ابتكارات فلسفي صدرالمتألهين(8)

از جمله مسائلى كه براساس اتحاد عاقل و معقول در «حكمت متعاليه» تبيين و اثبات شده «اتحاد نفس با عقل فعال» است.[12] صدرالمتألهين فهم اين نوع از اتحاد و اثبات آن را از آثار تضرع و ابتهال الى الله مى داند و مى گويد:
جمعه، 26 فروردين 1390
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
ابتكارات فلسفي صدرالمتألهين(8)

ابتكارات فلسفي صدرالمتألهين(8)
ابتكارات فلسفي صدرالمتألهين(8)


 

نويسنده: سيد محمد انتظام




 

نوآورى هاى مبتنى بر اتحاد عاقل و معقول
 

اتحاد نفس با عقل فعال:
از جمله مسائلى كه براساس اتحاد عاقل و معقول در «حكمت متعاليه» تبيين و اثبات شده «اتحاد نفس با عقل فعال» است.[12]
صدرالمتألهين فهم اين نوع از اتحاد و اثبات آن را از آثار تضرع و ابتهال الى الله مى داند و مى گويد:
«و قد كنا ابتهلنا إليه بعقولنا و رفعنا إليه أيدينا الباطنة لاأيدينا الداثره فقط و بسطنا أنفسنا بين يديه و تضرعنا إليه، طلباً لكشف هذه المسألة و أمثالها طلب ملتجئ ملجأ غير متكاسل، حتى أنار عقولنا بنوره الساطع و كشف عنا بعضى الحجب و الموانع، فرأينا العالم العقلى موجوداً واحداً يتصل به جميع الموجودات التى فى هذا العالم و ...»[13].
صدرالمتألهين، پس از بيان سه مقدمه در ارتباط با اتحاد نفس با عقل فعال، مى گويد: صور عقلى كه نفس با آنها متحد مى شود بعينه همان صور عقلى هستند كه در عقل فعال موجودند و عقل فعال با آنها متحد است، زيرا براساس قاعده، صورت عقلى از جهت حد و نوع تعددبردار نيست، هر چند از جهت تشخص و وضع و عوارض و لواحق تكثر مى يابد. بنابراين، اتحاد نفس با همان صورتى كه عقل فعال با آن متحد است بمعناى اتحاد نفس با عقل فعال، خواهد بود.[14]
عقل بسيط:
از موارد ديگرى كه بر اتحاد عاقل و معقول مبتنى گرديده، توضيح و اثبات عقل بسيط است كه شيخ الرئيس و ديگران آن را مطرح نموده و از اثبات آن عاجز مانده اند.
عقل بسيط، مرتبه اى از عقل است كه معقولات كثيره به وجود واحد بسيط اجمالى در آن موجودند و در توضيح آن به ملكات علمى مانند ملكه اجتهاد مثال مى زنند. كسى كه از اين ملكه برخوردار باشد صور تفصيلى تمام مسائل فقهى را به وجود بسيط اجمالى واجد است بدون اينكه كثرتى در آن ديده شود و پس از اينكه مورد سؤال واقع شود همين علم بصورت تفصيل در مى آيد. در مورد واجب نيز معتقدند كه واجب الوجود با علم بذات، علم اجمالى بتمام صور اشياء كه از لوازم ذاتند دارد و در اين علم هيچ تفصيل و كثرتى در كار نيست. همين علم، علت پيدايش صور تفصيلى اشياء مى شود كه به قيام صدورى به واجب الوجود قائم هستند. اين معنا از عقل بسيط در مورد واجب الوجود كه استاد شهيد مطهرى در جلد دوم درسهاى «الهيات»[15] به آن اشاره مى كند به سختى از كلام شيخ استنباط مى شود. زيرا «شيخ» در «تعليقات» (ص 120) عقل بسيط را چنين معنا مى كند:
«هو أن يعقل المعقولات على ماهى عليه من تراتيبها و عللها و أسبابها دفعة واحدة بلا انتقال فى المعقولات من بعضها ألى بعض كالحال فى النفس... فإذا قيل للأول عقل، أقيل على هذا المعنى البسيط أنه يعقل الأشياء بعللها و أسبابها حاضرة معها من ذاته بأن يكون صدور هذه الأشياء عنه».
در صفحه 152 مى گويد:
«العقل البسيط هو أن يعقل الشىء و لوازمه إلى أقصى الوجود معاً لابقياس و فكر و تنقّل فى المعقولات و معرفة الشىء أولا و اللوازم ثانياً ... فهذا النحو من التعقل بسبب تعقل الأول لذاته و لللّوازم عنها و للموجودات كلها حاصلها و ممكنها أبدياتها و كائنها و فاسدها و كليها و جزئيها، فإنه يعقلها كلها معاً على الترتيب السببى و المسببى».
اما آنچه را كه بصورت كلى در مورد عقل بسيط آورديم و مثالى كه در توضيح آن ذكر شد مطابق مطلبى است كه شيخ در علم النفس كتاب «شفا» بيان نموده و در جلد سوم «اسفار» (صفحه 369 به بعد) نقل شده است.
صدرالمتألهين پس از نقل كلام «شيخ» مى گويد:
«إثبات هذا العقل البسيط لايمكن إلا بالقول باتحاد العاقل بالمعقولات على الوجه الذى أقمنا البرهان»[16].
علاوه بر اين، اثبات مقدمات ديگرى از قبيل اصالت وجود و اشتداد جوهرى آن و اينكه وجود در مرتبه عقل بسيط بنحو افضل و اشرف تمام الأشياء است را براى فهم اين مطلب ضرورى مى داند.[17]
در مورد عقل بسيط در خصوص واجب الوجود نيز معتقد است كه شيخ الرئيس بحقيقت آن نرسيده و با اينكه در كتاب «تعليقات» مكرراً آن را مورد بحث قرار داده توفيقى حاصل ننموده و تنها ثابت كرده كه خداوند همه معقولات را بترتيب سببى و مسببى دفعةً واحدة ادراك مى كند، بدون اينكه از بعضى به بعضى ديگر منتقل شود; و چون قيام صور به ذات حق قيام صدورى است نه حلولى هيچ نوع نقص و فقدان و انفعالى از ناحيه اين صور در ذات او پديد نمى آيد. با همه اين تحقيقات و تدقيقات، «شيخ» نتوانسته به حقيقت عقل بسيط در مورد واجب دست يابد; زيرا معناى حقيقى عقل بسيط در مورد واجب الوجود اين است كه واجب به وجود واحد بسيط همه اشياست و لذا قبل از ايجاد در مرتبه ذات به همه آنها علم حضورى دارد، علمى كه در عين اجمال و بساطت عين تفصيل است.[18]
حشر نفوس كامله
از ديگر مواردى كه مرحوم صدرالمتألهين به اتحاد عاقل و معقول استناد نموده اند حشر نفوس كامله اى است كه به مرتبه عقل بالفعل رسيده اند. در اين مورد مى گويد:
«أما النفوس الكاملة، فهى التى خرجت ذاتها من حد العقل بالقوه إلى حد العقل بالفعل، فصارت النفس عقلا بالفعل. و كلما صارت النفس عقلا بالفعل، انتقلت عن ذاتها و اتحدت بالعقل الذى هو كمالها فحشرت إليه; و كلما كان محشوراً إلى العقل، كان محشوراً إليه تعالى، لأن المحشور إلى المحشور إلى شىء كان محشوراً إلى ذلك الشىء. فالنفوس الكاملة محشورة إليه تعالى، و هو المطلوب».[19]

پي نوشت ها :
 

[12]- اسفار، ج 3، ص 337
[13]- همان، ص 336.
[14]- همان، ص 339.
[15]- شفا، ص 409.
[16]- همان، ص 372.
[17]- همان، ص 373.
[18]- همان، ج 9، ص 117.
[19]- همان، ج 3، ص 247.
 

منبع: www.mullasadra.org
/ع



 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
play_arrow
ورود ترامپ به فیلیپین برای شرکت در نشست آسه‌آن + فیلم
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
play_arrow
آتش گرفتن یک نفتکش متخلف در سواحل عمان + فیلم
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم + فیلم
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
play_arrow
ناگفته‌هایی از برنامه روزانه و ساده‌زیستی رهبر شهید انقلاب + فیلم
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
play_arrow
لحظه برخورد تسبیح پرتاب‌شده به چشم پاپ در مراسم عشای ربانی در پرو + فیلم
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
play_arrow
روایت سیدمحمود علوی از لحظات تدفین رهبر انقلاب در حرم امام رضا (ع) + فیلم
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
play_arrow
سخنگوی ارتش: تنگه هرمز فقط با پذیرش شروط ۷ گانه ایران باز می‌شود + فیلم
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
play_arrow
لاوروف: آمریکایی‌ها جرئت جنگ با روسیه را ندارند + فیلم
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
پیام های تسلیت مراجع عظام و شخصیت ها در پی ارتحال آیت‌الله العظمی وحید خراسانی
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب
play_arrow
عقب‌راندن نیروهای مزدور سعودی توسط انصارالله در مارب