وسواس –اجبار در کودکان

وسواس عبارتست از عقاید و تفکراتی مکرر، دست و پاگیر و ناخوانده و اجبار به رفتارهایی کلیشه ای و یکنواختی گویند که کودک ناگزیر از انجام دادن آنها است. این اختلال می تواند به صورت هر یک از دو مشکل یا ترکیبی از آن دو (وسواس-اجبار)دیده شود.
اختلال وسواس- اجبار در کودکان نادر است. کودک ممکن است تشخیص دهد، عقاید یا رفتارهایی که وی را درگیر کرده است منطقی نمی باشد، اما با این وجود حس می کند که بایستی آنها را تکرار کند.
به دلیل نادر بودن این اختلال اطلاعات و گزارش های موجود در این باره اندک است. با این حال در یک بررسی علمی که در موسسه روان پزشکی عصبی (UCI. A) صورت گرفت، نشان داده شد که از 8637 کودک مراجعه کننده در بین سالهای 1975- 1959 تنها 50 نفر نشانه قابل توجهی از این اختلال را داشتند و سن متوسط شروع این اختلال 9/6 سالگی بود.
بسیاری از روان شناسان اشاره می کنند که اختلال وسواس -اجبار به طور جدی تر در شماری از مبتلایان به سایر اختلال ها-از جمله شیزوفرنی- وجود دارد.
«بنجامین اسپاک»(1)در تألیف خود می نویسد: اجبار در حالت خفیف خود، مانند راه رفتن از روی درزهای پیاده رو، یا دست زدن به میله های پرچین به شکل سه درمیان در کودکان، 8، 9، 10 ساله امری عادی است. چنین رفتارهایی در بین کودکان رایج است و در بهترین شکل خود نوعی بازی به حساب می آید. اگر همین کارها بر زندگی کودک اثر بگذارد و مسلط شود، در عملکرد بهنجار وی اختلال ایجاد می کند و موجب نگرانی می شود.
مهمترین انواع اختلالات وسواسی-اجباری در کودکان عبارتند از:
1-وسواس- اجبار کلمه سازی: کودک مبتلا بعضی از کلمات را به گونه ای وسواسی با خود تکرار می کند و یا بعضی از اسامی مراتب وارد مخیله او می شود، مانند: شاه حسین، شاه حسین، ملک فاروق، ملک فاروق، ملک فاروق.
2-وسواس اجبار پرسیدن: در این حال کودک سئوالاتی بی هدف و بی ربط را مرتباً تکرار می کند. برای مثال می پرسد، چرا آفتاب طلوع می کند؟چرا شب سیاه است؟
3-وسواس-اجبار شک: کودک مبتلا به این اختلال نسبت به اینکه کاری را انجام داده یا نداده دچار شک و تردید می شود. شک و تردیدی مکرر که موجب می شود کاری را چندین بار تکرار کند.
4-وسواس-اجبار ریاضی یا عددی: کودک مبتلا به این اختلال مرتباً بعضی از اعداد را در ذهن خود تکرار می کند ویا اینکه عمل خود را به تعداد دفعات معینی انجام می دهد. برای مثال، چهار بار شانه می زند، سه بار پیراهن خود را درست می کند، چند بار کفش خود را روی زمین می کوبد و...
5-وسواس -اجبارلمس: کودک مبتلا به این اختلال به گونه ای اجباری بعضی از اشیاء را لمس می کند و به صورتی وسواس به برخی از اشیاء دیگر به هیچ وجهی دست نمی زند.
6-وسواس -اجبار استمناء: این اختلال یکی از انواع رایج بیماری وسواس-اجبار است که احتمال دارد در سالهای بعد یعنی در دوره ی نوجوانی و جوانی ادامه یابد. در برخی از دانش آموزان مدارس، استمناء وسواسی-اجباری به حدی است که احتمال دارد به خونریزی بیانجامد.

پی‌نوشت‌ها:

1-Benjamin Spock

منبع: نجاتی، حسین، (1388)، روانشناسی کودک، تهران، نشر بیکران، چاپ دهم.