يهوديان باستاني و انديشه هاي اجتماعي

عبرانيان: قوم عبراني از جمله اقوام خانه بدوش سامي زباني بود که گاه به گاه مزاحم مصر مي شدند. اين قوم در علفزارهاي مرزي هلال حاصلخيز و مراتع واحه هاي عربستان به شباني عمر مي گذاشتند. از لحاظ نژادي به اقوام آموري و آرامي (کلداني) و هوک سوس بستگي داشتند، و در دوره طولاني آوارگي، باهيتيان وکنعانيان و ساير
جمعه، 19 خرداد 1391
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما
يهوديان باستاني و انديشه هاي اجتماعي

يهوديان باستاني و انديشه هاي اجتماعي
يهوديان باستاني و انديشه هاي اجتماعي


 

نويسندگان: اچ. اي بارنز،هري بکر
مترجمان: جواد يوسفيان،علي اصغر مجيدي



 
عبرانيان: قوم عبراني از جمله اقوام خانه بدوش سامي زباني بود که گاه به گاه مزاحم مصر مي شدند. اين قوم در علفزارهاي مرزي هلال حاصلخيز و مراتع واحه هاي عربستان به شباني عمر مي گذاشتند. از لحاظ نژادي به اقوام آموري و آرامي (کلداني) و هوک سوس بستگي داشتند، و در دوره طولاني آوارگي، باهيتيان وکنعانيان و ساير اقوام خاور نزديک آميختند. در آغاز عصر تاريخي، جامعه قوام عبراني به شيوه پدر سالاري اداره مي شد. خانواده، واحد اصلي جامعه به شمار مي رفت. خانواده عبراني، خانواده گسترده پدري و مرکب از پدر و عده اي همسر و متعه و پسران و دختران و بردگان ايشان و زنان و فرزندان پسران بود. پسران همواره و دختران پس از زناشويي، خانواده پدري خود را ترک مي گفتند. پدر، حاکم مطلق يا بعل (خداوندگار) خانواده محسوب مي شد و شماره زنان او با مقدار ثروتش تناسب داشت.
 
مردان عبراني مانند مردان آشوري، زنان خود را مي خريدند. از اين رو، زن جزو اموال شوهر بود. پدران مطابق سنن، به شدت بر فرزندان خود تسلط مي ورزيدند، چنانکه ابراهيم در صدد قرباني کردن فرزند خود، اسحق يا اسماعيل بر آمد.
از گرد آمدن چند خانواده، کلان تشکيل مي شد. معمولاً پدر يا بعل به عنوان معتبرترين يا مقتدرترين عضو خانواده، به رياست کلان مي رسيد و زير نظارت شوراي پيران که مرکب از پدران خانواده ها بود، کلان را موافق ميش پت (1) مي گردانيد. ميش پت را عدالت و تقوي ترجمه کرده اند. ولي معني دقيق آن قوانين سلوک است و کمابيش با تائوي چيني و دارماي هندي و مآت مصري برابري مي باشد. اعضاي کلان اساساً با يکديگر خويشاوند بودند. ولي بيگانگان مي توانستند با تشريفاتي به عضويت کلان در آيند. اعضاي کلان براي صيانت و رفاه عمومي کلان، تلاش مي کردند و به فراخور خدمت خود، از امتيازاتي برخوردار مي شدند. با آنکه مالکيت و وراثت خانوادگي برقرار بود، هر کلاني داراي اموال و مخصوصاً مرتع مشترکي بود. هر کلاني در مقابل کلانهاي ديگر از اعضاي خود حمايت مي کرد و در مواردي که خطري بزرگ در پيش بود، چند کلان به يکديگر دست اتحاد مي دادند و قبيله اي به وجود مي آوردند. در آغاز پيران قبيله به رتق و فتق امور قبيله مي پرداختند، ولي بعدا رهبري قبيله به دست سرداراني که خود را فرهومند مي دانستند، افتاد.[72]
ارواح و خدايان: «جان گرايي» (animism) و «همه جان گرايي» (animatism) در کلانهاي عبراني سلطه داشت. معتقد بودند که هر شخص و شيء و حادثه اي داراي «ال» (2) يا نيرو يا جاني خاص است. ال هر موجودي، بعل يا خداوندگار او شمرده مي شد.[73] اما الها مي توانند محل خود را ترک گويند و جاني عام گردند. «الوهيم» (3) يعني الها اثر يا خاصيتي به نام کودش (4) دارند و کودش عبري مانند sacer لاتين داراي معنايي دو پهلوست. به اين معني که هم مقدس است هم ملعون. نمونه آن در واقعه ارک يهوه Ark of Yahveh: «عزا (5) دست خود را بر ارک خدا نهاد و آن را نگهداشت زيرا گاوان مي لغزيدند و خشم يهوه برضد عزا شعله ور شد، و خدا او را براي قومش طرد کرد. و او در آنجا کنار ارک خدا مرد.» [74].
با آنکه تماس با الوهيم کاري خطير است، بر روي هم الها نيرويي سود رسانند. الها در محلهاي معيني، مانند جاهاي بلند دوام مي آوردند، و در مواردي به وسيله غيبگو که بعداً به صورت کاهن در مي آيد، حفاظت مي شوند. هر کلان يا قبيله اي براي خود خدايي اصلي داشت که نياي مشترک اعضاي آن به شمار مي رفت. اعضاي کلان به منظور پرستش اين خدا، در جاهاي بلندگرد مي آمدند و به شرحي که دورکيم آورده است، به نيايش مي پرداختند. در اين مراسم جانوري را قرباني مي کردند و به نام تجديد بستگي خوني ال، کلان يا قبيله، اعضاي آن، شيء مقدس را که معمولاً قطعه سنگي بود، به خون قرباني مي آغشتند.[75] روبر تسون اسميت (6) و برخي ديگر از محققان، اين مراسم و نيز تحريم و تابوگردي جانوراني چون خوک را از جلوه هاي توتم گرايي مي دانند. گذشته از پرستش خدا يا پدر مشترک اعضاي کلان يا قبيله، نياکان خانواده ها نيز مورد پرستش بودند. هر خانواده اي با نگارهاي کوچک انساني که ترافيم (7) ناميده مي شدند، نياکان خود را نمايش مي دادند و نيايش مي کردند. بنابر تورات، اين رسم تا زمان داوود (قرن دهم پ. م.) دوام آورده است.[76] بدين ترتيب مظاهر زندگي گروهي در دين عبرانيان راه داشته است.

پيشتازي عبرانيان: در نتيجه برخوردها و مهاجرتهاي اقوام قديم خاور نزديک، حداقل در سه هزار سال پيش از مسيح، مردمي سامي زبان به سرزمين فلسطين در آمدند. اين مردم يا به اصطلاح تورات، قم کنعاني بر اساس فرهنگ سومري، تمدني پيچيده به بار آوردند و با بابل و مصر مرتبط شدند، سپس در اواخر عهد ايخناتون- که هواداران
 

«آمون-رع» با پيروان آتون در افتادند و بر اثر آن، قدرت مصر از سوريه برچيده شد- قوم عبراني که در گذشته جزو سپاه مزدور بابل خدمت کرده و هابيرو نام گرفته بودند، نيرو گرفتند و در حدود 1375 پ.م. گروه گروه پيش تاختند. نخست در نواحي کوهستاني کنهان زندگي خانه بدوش خود را دنبال کردند و سپس در شهر و روستاهاي کنعان ساکن شدند و به کشاورزي پرداختند و با اقوام ديگر آميختند.

خودنمايي آسياييان: بازپسين گروههاي عبراني، در حدود قرن دوازدهم در کوهستانهاي جنوب کنعان سکونت گرفتند و اقتدار يافتند. اينان که احتمالاً در عصر حکومت هوک سوس همراه با ساير اقوام آسيايي به مصر رخته کرده بودند، درباره گذشته خود حماسه سرايي مي کردند. به گفته تازه واردان، مهاجران يا مهاجمان پيشين عبراني در مصر، قدرتي داشتند و يکي از آنان به نام يوسف به وزيري فرعون رسيد. اما ديري نپاييد که از نظر فرعون افتادند و به بردگي گرفته شدند. سپس يکي از عبرانيان گرد نفراز، به نام موسي به بيان گريخت و در نزديکي قله سينا به کلانهايي که خدايي به نام يهوه داشتند، پناه برد. سپس موسي که به آيين يهوه گرويده بود، به مصر بازگشت و عبرانيان را يهوه پرست و يگانه گردانيد و از مصر رهانيد. گريختگان در کوه سينا با يهوه پرستان ديرين پيمان بستند و بر پرستش يهوه و رعايت مناسکي خاص همداستان شدند.
 

تازه واردان که خود را از پيروان موساي قهرمان مي دانستند، رفته رفته به کنعان نفوذ يافتند و يهوه پرستي را رواج دادند. نسلهاي بعد باور داشتند که پيروان يهوه دوازده قبيله اند و جد مشترک ايشان يعقوب يا اسرائيل است. (اسرا-ال (8) يعني خدا حکومت مي کند.)

کشاکش فرهنگي در فلسطين: سوريه در زمان سارگون اول و نارام سين، در حدود بيست و هشت قرن پيش از مسيح، وابسته حکومت بين النهرين شد و از آن پس سومر و بابل بر آن سلطه ورزيدند. اين سلطه تا حدود سال 1700 که هيتيان و کاسيان امپراتوري بابل را فرو انداختند، تقريبا بي وقفه دوام آورد. در اين زمان دراز کنعانيان سوريه، مانند مردم بين النهرين بازرگاني مي کردند و گذشته از الها و بعلهاي خود، اشتارت (9)، الهه بابليان را نيز مي پرستيدند. هنگامي که عبرانيان بياباني به کنعان آمدند، از تمدن کنعاني روي گرداندند. زيرا آيين اشتارت و مالکيت خصوصي کنعانيان با رسوم ابتدايي ايشان سازگار نبود. ولي چون کشاورزي آموختند و ده نشين و شهر نشين شدند، رفته رفته فرهنگ کنعاني را فرا گرفتند. پيشرفت يهود در کنعان تدريجي بود و يهودا (بخش جنوبي اسرائيل) به برکت حمايت يهوه، ساکنان سرزمين کوهستاني را پس راند. زيرا نمي توانست ساکنان دره را پس براند، چه اينان ارابه هايي از آهن داشتند... با اين وصف فرزندان مناسه (10) نمي توانستند ساکنان آن شهر را بيرون رانند. کنعانيان مي توانستند در آن سرزمين زندگي کنند.[77] عبرانيان کنعانيان را پس زدند، ولي کنعانيان در سرزميني که براي کشاورزي و بازرگاني سخت مناسب بود، مقيم شدند و در برابر عبرانيان ايستادگي ورزيدند. از آن پس عبرانيان در شهرهاي کنعاني از همه حقوق اجتماعي بهره ور شدند، و در عوض برخي از قبايل کنعاني جزو فرزندان اسرائيل به شمار آمدند. در نتيجه، دو قوم کنعاني و عبراني با هم در آميختند و فرزندان اسرائيل در ميان کنعانيان زيستند.... و دختران آنان را به زني گرفتند، و دختران خود را به پسران [78]آنان دادند.
 

نوسازي يهوه: وصلت فرهنگي دنباله وصلت خانوادگي بود.[79] عبرانيان در شهرها و روستاها بشدت به جذب عناصر فرهنگ کنعاني پرداختند و از «ميش پت» ديرين خود دور شدند و با عبرانيان خانه بدوش که همچنان به راه کهن مي رفتند، اختلاف يافتند. پس در جامعه عبراني دو جناح تضاد پديد آمدند. برخي خواستار حفظ سادگي آيين خود بودند و رواج بعل پرستي را زاده شهر نشيني و کشاورزي مي دانستند و برانداختن شهر نشيني و کشاورزي را مي خواستند. برهمين شيوه بعض ديگر زهد و ترک دنيا را ترويج مي کردند.
در برابر اينان، عبرانيان متجدد در سنتهاي کهن دست بردند، مفاهيم مقدس ديرين را در شخصيت يهوه خلاصه کردند و به يهوه پرستي صورتي کلي دادند.[80] به آساني معتقدات کنعاني و حتي «روسپيگري مقدس» را که جزو مراسم پرستش اشتارت بود، پذيرفتند.[81]

داوران و شاهان: پدر سالاري و پيرسالاري کلانها و قبايل عبراني در مواردي از عهده حل مسائل اجتماعي بر نمي آمدند. پس بتدريج شيوه هاي جديد متداول شدند و يکي از اين شيوه ها، حل اختلاف قبايل از طريق داوري بود. قبايل از ميان رهبران جنگي کساني را به داوري بر مي داشتند. و داوران به نيروي فر و شکوه جنگي خود، اختلافات را حل و فصل مي کردند. يکي ديگر از آن شيوه ها، اتحاد قبايل و برقراري سلطنت بود. هنگامي که قوم فلسطين برکنعان تاخت، قبايل عبراني بناچار با يکديگر پيوستند و همه قدرتها را به شخص «شاه» سپردند.
 

قوم فلسطيني که سرزمين فلسطين از ايشان نام گرفته است، ظاهرا قومي آريايي زبان بودند و به هنگام مهاجرتهاي بزرگ يونان و بر اثر سقوط کرت در قرن دوازدهم پيش از مسيح، همراه با مردمي ديگر که «اقوام دريايي» ناميده شده اند، کوچيدند و به سواحل مصر يورش بردند. فلسطينيهاي جوشن پوش و خود به سر، عمرانيان و کنعانيان غرب اردن را سرکوبي کردند و سواحل جنوب غربي را گرفتند. در اين زمان بود که قبايل عبراني به فکر اتحاد افتادند و براثر آن، شائول (11) را به شاهي برداشتند. شائول که «خادم» قبايل عبراني خوانده شده، براتحاديه سست قبايل، نفوذي ناچيز داشت و مانند داوران پيشين به سادگي مي زيست. [82]
تلاش او براي رفع خطر فلسطينيها به جايي نرسيد ولي جانشين وي داود، سلطنت اولاد اسرائيل را استوار ساخت و از خطر فلسطينيها رست. غلبه سپاه سبک اسلحه داود بر جنگاوران سنگين اسلحه فلسطيني در حماسه جنگ داود وجالوت (12) به خوبي منعکس شده است: شباني به نام داود بافلاخن برجالوت که غولي مسلح است، چيره مي گردد.

بيمانندي شاه: داود پس از طرد فلسطينيها، دست برقدرتهاي اجتماعي انداخت و به راه جباران مشرق زمين افتاد. اما سرانجام توبه کرد، و در اذهان عبرانيان به صورت قهرمان و منجي قوم در آمد. سليمان، فرزند داود براي تقويت سلطنت، از «ميش پت» کهن، دور و به آيين کشورداري کنعانيان نزديک شد. خاک و مردم را ملک طلق خود خواند و مردم را به پرداخت خراج و بيگاري واداشت. کاخها و معبدها و دژهاي بسيار ساخت. زمام بازرگاني خارجي را به دست گرفت و به برکت پيمانهاي تجاري، صاحب کنيزان فراوان شد و هرمي وسيع برپا کرد و به الهام زنان بيگانه خود، برخي از خدايان اجنبي را بزرگ داشت.
 

شورش و استحکام سلطنت: پاسداران سنتهاي کهن و مردم ناخرسند تحمل نيارستند و به شورش برخاستند. اين شورش با توفيق قرين نشد، اما مخالف سنت پرستان و تجددطلبان را آشکارتر ساخت. سنت پرستان بر آن بودند که پادشاه بايد برگزيده مردم و دربند مصالح عمومي باشد و به حکم سنن، رأي مردم را محترم شمارد. متجددان به استناد آيين کنعاني، به سبکي که قرنها بعد، هابس انگليسي اعلام داشت، مي گفتند که قدرت حکومت با آنکه از قدرت مردم ناشي شده است، قابل سلب نيست و بايد برهمگان تحميل شود. فرزند سليمان، رحبعام (13) بيش از پدر خود به استبداد ميل کرد و به تحريک جنگجويان و درباريان جوان خود، مطالبات مجلس پيران را ناديده گرفت.[83] پس شورش در گرفت و قسمت شمالي کشور از سلطه حکومت بيرون آمد. با اينهمه سلطنت دوام آورد و سرانجام با زور درباريان و مشاوران و سربازان حرفه اي، به قدرت رؤساي قبايل پايان داد.

ستيز طبقاتي: براثر اين تحولات، تجانس جامعه بيش از پيش از ميان رفت و دو طبقه در برابر يکديگر قرار گرفتند: طبقه اشراف توانگر و طبقه زحمتکشان (دهقانان و کارگان) بينوا. اغتشاشات بسيار در گرفتند، و بر اثر آنها در سده نهم بيش از مسيح، قوانين ميثاق (Covenant code) بوسيله سنت پرستان تدوين شدند.[84] مطابق اين قوانين که بر قوانين عبراني استوار بودند، [85] مردم عبراني بايد نسبت به يکديگر مرافقت کنند و بر زير دستان ستم رو اندازند و دست ياري به سوي يتيمان و بيوه زنان پيش برند. اما به اقتضاي قوم مداري عبرانيان، اين قانون نسبت به اقوام ديگر سختگير است. مثلا عبراني نبايد نسبت به عبراني، در و غزن و فريبکار و آزار رسان باشد و حال آنکه چنين کارها در مورد بيگانگان ناروا نيستند.[86]
 

از اينجاست که در قرون وسطي يهوديان اروپا در مواردي پولي به يکديگر وام مي دادند و سودي نمي گرفتند، ولي نسبت به- وامگيران مسيحي، بيرحم بودند.[87]

انبياء بني اسرائيل: از ديرباز در ميان عبرانيان، زاهدان کهنه پرستي بودند که دسته دسته از جايي به جايي مي رفتند و با غيرت در حفظ پاکي و سادگي ابتدايي يهوه پرستي مي کوشيدند. [88]اينان در آغاز براي قبول وحي، با تدابيري خود را به حال خلسه مي انداختند و غيبگويي مي کردند. ولي از سده هشتم- عصر شوکت سلطنت- به بعد، به رهبري مردم مي پرداختند و آنان را بر ضد فرمانروايان تجدد طلب مي انگيختند. از اين رو از صورت غيبگو در آمده، مبلغ و مدافع ميش پت گرديدند و پيغمبر يا نبي نام گرفتند. با اينهمه، مانند گذشته، گاه بگاه دستخوش خلسه و حالاتي مافوق عادي مي شدند. [89] و همين حالات بود که مردم را به پيغمبري و رهبري فرهومندانشان معتقد مي ساخت. [90]اينان به حياتي زاهدانه و پرتقوي خرسند نبودند بلکه مي کوشيدند که مردم را به راهي مطلوب بکشانند.[91] به گمان خود راهي که مي نمودند، راه يهود بود و از طريق وحي به ايشان رسيده بود. «خداوند يهوه سخن گفته است.» [92]
 

همين رسالت فعالانه است که نبي عبراني را از کاهن مصري و برهمن هندي ممتاز مي گرداند.

عاموس بي پروا: يکي از انبياء بني اسرائيل عاموس (14) است که در سده هشتم پيش از مسيح مي زيست. در نيمه اول اين قرن بسط امپراتوري آشور در سمت مغرب، همسايگان سرزمين اسرائيل را گرفتار کرد و از مزاحمت اسرائيل بازداشت. پس تجارت پردامنه شد و بازرگانان و درباريان و روحانيان به مکنتي عظيم رسيدند.[93]
 

اما مردم متعارف، تهيدست و ستم رسيده و بي دادرس شدند. [94]
در اين اوضاع، عاموس در کوهستانها شباني مي کرد و براي فروش پشم به شهر مي آمد و از مشاهده شکستن سنتها رنجور
مي شد. عبرانيان «همبستگيهاي خوني» (blood bonds) را گسيخته بودند و وام دادگان، وام گرفتگان را به بردگي مي گرفتند.[95] عاموس فرياد برداشت: ميش پت راباز آوريد و بگستريد، و گرنه جامعه از ميان مي رود.[96] او علناً مردم را به انقلاب بر نمي انگيخت، ولي بهبود خواهي او حکومت را خوش نمي آمد.

هوشع رنجکش: هوشع (15) يک دهه پس از عاموس فرا آمد. در زمان او بروخامت وضع اجتماعي افزوده بود. در 743 پ. م. يربعام دوم (16) در گذشت و بر سر جانشيني او جنگ در گرفت و اشراف را به افلاس کشانيد و مفلسان را مفلستر ساخت. تهديد آشور شروع شد و فرمانروايان عبراني همچنان در نوسان بودند، به آشور باج نمي دادند و در پي اتحاد مصر مي گشتند.
 

هوشع تا اندازه اي از سنن کهن روي گرداند، و براي سلطنت و سلطان حقي ناشناخته بود. تقريباً براي سلاطين به ابهام از حق الهي شاهان دم زد، ولي يادآوري کرد که اگر پادشاهي ستم ورزد، از فره و حق شاهي برکنار مي شود. پس بر ضد غاصبان خون آشام سلطنت و شاهاني که ايمني خود را در ستيزه کشورهاي ديگر مي جستند، برخاست و فرياد برداشت.[97] «قوم اسرائيل با اينهمه تباهي، نجاتي در پيش ندارد. به حکم يهوه و براي مجازات عبرانيان بزودي آشور، اسرائيل را در خواهد نور ديد و برعبرانيان شاهي خواهد کرد....[98] قوم اسرائيل به پرستش بعلها پرداخته و با روسپيان مقدس آميخته است. قوم اسرائيل در حکم همسر يهوه است، ولي همسري که شوي دلجوي را رها کرده و روسپي وار با بلعها هم آغوش شده است، همچنان که او، (هوشع) البته به حکم يهوه و به عنوان کفاره گناهان قوم اسرائيل- با يکي از روسپيان مقدس زناشويي کرد.[99] قوم اسرائيل تا زماني که به دست آشوريان به مجازاتي در خور نرسد، پاک و رستگار نخواهد شد. ولي هر آينه آشوريان خواهند آمد و عبرانيان به ذلت خواهند افتاد و آنگاه روزگار بهي فرا خواهد رسيد.»[100]
پيشگويي هوشع با آنکه محصول هيجانات بي بند و بار آن پيغمبر مجذوب بود، به وقوع پيوست. در سال 734 پ.م. «تي کلاس پيل سر» سوم پادشاه آشور چند قبيله عبراني مرز نشين را به اسارت برد. سيزده سال بعد، جانشين او، بخش مالي کشور اسرائيل را گرفت و بيشتر مردم را اسير کرد و به آشور برد. از کشور اسرائيل فقط بخش جنوبي يعني يهودا باقي ماند.

ميکاه شهرگريز: يهودا چند گاهي دوام آورد. قدرت آشور به تدريج از ميان رفت، ولي قدرت بابل افزايش يافت. يهودا همچنان در ميان مصر و بين النهرين به اضطراب مي زيست. بيداد برقرار بود. ميکاء (17) پيغمبر قد علم کرد. او نيز مانند عاموس به کوهستان تعلق داشت و همچون او با صراحت سخن مي گفت. سخنش تلخ و تند بود. نه تنها به اشراف شهري، بلکه بر ملاکان روستايي نيز که به شهرنشيني خو گرفته بودند، مي تاخت. [101]
 

ميکاه، قدرت طلب و انقلابي نبود. به گفته او: علاج دردها با انسان نيست، با يهوه است. بر شاه عادل ايرادي نيست. براي آنکه يهوه قوم اسرائيل را بازيابد، بايد شهرها را ويران کرد. در شهرها، سران قوم براي پاداش به داوري مي پردازند و روحانيون به خاطر اجرت، درس مي دهند و پيغمبران محض پول، غيبگويي مي کنند. بنابراين صهيون (18) باشد که بخاطر تو اورشليم چون مزرعه اي شخم زده شود و به صورت کومه اي از خاک در آيد.[102] شهرها هستند که قوم اسرائيل را از سادگي و صفاي بيابان دور داشته اند. ويراني آنهاست که يهوه را خشنود مي سازد.[103] و به باز يافتن قوم از کف رفته بر مي انگيزد.

تاثير پيغمبران سده هشتم: مبارزه اخلاقي عاموس و هوشع و ميکاه البته به بازگشت سادگي ابتدائي عبرانيان منجر نشد. ولي پرستش بلعها را محدود کرد و در نتيجه از نفوذ فرهنگ کنعاني کاست و بر قدرت آيين يهوه افزود. همچنين تکيه اين پيغمبران برجنبه اخلاقي دين، از نفوذ جنبه جادويي يهوه پرستي کاست. به نظر و بر، مخالفت پيغمبران با جادو، به وساطت تورات، در مسيحيت و مخصوصاً آيين کالوين منعکس شد و از اينجا بود که آيين کالوين بر عقل و سنجش تاکيد ورزيد و با خردگرايي خود، راه نظام سرمايه داري را هموار کرد.[104] کاهنان يهودي ناگزير شدند که تعاليم اين سه تن را در «قوانين» خود منعکس کنند. اما با وجود نفوذ اخلاقي پايدار تعاليم اين پيغمبران و نيز با افزايش نفوذ روحانيان يهودي، قدرت اصحاب زهد و خلسه رو به زوال رفت و برخي از مراسم و جشنهاي کهن کنعانيان در آيين يهود راه يافتند.[105]
 

نظريه اورگانيسم اجتماعي: جامعه عبراني در مراحل نخستين خود، برمفهوم «ارگانيسم اجتماعي» استوار بود: فرد جزء لاينفک اجتماع است، چندانکه آزردن يک فرد در حکم آزردن همه اجتماع است، و مجازات يک فرد گناهکار، مجازات گروه او را ايجاب مي کند. به قول اسميت:
نتايج جنايت فرد همه گروه را گرفتار مي سازد. اين گروه است که به وساطت يکي از افراد خود را مرتکب گناه شده است. بنابراين، گروه بايد به مجازات برسد. به جاي فرد خطا کار مي توان فرد يا افراد ديگر را مجازات کرد. هيأت اجتماع خطا کرده است و بايد مجازات شود. رنجي که به فرد مي رسد، در خور اهميت نيست. هنگامي که يک تن رنج مي کشد، همه رنج مي کشند.[106]
«ميثاق خدا با يهود» (Covenant code) که قديمترين قوانين تورات است، با مفهوم ارگانيسم اجتماعي سازگار نيست و پس از آن نيز قوانيني که مخل سلطه خانواده و کلان بر فرد بود، وضع شدند،[107] اما مفهوم ارگانيسم اجتماعي قرنها عمر کرد. رشد حکومت و شهرنشيني و تجارت و صنعت و اختلافات طبقاتي به شکستن سنتهاي جمعي و رواج «فردگرايي» (individualism) انجاميد. تعاليم پيغمبران نيز در اين زمينه موثر افتادند. زيرا پيغمبران کجروي فرقه ها را نکوهش مي کردند و افراد را به ترک فرقه خود مي خواندند.[108] نخستين اسارت عبرانيان در بابل (583- 538 پ.م.) هم درسستي ارگانيسم اجتماعي تأثير کرد. زيرا جماعتي از اميران از جاذبه کهن جامعه خود آزاد شدند و پس از رهايي از اسارت، در خطه بابل باقي ماندند و براي خود سازمانهاي ديني مجزايي به وجود آوردند.

حزقيال، منکر انسجام اجتماعي: پس از اسارت يهود، برخي از پيغمبران الزاماً مفهوم ارگانيسم اجتماعي را ناديده گرفتند و به تبليغ فرديت پرداختند. ارميا (19) به حکم دواعي شخصي دست به چنين تبليغي زد[109] ولي حزقيال (20) به تحريک وضع يهود در دوره اسارت، رواج فردگرايي را لازم ديد. حزقيال جواني خود را در اسارت بابليان گذراند، لذا از احوال مردم خود درست با خبر بود. يهوديان نکبتهاي خود را کفاره گناهان نياکان خويش مي دانستند وقوم خود را مستوجب مجازات مي شمردند، و از اين رو بهبود و رستگاري را ميسر نمي پنداشتند. حزقيال براي مبارزه با اين نوميدي خطرناک ندا در داد که هر کس به تنهايي در مقابل يهوه مسؤول است، و گناهان ديگران برکسي باز نمي شود. از اين گذشته هر کس بايد همواره در تهذيب خود بکوشد. زيرا در روز جزا، شخصيت نهايي (و نه شخصيت گذشته) او مورد داوري قرار مي گيرد.[110] به اين شيوه حزقيال نه تنها نظريه ارگانيسم اجتماعي را رها کرد، بلکه حادترين فردگرايي را پيش نهاد:
 

استمرار و وحدت زندگي فرد مورد غفلت است و حيات فرد فقط از لحاظ اعمال او مطمح نظر مي باشد و شخصيت فردي و قوام آن مورد توجه نيست. پيوندهاي وراثت و محيط که انسان را وابسته همنوعان خود مي سازند و باعث سوختن بيگناهان به آتش گناهکاران مي شوند، اهميتي در خور نيافته اند.[111]
حزقيال در ذهن سنت پرستان مستقيماً اثر نگذاشت، و پيغمبران پس از او، سرنوشت قوم را بيش از سرنوشت فرد در خور اعتنا دانستند. اما موضوع استقلال و مسئووليت فردي به موضوع خلود فردي کشيد، و موضوع خلود با آنکه در يهوه پرستي سابقه اي نداشت رفته رفته مردم را جلب و در آيين يهود رخنه کرد.
اعتقاد به خلود بر سه اصل استوار بود:
1. اهميت زندگي فردي
2. پاداش گرفتن يا کيفر يافتن فرد
3. عطوفت يهوه و تحقق زندگي ابدي
اين هر سه اصل در تورات راه يافته اند. مثلاً اصل اول منشأ اعتنا به عمر دراز و بي مرگي فرد شده است. «او مرگ را تا ابد بلعيده است، و .... خداوند يهوه، اشگ از همه چهره ها خواهد زدود.»[112] اصل دوم، از بيان يعقوب درباره حيات اخروي و داوري، هويدا مي شود:
مي دانم که ناجي من زنده است،
و سرانجام برزمين خواهد ايستاد، و پس از آنکه پوست و حتي پيکر من نابود گردد، من بي جسد خدا را خواهم ديد؛
خدا را در کنار خود خواهم ديد و چشمان من خواهند نگريست، نه چون بيگانه.[113]
اصل سوم در برخي از سخنان يعقوب و مخصوصاً مزامير منعکس شده است: «اما خدا روح مرا از قدرت شائول (21) خواهد رهانيد، زيرا اوامر خواهد پذيرفت.» [114]
و نيز:
«تو مرا با راهنمايي خود رهبري خواهي کرد، و سپس مرا به افتخار خواهي پذيرفت.» [115]

نفوذ ايرانيان در تفکر عبراني: پس از غلبه کوروش بر بابل و رهايي اسيران يهودي، انديشه ويراني در معتقدات يهود و از آن جمله در اعتقاد به خلود تأثير گذاشت. از منظر زردشت، خردمند ايران باستان، جهان صحنه پيکار نيکي و بدي يا نور و ظلمت است و آفرينش براي اين پيکار صورت گرفته است. اين پيکار قرنها دنبال خواهد شد و سرانجام با غلبه او رمزد نيکي آفرين، بر اهريمن بدي- پرور، به پايان خواهد رسيد. او رمزد دستياراني دارد. يکي از آنان مهر است که گاو قرباني را کشت و با خون او مؤمنان را پاک و چون برف سفيد گردانيد.
 

در ميان دستياران او رمزد، موجودات بالداري هستند که به برخي از فرشتگان يهود شباهتي غريب دارند. اهريمن، اين امير نيروهاي فضا نيز داراي دستياراني است. کساني که به نور گرايند و جانب او رمزد گيرند، برکت ابدي مي يابند، و آنان که فريب اهريمن خورند و بدو گروند، به کام شعله هاي جهنم افکنده خواهند شد.
معتقدات ايراني در کتابهاي معتبر و اصيل تورات بي اثر نبوده اند[116] اما در آثار بعدي صريحاً انعکاس يافته اند و به وساطت يهود يا بطور مستقيم به آيين مسيحيت رسيده اند.

عصر طلايي و مسيح: عبرانيان به جبران پريشانيها و تلخکاميهاي ديرنده، مستغرق انديشه هايي آرامبخش شدند. براي تسلي خود گفتند که زمانه سرانجام به کام ما خواهد گشت، مسيح يا منجي يا سلطاني کامل فراخواهد آمد و عصر عظمت قوم اسرائيل را آغاز خواهد کرد. از اين رو قوم يهود مخصوصاً در عهد عاموس، سخت چشن به راه «بزرگ روز يهوه» بودند. اما پيغمبران بعدي در اين مفهوم دست بردند و اعلام داشتند که نخست دوره اي پر معصيت و مذلت پيش خواهد آمد و سپس بر اثر توبه و تصفيه مردم، دوره سعادت عمومي شروع خواهد شد. پس، جنگ از ميانه برخواهد خاست. خاک بهره عظيم خواهد داد و ددان يکديگر را نخواهند دريد و به انسان زيان نخواهند رسانيد. قوم اسرائيل رهبر معنوي همه اقوام خواهند شد، و همه يهوه پرست خواهند بود. آنان ديگر به همسايگان خود نخواهند آموخت.... که يهوه را بشناسيد، زيرا يهوه مي گويد: « همه مرا مي شناسند، از کمترين تا بزرگترين ايشان.»[117] مفهوم مسيح عبراني با خاطرات مبالغه آميز حکومت داود و با منجي معهود مصريان کهن، آميخت و در اذهان يهوديان ريشه دوانيد. مطابق تصور يهود، مسيح صفاتي الهي دارد. «نام او شگفت» و «راهنمون» و «خداي قادر» و «پدرابدي» و «اميرصلح» خواهد بود. گسترش حکومت و صلح او را نهايتي نخواهد بود و برتخت داود و در ملک خود از اکنون تا ابد الاباد برقرارش خواهد ساخت و با عدالت و صلاحيت تام استوارش خواهد ساخت.[118]
 

اما به اقتضاي نوميدي و شکست خوردگي يهود، ظهور مسيح مستلزم ظهور «خادمان رنجکش» است. بايد مردم به رنج عظيم افتند و با رنجکشي کفاره گناهان خود را پس دهند و زمينه رحمت يهوه را فراهم کنند.[119]

پي نوشت ها :
 

1.mishpat
2. el
3. elohim
4. kodesh
5. Uzzah
6. Robertson Smith
7. teraphim
8. Isra- el
9. Ashtart
10. Manasseh
11. Saul
12. Goliath
13. Rehoboam
14.Amos
15. Hosea
16. Jeroboam
17.Micqh
18. Zion
19. Jeremiah
20. Ezekiel
21. sheol
 

منبع:کتاب تاريخ انديشه اي اجتماعي از جامعه ي ابتدايي تا جامعه ي جديد-جلد اول



 

تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
موارد بیشتر برای شما
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
روز تکریم مادران و همسران شهدا؛ از ادای دین نمادین تا مسئولیت اجتماعی
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
از اسنپ‌شاپ بخر، شانسِ بُردن فولکس ID.4 رو بالا ببر!
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
ایثار یا خود فراموشی؟ الگوی فاطمی براساس قرآن و روایات
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
play_arrow
پس از حذف فیزیکی ولی فقیه، نوبت حذف اسلام سیاسی است
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
play_arrow
فریب روباه دم بریده را نخورید...!
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
play_arrow
کراکت سیب‌زمینی قلبی با مرغ و پنیر 🧡
چه می کنیم!؟
play_arrow
چه می کنیم!؟
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
music_note
حجت الاسلام والمسلمین احمد اولیایی در جمع عزاداران فاطمی _ فاطمیه 1405 _ بیت الزهراء
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
music_note
روضه خوانی حجت الاسلام والمسلمین حسینی نژاد - فاطمیه 1405
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
آیا ژن‌ها سرنوشت اخلاقی ما را تعیین می‌کنند؟ مرز وراثت و انتخاب
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
play_arrow
تصاویر خارق‌العاده از شکار مزدوران سعودی توسط تک تیراندازان یمنی
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
play_arrow
ایران، گورستان پهپادهای آمریکا
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
play_arrow
دستگیری باند گروگان‌گیری اتباع خارجی و آزادی ۲ گروگان
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
play_arrow
قرائت پاسخ رهبر شهید انقلاب به نامه حداد عادل درباره اهدای کتابخانه شخصی وی به بنیاد دایرةالمعارف انقلاب اسلامی
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین
play_arrow
تظاهرات دانشجویان در بروکسل در حمایت از فلسطین