قانون هوش مصنوعی اروپا: ملاحظه 97
مفهوم «مدلهای هوش مصنوعی با کاربرد عمومی» باید بهطور روشن تعریف و از مفهوم «سامانههای هوش مصنوعی» متمایز گردد تا قطعیت حقوقی تأمین شود. این تعریف باید بر ویژگیهای کارکردی اصلی اینگونه مدلها، بهویژه عمومیت و توانایی انجام شایسته طیف گستردهای از وظایف متمایز، مبتنی باشد. این مدلها معمولاً بر پایه مقادیر زیادی داده و از طریق روشهای گوناگون، از جمله یادگیری خودنظارتی، بدوننظارت یا تقویتی، آموزش داده میشوند.
مدلهای هوش مصنوعی با کاربرد عمومی ممکن است به شیوههای مختلفی در بازار عرضه شوند، از جمله از طریق کتابخانهها، رابطهای برنامهنویسی کاربردی، دانلود مستقیم یا بهصورت نسخه فیزیکی. این مدلها میتوانند بیشتر اصلاح یا برای ایجاد مدلهای جدید تنظیم دقیق شوند.
با وجود آنکه مدلهای هوش مصنوعی اجزای اساسی سامانههای هوش مصنوعی بهشمار میآیند، بهتنهایی سامانه هوش مصنوعی محسوب نمیشوند. برای تبدیل شدن به یک سامانه هوش مصنوعی، افزودن اجزای دیگری مانند رابط کاربر به آنها ضروری است. مدلهای هوش مصنوعی معمولاً در سامانههای هوش مصنوعی ادغام شده و بخشی از آنها را تشکیل میدهند.
این مقرره قواعد خاصی را برای مدلهای هوش مصنوعی با کاربرد عمومی و نیز برای آن دسته از این مدلها که دارای مخاطرات نظاممند هستند پیشبینی میکند که باید در مواردی که این مدلها در یک سامانه هوش مصنوعی ادغام شده یا بخشی از آن را تشکیل میدهند نیز اعمال گردد. باید چنین درک شود که تعهدات ارائهدهندگان مدلهای هوش مصنوعی با کاربرد عمومی از زمانی اعمال میشود که این مدلها در بازار عرضه میشوند.
در مواردی که ارائهدهنده یک مدل هوش مصنوعی با کاربرد عمومی، مدل خود را در سامانه هوش مصنوعی متعلق به خود که در بازار عرضه یا مورد بهرهبرداری قرار میگیرد ادغام کند، آن مدل عرضهشده در بازار تلقی میشود و بنابراین تعهدات مقرر در این مقرره برای مدلها، علاوه بر تعهدات مربوط به سامانههای هوش مصنوعی، همچنان اعمال میشود.
تعهدات مقرر برای مدلها در هر حالتی نباید زمانی اعمال شود که یک مدل صرفاً برای فرایندهای داخلی استفاده گردد که برای ارائه یک محصول یا خدمت به اشخاص ثالث ضروری نیست و حقوق اشخاص حقیقی را تحت تأثیر قرار نمیدهد.
با توجه به آثار بالقوه بهطور قابلملاحظه منفی، مدلهای هوش مصنوعی با کاربرد عمومی که دارای مخاطرات نظاممند هستند باید همواره مشمول تعهدات مربوطه در این مقرره باشند.
این تعریف نباید شامل مدلهای هوش مصنوعیای شود که پیش از عرضه در بازار صرفاً برای اهداف پژوهش، توسعه و نمونهسازی مورد استفاده قرار میگیرند. این امر نافی تعهد به رعایت این مقرره نخواهد بود در صورتی که پس از چنین فعالیتهایی، مدل در بازار عرضه گردد.
تحلیل کوتاه حقوقی:
در این ملاحظه ابتدا بر ضرورت تفکیک مفهومی میان «مدلهای هوش مصنوعی با کاربرد عمومی» و «سامانههای هوش مصنوعی» تأکید میشود تا ابهام حقوقی از بین برود و دامنه مسئولیتها دقیق مشخص شود. معیار این تفکیک نیز نه صرفاً نامگذاری، بلکه ویژگیهای کارکردی است؛ یعنی میزان عمومیت و توانایی انجام طیف گستردهای از وظایف متفاوت. در واقع قانونگذار تلاش میکند مرز میان یک جزء فنی (مدل) و یک محصول یا خدمت کامل (سامانه) را شفاف کند.
در ادامه، به ماهیت فنی این مدلها اشاره میشود و اینکه معمولاً با حجم عظیمی از داده و با روشهای مختلف یادگیری آموزش داده میشوند. هدف این بخش این است که نشان دهد این مدلها بهصورت ذاتی چندمنظوره طراحی شدهاند و همین ویژگی، مبنای تنظیمگری متفاوت برای آنها است.
سپس نحوه عرضه این مدلها بررسی میشود. قانونگذار تأکید میکند که عرضه میتواند اشکال متنوعی داشته باشد (مانند ارائه از طریق ابزارهای نرمافزاری یا دریافت مستقیم). این نکته اهمیت دارد چون تعهدات حقوقی نباید فقط به یک شکل خاص از توزیع محدود شود، بلکه هر نوع ورود به بازار را در بر گیرد.
در بخش بعدی، تمایز اساسی میان مدل و سامانه دوباره تقویت میشود: مدل بهتنهایی یک سامانه محسوب نمیشود و برای تبدیل شدن به سامانه نیاز به اجزای تکمیلی دارد. این تحلیل پایهای برای تعیین مسئولیتها است، زیرا نشان میدهد که همه الزامات مربوط به سامانه را نمیتوان مستقیماً به مدل تحمیل کرد.
سپس به این نکته پرداخته میشود که مدلها معمولاً در دل سامانهها ادغام میشوند. بنابراین مقرره باید طوری طراحی شود که حتی پس از ادغام نیز بتواند بر مدلها اعمال شود. این یعنی قانونگذار قصد دارد از فرار از مسئولیت از طریق «ادغام در محصول نهایی» جلوگیری کند.
در ادامه، زمان شروع تعهدات مشخص میشود: از لحظهای که مدل در بازار عرضه میشود. این یک نقطه کلیدی است، چون مسئولیت را به یک رویداد مشخص (عرضه در بازار) گره میزند و از ابهام زمانی جلوگیری میکند.
سپس یک حالت خاص بررسی میشود: زمانی که ارائهدهنده، مدل خود را در سامانه خودش ادغام میکند. در این وضعیت، قانونگذار تصریح میکند که تعهدات مربوط به مدل از بین نمیرود و علاوه بر تعهدات سامانه، همچنان باقی میماند. این رویکرد از تمرکز بیش از حد مسئولیت در یک لایه جلوگیری میکند و هر دو سطح را پوشش میدهد.
در ادامه، یک استثنا مطرح میشود: اگر مدل فقط برای فرایندهای داخلی استفاده شود و بر حقوق اشخاص اثر نگذارد و برای ارائه به دیگران ضروری نباشد، تعهدات اعمال نمیشود. این بخش برای جلوگیری از ایجاد بار مقرراتی غیرضروری بر فعالیتهای داخلی طراحی شده است.
در بند بعدی، مدلهای دارای مخاطرات نظاممند مورد توجه ویژه قرار میگیرند. به دلیل آثار بالقوه گسترده و منفی، این دسته همیشه مشمول تعهدات هستند. این نشاندهنده رویکرد مبتنی بر ریسک در مقرره است که شدت نظارت را با سطح خطر تنظیم میکند.
در پایان، یک استثنای دیگر بیان میشود: مدلهایی که صرفاً برای پژوهش، توسعه یا نمونهسازی قبل از عرضه استفاده میشوند، مشمول تعریف نیستند. اما بلافاصله تأکید میشود که اگر بعداً وارد بازار شوند، باید تمام تعهدات را رعایت کنند. این بخش تعادل میان حمایت از نوآوری و حفظ الزامات حقوقی را برقرار میکند.
منبع: ترجمه شده توسط بخش فناوری های نوین سایت راسخون
