0
ویژه نامه ها

تشبيه و انواع آن

بحث تشبيه و انواع آن نه تنها در رأس علم بديع، بلکه در مقولات «داستان» و عناصر ساختاري داستان نيز از اهميت بالايي برخوردار است. ذيلاً نگاه گذرايي به آن خواهيم داشت. «تَشبيه» در فرهنگ لغات به معناي شبيه کردن است. يعني چيزي را به چيز ديگر مانند کردن. در اصطلاح علم بديع: تشبيه نام يکي از صنايع شعري است، که به اين بهانه، شاعر براي زيباتر کردن مشبه، صفتي به آن مي دهد که توجه مخاطب را جلب کند.
تشبيه و انواع آن

تشبيه و انواع آن
تشبيه و انواع آن


 

نويسنده: اکبر رضي زاده
منبع اختصاصي: راسخون




 

« تَشبيه» چيست؟ «مُشبه» کدام است؟ «مشبه به» يعني چه؟ «ادوات تشبيه» بر چند قسم است؟!
بحث تشبيه و انواع آن نه تنها در رأس علم بديع، بلکه در مقولات «داستان» و عناصر ساختاري داستان نيز از اهميت بالايي برخوردار است. ذيلاً نگاه گذرايي به آن خواهيم داشت.
«تَشبيه» در فرهنگ لغات به معناي شبيه کردن است. يعني چيزي را به چيز ديگر مانند کردن. در اصطلاح علم بديع: تشبيه نام يکي از صنايع شعري است، که به اين بهانه، شاعر براي زيباتر کردن مشبه، صفتي به آن مي دهد که توجه مخاطب را جلب کند.
«مُشبَه»: يعني چيزي که آن را تشبيه کنند.
«وجه شبه» يعني صفت مشترکي که ميان «مشبه» و «مشبه به» وجود دارد که آن صفت، باعث تشبيه مي شود.
«ادات تشبيه» يعني کلماتي که در تشبيه به کار مي برند و دالّ بر تشبيه است. از قبيل: مثل، مانند، چون، هم چون، بسان، بگونه، همانند، همسان، چونان و امثال آن ها.
در جمله: «گونه ي يار در سرخي هم چون برگ گل سرخ است.» گونه يار= مشبه. برگ گل سرخ= مشبه به. سرخي= وجه شبه. هم چون= ادات تشبيه، مي باشند.
تشبيه بر چند قسم است:
1- تشبيه اضمار: يعني در ضمير گرفتن تشبيه و آشکار نکردن آن تا چنان به نظر آيد که شاعر غير از تشبيه قصدي دارد، اما پس از دقت معلوم شود که قصدش فقط تشبيه بوده است. مثل بيت زير:

« تا به دو ابروي تو دست نيابد کسي
پيش دو شمشير من سينه سپر کرده ام»

2- تشبيه بالکنايه: آن است که ادات تشبيه را بيندازند و مشبه به را وصف کنند و مشبه را به طريق کنايه بيان کنند. مثال از حافظ:

«بيا که لعل و گهر در نثار مقدم تو
زگنج خانه ي دل مي کشم به مخزن چشم»

$ 3- تشبيه تسويه: آن است که شاعر چيزي يا صفتي از خود و چيزي يا صفتي از غير را به چيزي تشبيه کند. مثلا روزگار خود و چشم معشوق را در سياهي به شب تشبيه کند. مثال:

«چو شام آن که سيه کرد چشم يار مرا
چو چشم يار سيه کرد روزگار مرا»

4. تشبيه تفضيل: آن است که شاعر چيزي را به چيز ديگر تشبيه کند بعد بگويد نه چنين نيست، ممدوح من از آنچه که او را به آن تشبيه کرده ام بهتر و بالاتر است. يعني مشبه را بر مشبه به برتري بدهد يا کلماتي که دلالت بر ترجيح مشبه کند، بياورد.
مثال از سعدي:

«در سرو رسيده است ولکن بحقيقت
از سرو گذشته است که سيمين بدنست آن»

5. تشبيه مشروط يا تشبيه مقيد: آن است که شاعر چيزي را به چيز ديگر تشبيه کند ولي قيد و شرطي براي مبالغه در مقصود قائل شود. مثلا بگويد:
«دست او ابر است اگر ابر گوهر ببارد.»
6. تشبيه مطلق: آن است که چيزي را بدون قيد و شرط به چيز ديگر تشبيه کنند
مثال از معزي:

«اي ماه چو ابروان ياري گوئي
يا همچو کمان شهرياري گوئي

نعلي زده از زر عياري گوئي
بر گوش سپهر گوشواري گوئي»

در مبحث داستان و داستان نويسي نيز «تشبيه» کاربرد فراوان دارد. نويسنده اي که از تشبيه در فضاسازي داستان استفاده کند، آن را به طور غيرمستقيم، زيبا و زيباتر کرده است. به طوري که مخاطب را در بهره بردن از فضاي داستان و لحظات رويدادها، سهيم و برخوردار نموده است.
 


 




 

نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
چه انتظاری باید از معاینه دوره ای و چکاپ دو ماهگی فرزندم داشته باشم؟
چه انتظاری باید از معاینه دوره ای و چکاپ دو ماهگی فرزندم داشته باشم؟

چه انتظاری باید از معاینه دوره ای و چکاپ دو ماهگی فرزندم داشته باشم؟

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 14: دزد کهکشانی
کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 14: دزد کهکشانی

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 14: دزد کهکشانی

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 13: ارسال کننده غذا
کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 13: ارسال کننده غذا

کارتون مبارزان کهکشانی/ قسمت 13: ارسال کننده غذا

آیا باید نگران استفراغ یا بالا آوردن فرزندم باشم؟
آیا باید نگران استفراغ یا بالا آوردن فرزندم باشم؟

آیا باید نگران استفراغ یا بالا آوردن فرزندم باشم؟

از تعویق کنکور تا برگزاری کنکور
از تعویق کنکور تا برگزاری کنکور

از تعویق کنکور تا برگزاری کنکور

پاندای کونگ فو کار/ چانگ اسباب بازی فروش دوره گرد
پاندای کونگ فو کار/ چانگ اسباب بازی فروش دوره گرد

پاندای کونگ فو کار/ چانگ اسباب بازی فروش دوره گرد

آیا واکسن موجب ابتلاء به بیماری می شود که قرار است از آن اجتناب شود؟
آیا واکسن موجب ابتلاء به بیماری می شود که قرار است از آن اجتناب شود؟

آیا واکسن موجب ابتلاء به بیماری می شود که قرار است از آن اجتناب شود؟

‏آیا با واکسیناسیون، سیستم ایمنی کودک من ضعیف تر می شود؟
‏آیا با واکسیناسیون، سیستم ایمنی کودک من ضعیف تر می شود؟

‏آیا با واکسیناسیون، سیستم ایمنی کودک من ضعیف تر می شود؟

آیا قرار دادن شیشه شیر کودک خود در مایکروویو اشکالی ندارد؟
آیا قرار دادن شیشه شیر کودک خود در مایکروویو اشکالی ندارد؟

آیا قرار دادن شیشه شیر کودک خود در مایکروویو اشکالی ندارد؟

باورهای عامیانه نادرست درباره ی خواب کودکان
باورهای عامیانه نادرست درباره ی خواب کودکان

باورهای عامیانه نادرست درباره ی خواب کودکان

پاندای کونگ فو کار/ کفش های میرزا کونگ فو
پاندای کونگ فو کار/ کفش های میرزا کونگ فو

پاندای کونگ فو کار/ کفش های میرزا کونگ فو

کارتون دیجیمون/ قسمت چهل و سوم
کارتون دیجیمون/ قسمت چهل و سوم

کارتون دیجیمون/ قسمت چهل و سوم

انیمیشن بینوایان/ قسمت بیستم: زندگی در صومعه
انیمیشن بینوایان/ قسمت بیستم: زندگی در صومعه

انیمیشن بینوایان/ قسمت بیستم: زندگی در صومعه

وقتی خدا تنهات نمیذاره/ آیت الله مجتهدی تهرانی
وقتی خدا تنهات نمیذاره/ آیت الله مجتهدی تهرانی

وقتی خدا تنهات نمیذاره/ آیت الله مجتهدی تهرانی

انیمیشن بینوایان/ قسمت نوزدهم: تنهایی دوباره کوزت
انیمیشن بینوایان/ قسمت نوزدهم: تنهایی دوباره کوزت

انیمیشن بینوایان/ قسمت نوزدهم: تنهایی دوباره کوزت

کرونا در جهان | بیش از ۷۴۵ هزار قربانی در دنیا / هند رکورددار آسیا / بخش درمان رژیم صهیونیستی در حال فروپاشی
کرونا در جهان | بیش از ۷۴۵ هزار قربانی در دنیا / هند رکورددار آسیا / بخش درمان رژیم صهیونیستی در حال فروپاشی

کرونا در جهان | بیش از ۷۴۵ هزار قربانی در دنیا / هند رکورددار آسیا / بخش درمان رژیم صهیونیستی در حال فروپاشی

مدرس خیابانی «وزیر» نشد/ موافقان و مخالفان چه گفتند؟ + فیلم
مدرس خیابانی «وزیر» نشد/ موافقان و مخالفان چه گفتند؟ + فیلم

مدرس خیابانی «وزیر» نشد/ موافقان و مخالفان چه گفتند؟ + فیلم

ظرفیت‌های اقتصاد منهای نفت
ظرفیت‌های اقتصاد منهای نفت

ظرفیت‌های اقتصاد منهای نفت

کودکان با کشیدن نقاشی دنیای درونشان را نشان می دهند
کودکان با کشیدن نقاشی دنیای درونشان را نشان می دهند

کودکان با کشیدن نقاشی دنیای درونشان را نشان می دهند

از حقوق شهروندی خود چه میدانید؟!
از حقوق شهروندی خود چه میدانید؟!

از حقوق شهروندی خود چه میدانید؟!

نقش شرکت های صهیونیستی در حاکمیت فضای مجازی (بخش اول)
نقش شرکت های صهیونیستی در حاکمیت فضای مجازی (بخش اول)

نقش شرکت های صهیونیستی در حاکمیت فضای مجازی (بخش اول)