خواف

موقعيت جغرافيايي
 

شهرستان مرزي خواف با مساحتي حدود 9797 کيلومتر مربع، در استان خراسان رضوي و در 262 کيلومتري مشهد قرار دارد که از شمال به شهرستان تربت حيدريه، از شرق به افغانستان و شهرستان تايباد، از جنوب به قائن و از سوي مغرب به شهرستان گناباد محدود مي گردد. بر اساس آخرين تقسيمات، شهرستان خواف داراي 5 بخش به نام هاي: رود خواف، سنگان، قاسم آباد، سلامي و نشتيقان مي باشد. شهرستان خواف از نظر مختصات جغرافيايي در 58 دقيقه و 60 درجه طول جغرافيايي و 34 دقيقه و 34 درجه عرض جغرافيايي واقع شده است. ارتفاع شهرستان از سطح دريا 970 متر مي باشد.

اقتصاد و کشاورزي
 

مهم ترين محصولات شهرستان خواف گندم، جو، چغندر قند، پنبه، انار، زعفران و انگور مي باشد. صنايع دستي اين منطقه عبارت است از : قالي، قاليچه، پشتي، فرش هايي از جنس نخ، کرباس و... معدن سنگ آهن سنگان خواف يکي از بزرگترين معادن خاور ميانه به شمار مي رود.

پيشينه ي تاريخي
 

در گذشته تربت حيدريه و بخشي از منطقه اي که اکنون در خاک افغانستان است، جزو خواف بوده است. خواف از نظر پيشينه ي تاريخي پيش از اسلام جزئي از قلمرو پارتيان بوده و سابقه ي تاريخي اش به چندين هزار سال مي رسد. به گزارش دکتر مشکور – صاحب رساله ي ايران در عهد باستان، خواف در عهد اشکانيان و ساسانيان نيز جزء شهرهاي آباد ايران بوده است که از توابع مهم ابرشهر (نيشابور) محسوب مي شد. حافظ ابرو – دانشمند و مورخ نامي قرن 8 و 9، خواف را چنين توصيف کرده است: خواف ناحيه اي است مشهور که مردم بزرگ از آن جا برخاسته اند. از علما و ملوک و وزراء جد اعلاي محمد مظفر شاه شجاع از خواف بوده و ملک زوزن که مدتي حکومت کرد در اواخر دولت خوارزمشاهيان از زوزن خواف بود و دانشمندان معتبر و وزراء توانمند بسياري از خواب بوده اند.
خواف محل عبور شاخه اي از جاده ي ابريشم به طول 10 هزار کيلومتر است که در قرن اول قبل از ميلاد از شهر (سيان) پايتخت چين و از طريق هرات به ايران وارد مي شده است. ولايت خواف از سال 1249 ه.ق که هرات از ايران جدا شد به تابعيت مشهد يعني خراسان کنوني درآمد.

آثار باستاني و جاذبه هاي گردشگري
 

مدرسه ي غياثيه خرگرد : در خرگرد خواف نزديک جاده ي آسفالت بنايي ديده مي شود که زماني مهم ترين مرکز تعليم و تربيت بوده است. اين مدرسه در زمان شکوهش از بهترين دانشگاه هاي اسلامي بوده است. مدرسه ي غياثيه چهار ايواني است با ارتفاع 11 متر، داراي محوطه اي بس وسيع، 4 طرف حياط را حجرات دو طبقه فراگرفته که تعداد آن ها 16 باب براي زندگي طلاب بوده است. سر در اين بنا شکل ايوان رفيعي است که به سمت شمال شرق قرار دارد. داخل ايوان نوار پهني، از کاشي هاي معرق زمينه ي سفيد و نقوش هندسي فيروزه اي رنگ است که کلمه ي (الله) در آن تکرار شده است.

کوشک سلامي :
 

بناي تاريخي زيبايي است که حيات سياسي منطقه خواف را در گذشته دور به نسل حاضر معرفي مي کند. آنچه مسلم است حدود 800 سال قبل اين بنا وجود داشته است. اين قصر قديمي از زمان آخرين خرابي اش تا سال 1326 به صورت تلي از خاک و قلعه مانندي بود که ويرانه هاي عمارتي بزرگ را آشکار مي ساخت.

مسجد زوزن :
 

اين مسجد از مساجد دو ايواني عهد خوارزمشاهيان به سبک خراساني است که ملک قوام الدين زوزني ساخته است. آندره گدار محقق فرانسوي از اين مسجد بازديد کرده و گزارش هم تهيه نموده است.

خواجه يار :
 

قبله ي اهل يقين است خواجه يار
عاشقان در گرد او پروانه وار

گر تو اي مسلم بداني قدر او
گرد مدفن آبي اش ديوانه وار

اين بنا که به مزار معروف است در جنوب غربي از يک طرف مشرف به کوه خواجه يار و از سوي ديگر به تپه هاي مجاور محدود مي شود. مجموعه اي است از دو آب انبار و يک مقبره ي کوشک مانند دو طبقه که در دوره ي قاجار ساخته شده است.
 

ويژگي هاي فرهنگي – علمي – اجتماعي
 

مردم خواف به واسطه ي علاقه ذاتي که به مذهب و دين اسلام دارند، به تحصيلات علوم ديني علاقه ي وافري نشان مي دهند. بدين خاطر عده اي از جوانان اهل سنت که علاقه مند به ادامه تحصيل در علوم مذهبي هستند، در حوزه ي علميه ي احناف خواف که در نيمه ي اول قرن چهاردهم هجري افتتاح گرديد، تحصيل مي نمايند. از علماي اهل سنت مي توان به مرحوم مولانا شمس الدين مطهري (ره) و چند تن ديگر از علماي مذهبي که اکنون در حوزه ي احناف خواف مشغول تدريس هستند نام برد که فارغ التحصيلان حوزه هاي علميه کشورهاي افغانستان، پاکستان و هندوستان مي باشند و از جمله بزرگان خواف مي توان به حافظ ابرو، پيراحمد خوافي و فصيح خوافي اشاره نمود.

منبع: نشريه جوانان امروز، شماره 2094