قلمرو شاهنشاهی اشكانيان

شاهنشاهي اشكاني از سال 250 پ.م تا 224 ميلادي (474 سال) به‌درازا کشید و 29 شهریار از این خاندان بر ایران پادشاهی نمودند. اشك اول كه سلوكي‌ها را شكست داد و اين سلسله را تاسيس كرد، از 250 تا 248 پیش از ميلاد فرمانروا بود. مهرداد (میترادات) اول (اشک 6) را بنیان‌گذار شاهنشاهی اشكاني می‌دانند؛ امپراتوري او از جيحون تا فرات و از درياي مازندران تا خليج فارس ادامه داشت.
شنبه، 26 فروردين 1391
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
قلمرو شاهنشاهی اشكانيان

قلمرو شاهنشاهی اشكانيان
قلمرو شاهنشاهی اشكانيان


 





 
بسمه ی تعالی
شاهنشاهي اشكاني از سال 250 پ.م تا 224 ميلادي (474 سال) به‌درازا کشید و 29 شهریار از این خاندان بر ایران پادشاهی نمودند. اشك اول كه سلوكي‌ها را شكست داد و اين سلسله را تاسيس كرد، از 250 تا 248 پیش از ميلاد فرمانروا بود. مهرداد (میترادات) اول (اشک 6) را بنیان‌گذار شاهنشاهی اشكاني می‌دانند؛ امپراتوري او از جيحون تا فرات و از درياي مازندران تا خليج فارس ادامه داشت. پژوهشگران نقش او در دودمان اشکانیان را همتای کوروش بزرگ در دودمان هخامنشیان می‌دانند و برای مهرداد دوم (اشک 9) اشکانی نیز نقشی همانند داریوش بزرگ هخامنشی قائل هستند. (1) اردوان پنجم (اشک 29) در جنگ هرمزگان از اردشیر بابکان نخستین پادشاه ساسانی شکست خورد؛ وی دختر اردوان را به همسری خود درآورد.
***
پادشاهان اشکانی:
1- ارشک نخست/ 250 – 248 پیش از میلاد / 16- ارد دوم / 4 – 8 م
2- تیرداد نخست /248 – 214 پ م / 17- ونون نخست / 8 – 17 م
3- اردوان نخست / 214 – 196پ م / 18- اردوان سوم / 17 – 42 م
4- فری‌باپت / 196 – 181پ م / 19- پروان / 42 – 45 م
5- فرهاد نخست / 181 – 174 پ م / 20- گودرز / 45 – 51 م
6- مهرداد اول / 174 – 136 پ م / 21- ونون دوم / 51 – 52 م
7- فرهاد دوم / 127 – 136 پ م / 22- بلاش نخست / 52 - 78 م
8- اردوان دوم / 127 – 124 پ م / 23- پاکر / 78 – 108 م
9- مهرداد دوم / 124 – 76 پ م / 24- خسرو / 108 ـ 128 م
10- سنتروک / 76 – 67 پ م / 25- بلاش دوم / 130 – 148 م
11- فرهاد سوم / 67 – 60 پ م / 26- بلاش سوم / 148 – 191 م
12- مهرداد سوم / 60 – 56 پ م / 27- بلاش چهارم 191 – 208 م
13- ارد نخست / 56 – 37 پ م / 28- بلاش پنجم/ / 208- 216 م
14- فرهاد چهارم / 37 – 2 پ م / 29- اردوان پنجم / 216- 224 م (۲)
15- فرهاد پنجم / 2 پ م – 4 میلادی
قلمرو فرمانروایی:
کشور پهناور ایرانِ اشکانی از سمت خاور تا هندوکش و حدود پنجاب و از شمال تا رود جیحون و دریای کاسپین(مازندران) و از جنوب تا دریای پارس(عمان) و خلیج فارس و از سمت باختر نیز تا (بیشتر) رود فرات گسترش داشت. البته این مرزبندی‌ها همیشه به همین صورت نبوده است و این حدود مربوط به دوره‌ی اوج و گستردگی اشکانیان است؛ گرچه گاهی نیز مرزهای این دولت از این حدود نیز فراتر می‌رفته است؛ چنان که در زمان پادشاهی ارد، سپاهیان پارتی در باختر از رود فرات نیز گذشته و تا انطاکیه و تنگه هلسپونت پیش رفتند.
سرزمین ایران اشکانی شامل شماری دولتهای خودمختار دست نشانده هم می‌شد. آنچه که به‌وسیله ساتراپهای اشکانی اداره میشد، شامل هجده استان یا ساتراپی بود که یازده استان را که در بخش شرقی کشور جای داشتند، استانهای بالا (علیا)؛ و هفت استان غربی را استانهای پایینی (سفلا) می‌خواندند.

قلمرو شاهنشاهی اشكانيان

استانهای غربی:
1- میان رودان (Mesopotimia) با زمینهای شمال بابل.
2- آپولونیاتیس (Apolloniatis): جلگه خاور دجله.
3- خالونی‌تیس (Chalonitis): بلندیهای زاگرس
4- ماد غربی (کارینا): حدود نهاوند تا کرند.
5- کامبادین (Cambaden): حدود بیستون و بخش کوهستانی ماد.
6- ماد بالا: اکباتانا (همدان).
7- رگیان (Rhagiana): نواحی شرقی ماد.
استانهای شرقی:
8- خوارنه (Choarene): سر دره خوار.
9- کومیسنه (Comisene): کومس (قومس).
10- هورکانیا (Hyrcania): گرگان.
11- استابنه (Astabene): ناحیه استو (قوچان).
12- پارت (Parthyene): خراسان.
13- اپه‌ورکتی‌کنه (Apavarcticene): ابیورد، حدود کلات.
14- مرگیانه (Margiane): ولایت مرو.
15- آریا (Aria): هریوه، هرات.
16- انائون (Anauen): جنوب هرات.
17- زرنگیان (Zarangiane): زرنج، کنار هامون.
18- آراخوزیا (Arachosia): رخج (هند سپید) در ساحل بالایی هیرمند در قندهار
استان‌های خودمختار:
افزون بر این استانهای هجده‌گانه، شماری دیگر از استانهای پیشین هخامنشی در این دوره (اشکانی) به صورت خودمختار اما متحد و زیر سلطه (تحت‌الحمایه) دولت اشکانی وجود داشتند. این استانها در هنگام نیاز سپاه و دیگر امکانات در اختیار شاهنشاهان اشکانی قرار می‌دادند؛ (گرچه گاهی نیز از فرمان پادشاهان اشکانی سرپیچی می‌کردند.)
این دولتهای تابع که در نهایت جز قلمرو رسمی دولت اشکانی به شمار می‌آمدند به قرار زیر است:
19- سکستان: نیز که در بخش پایین هیرمند دولت محلی خودمختار داشت، در برخی منابع، استان نوزدهم دولت اشکانی به شمار آمده است.
20- ارمنستان: که پادشاه آن، هم‌پیمان، دست نشانده و از خاندان پارتیان بود.
21- کرودئن (Cordoen): در جنوب دریاچه وان (ترکیه) و خاور دجله که سرزمینی کوهستانی بود.
۲۲- آدیابن(Adiabene): (حدیب، حاجی‌آباد) در کنار رود زاب که شامل سرزمین آشور می‌شد و مرکز آن، اربل(Arbela) خوانده می‌شد.
۲۳- امارت هترا (Hatra): در باختر دجله جای داشت و به خاطر قلعه استوارش نامدار بود.
۲۴- آتروپاتن (Atropaten): سرزمین آذربایجان که ماد کوچک نیز خوانده می‌شد و در دوران سلوکی نیز مستقل بود. این استان در زمان اشکانیان توسط یک شاهزاده اشکانی اداره می‌شد که هم‌پیمان و زیر حمایت دولت اشکانی بود. این استان در زمان سلوکیان و اشکانیان یک مرکز دینی و یک مرکز ایرانی‌گری در برابر یونانی‌مآبی به‌شمار می‌آمد.
25- میسان (Mesene): که در زمینهای میان‌رودان جنوبی در پیرامون مصب دجله و فرات جای داشت و مرکز آن به نام خاراکس (Charax) تقریباً در خرمشهر کنونی بود.
۲۶- ایلام (Elymais): که در خاور دجله و شامل شوش و اهواز کنونی بود و تا بخشهایی از دره‌های زاگرس ادامه داشت. مهرداد نخست آنجا را گشود اما بعدها دوباره خودمختاری و استقلال محلی یافت.
27- پارس: که پادشاهان کوچک و محلی آن، در زمان سلوکیان مستقل بودند؛ در زمان اشکانیان بخشی از جنوب کرمان نیز به قلمرو آنان افزون گشت. این قلمرو کانون آیین زرتشت بود.
28- اسروئن (Osroene): در شمال خاوری میان‌رودان که مرکز آن ادسا (Edessa) نام داشت. (3)
29- الیمایی: پلینی (جغرافي‌دان رومي) در باختر خوزستان و جنوب عراق از این شاهک‌نشین تابع اشکانیان نام ‌برده است.
در سنگ‌نبشته بزرگ شاپور دوم ساساني در كعبه زرتشت كه از استانهاي زمان اشكانيان ياد مي‌كند به نامهاي ديگري نیز برمي‌خوريم كه زیر فرمان اشكانيان بودند:
30- سگان: در كرانه درياي سياه.
۳۱- ويروزان: در خاور سگان.
32- بلاسگان در باختر درياي مازندران.
33- گلان يا گيلان.
34- كرمان.
35- مكران.
36- تورگيستان.
37- هند.
38- خوارزم. (۴)

منابع:
1- زرین‌کوب، عبدالحسین (1380) روزگاران، تهران: انتشارات سخن
2- پیشاهنگ، حسنعلی (1384) تاریخ ایران برای نوجوانان، تهران: نشر صادق

ارسال توسط کاربر محترم سایت :mahmoodsafari


/ج

 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
play_arrow
حمله پهپادی سپاه علیه یک سامانه راداری آمریکا در پایگاه شیخ عیسی
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
play_arrow
تشکیل دیوار انسانی در ساحل سرخ هرمز
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: خودکفایی دفاعی مهم‌ترین درس جنگ بود
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
play_arrow
سرلشکر عبداللهی: آمریکایی‌ها را تا قطب جنوب عقب می‌رانیم
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
play_arrow
درگذشت بازیکن ۱۶ ساله آرژانتینی پس از برخورد توپ به سر + فیلم
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
play_arrow
بازدید کیم جونگ‌اون از پیست اسکی جدید در کره شمالی + فیلم
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
play_arrow
دبیرکل ناتو: آمریکا ناچار است حضور نظامی خود در سراسر جهان را بازنگری کند + فیلم
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
play_arrow
تصاویر نزدیک از کشتی‌های هدف حمله سپاه در تنگه هرمز + فیلم
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
play_arrow
تراکتورهای برقی بدون راننده در چین + فیلم
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
play_arrow
گشت‌زنی قایق‌های تندروی نیروی دریایی سپاه در خلیج فارس + فیلم
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
play_arrow
یک نیمرو صبحانه متفاوت!
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
play_arrow
خلاصه دیدار عراق یک - ایران یک
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
play_arrow
برائت خانواده جانباختگان اتوبوس آبدانان از هنجارشکنان
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
play_arrow
پزشکیان خطاب به مدال‌آوران المپیاد: خداوکیلی دوست‌تون دارم
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم
play_arrow
سردار قریشی: دنبال تغییر رژیم جمهوری اسلامی بودند ولی الان رژیم‌های خودشان تغییر می‌کند + فیلم