چه داند باز چون بندند پايش

شاعر : امير خسرو دهلوي

که دست شاه خواهد بود جايش		چه داند باز چون بندند پايش
رسد در گنج شاه از دست غواص		دري کو خواست شد بر افسر خاص
در آموزش، سپاس نعمت خويش!		خدايا، هر که را نعمت دهي بيش
که هر حرفي ازو مي‌کرد صد ناز		چنين خواندم در آن ديباچه‌ي راز
علاء الدين والد نيا محمد		که چون شاهنشه جمشيد مسند
برامد بر سرير پادشاهي		به ملک دهلي از عون الهي
باب تيغ کردش طعمه‌ي خاک		سري کز باد کين ديدش خطرناک
هم از تاتار غزنين را تهي کرد		هم اندر هندرايان را رهي کرد
که لشکر جانب دريا کشد زود		الغخان معظم را بفرمود
به قدرت کامکار اندر همه کام		در آن حد «کرن راي» اي بود با نام
روان در بحر و بر فرمانش چون آب		ازو رايان ساحل در تف و تاب
ز ميدان تيره دل چو سايه از نور		چو تيغ افشاند بر وي خان مغفور
سرا پا غرقه در لولوي لالا		حرمهاي مهين راي والا
جهاني پر شد از راني و رانه		به دست افتاد با پيل و خزانه
نه چشم بد در ايشان يافته راه		بتاني ستاره بديده ني ماه
پري روئي که «کنولادي» بدش نام		سران جمله خوبان گل اندام
چو جان پوشيده از بينندگان روي		چو ديده ز ارجمندي نازنين خوي
ولي خورشيدش از هيبت شده زرد		گرامي آفتابي سايه پرورد
که از عصمت بران آهو نزد تير		امانت دار آن خان جهانگير
به پيش تخت شه زد بوسه بر سطح		به فيروزي چو باز آمد از آن فتح
متاع و پيل و اسپ و زر ز حد بيش		به عرض بارگاه آورد در پيش
هم آن نازک تنان ما هوش کرد		نهاني تحفه‌ي کان پيشکش کرد
سزاي خدمت تخت کياني		سران جمله «کنولا دي را ني»
به فرمان در حرم رفتند در حال		چنان ماهي و آن انجم به دنبال
پريشان خاطرش گشت اندکي جمع		چو آمد در شبستان شه آن شمع
که کرد اندر دل شاه جهان جاي		چنان افشرد بهر بندگي پاي
به چشم بختياران جاي گيرد		کسي کش بخت و دولت پاي گيرد
دو دختر داشت گاه کامراني		غرض القصد «کنو لادي راني»
بماند آن هر دو گوهر در کف «راي»		چو راني، سوي حضرت شد سبک پاي
که شد در بزرگ اندر دل خاک		چنان افتاد حکم ايزد پاک
که بودان شش مهمه ماه دو هفته		دويم را عمر شش مه بود رفته
سپهرش نام «ديولدي» نهاده		پري روي ز مردم حور زاده
به خدمت پيش شاه بحر کف بود		چو «کنولادي» در را صدف بود
که حاصل مي‌شدش خوشنودي شاه		همي کرد آن چنان خدمت به درگاه
به عرض آورد راز خويشتن را		شبي خوش ديد داراي زمن را
دو غنچه ناشگفته داشت بختم		که از شاخ جواني بر درختم
مرا زانجا ربود اين جانب انداخت		چو زينجا باد اقبال آن طرف تاخت
ولي ماند ان دو گل در گلشن خويش		شدم من خوش ز بخت روشن خويش
پرستاران شه را زندگاني		يکي زان دو سپرد اندر جواني
دل من بهر آن خون، بي‌سکون‌ست		دوم مانده است و، چون پيوند خون است
به گرمي خون به خون پيوند يابد		دمي گر مهر شه بر بنده تابد
نموداري دگر رو دادش از هوش		چو شه را در شد اين ديباچه در گوش
پرستاري ز بهر خضر خانش		به دل مي‌گشت جستن هر زمانش
ستاره خواست تا مه را کند جفت		موافق باز خواندش در دل آن گفت
که ما را بخت آگاهي چنان داد		براي کار دان فرمان فرستاد
مبارک روي دختي دولت انديش		که داري در سراي دولت خويش
ز دو ديده فرست آن روشنائي		چو بر طغراي فرمان ديده سائي
شود روشن شبستانش بدان نور		که گردد بيت اين خورشيد معمور
که بد صاحب‌قران «راي» اي در آن قرن		سرير آراي ملک هندوان «کرن»
نگنجيد اندرون پوست جانش		ازين شادي که آمد ناگهانش
دهد نزد خودش پيوند جاويد		کجا در ذره گنجد اين که خورشيد
شود آن چشمه هم بحر از رواني		چو با چشمه کند بحر آشنائي
علم بر پشت پيلان بر فرازد		بران شد کان طرب را کار سازد
ز ديبا و خز و لولوي لالا		متاع قيمتي صد پيل بالا
که گنجد در خيال هوشمندان		دگر کالاي گوناگون نه چندان
نشاند نازنين را در عماري		پس آن که با هزار اميدواري
که آن دولت رسد در خانه‌ي بخت		فرستد سوي دولت خانه‌ي تخت
که بستاند از آن راي «کرن» جاي		درين اثنا چنان شد شاه را راي
الفغان معظم پنجمين هم		بران سو نامزد گشتند در دم
که از پامال اسپان سرمه شد کوه		اميران دگر باجيش و انبوه
بخاک افگند راي کاردان رخت		چو در «گجرات» رفت آن لشکر سخت
هزيمت را سلاح خويشتن ديد		چو آنجا، ني صلاح جان و تن ديد
به جز خاص شبستان لعبتي چند		نبرد از هم دمان و خون و پيوند
بسوي «ديوگير» افگند رهوار		نهان از ديده‌ي مردم پري وار
عنان را نرم کرد از جنبش تيز		رسيد انجا و گشت ايمن ز خون‌ريز
بشد آگاه ز آگاهي سرايان		چو «سنکهن ديو» پور راي رايان
ز تاب تيغ ترکان تافته روي		که «گرن» از «گوجرات» آمد برين سوي
گلي پوشيده روي ناشگفته		به پرده دختري دارد نهفته
سزاي تخت گاه تاجداران		لطافت مايه‌اي چون آب باران
برد در برج خويش آن ماه را مهد		طمع در بست «سنگهن» تا به صد جهد
بخواند و گرد حمال پيامش		برادر را که «بهليم» بود نامش
نداند پيشه‌اي جز ره نوردي		هميشه دور چرخ لاجوردي
به ريز هر يکي ديگر شماريست		ز دورش هر يکي گردش به کاريست
خوش آنکس کاونهد گردن به تسليم		چوني اميد پاينده است و ني بيم
ببايد دل درو ناچار بستن		چو نتوان رشته‌ي گردون گستن
که از شکر دهندش طعمه در کام		چه داند طوطي کافتاده در دام
به مهمان راز مهماني برون داد		بران سو رفت «بهليم ديو» چون باد
حمايت جوي بود از سوي ايشان		چو «کرن» از رده‌ي بخت پريشان
ضرورت باز حل پيوند مه کرد		نيارست اندران پيغام نه کرد
مه روشن به کام اژدهائي		فرستادند بر بومي هماي
که اندر «ديو گير» آرد پري روي		چو يک فرسنگ ماند اندر تگاپوي
که کردي در زماني کار يک قرن		سپاه شه که بود اندر پي «کرن»
همه جمعيت خس شد پريشان		چو باد تند زد ناگه بر ايشان
سپاهي در عقب چون کوه آتش		به کوه و دشت سر زد «کرن» سر کش
که چون انديشه نا پيدا شد از پيش		چنان بگرفت زانديشه سر خويش
بري ميخواست چيدن از درختش		در آن جنبش «دولراني» که بختش
چو گل کش باد بر گيرد ز جائي		دوان مي‌شد به پشت باد پائي
بسان تير مي‌شد شست در شست		به پيکان گوش او کز اوج و از پست
که تير چرخ زان بر زد نفيري		غرض ناگه رسيد از غيب تيري
گرفت ماه شد در برج آتش		بماند آن رخش آتش پاي سرکش
چو فرزند خودش در پرده‌ي نور		الغفان در حرم ميداشت مستور
به شهر آرند چون برجيس در قوس		چو فرمان شد که آن ريحان فردوس
به جلباب حيا پوشيده خورشيد		رسانيدند در ايوان جمشيد
چها بيرون دهد از هفت پرده		کنون بين کاختر هر هفت کرده
برين شادي که آمد دوست در چنگ		بيا مطرب بساز ابريشمي چنگ

چه داند باز چون بندند پايش

تازه های مقالات

بیشترین بازدید هفته