر قوانین موضوعه، استفاده از سامانه‌های هوش مصنوعی باید با حقوق بنیادین مندرج در منشور اتحادیه اروپا سازگار باشد؛ از جمله:

کرامت انسانی؛
حریم خصوصی؛
حمایت از داده‌ها؛
منع تبعیض؛
دادرسی عادلانه.

7. پیامد عملی برای ارائه‌دهندگان و بهره‌برداران

توسعه‌دهندگان و کاربران نباید تصور کنند که صرف دریافت تأییدیه تحت AI Act آنان را از سایر الزامات قانونی بی‌نیاز می‌کند. ارزیابی انطباق باید به صورت چندلایه انجام شود:

انطباق با AI Act؛
انطباق با مقررات حفاظت از داده‌ها؛
انطباق با قوانین بخشی و ملی؛
رعایت حقوق بنیادین.