کودکان عقب مانده ذهنی

کدام دسته از کودکان، عقب مانده ی ذهنی به حساب می آیند؟

عقب ماندگان ذهنی، هوشی کمتر از حد متوسط دارند. میانگین متوسط هوش در جامعه که توسط آزمون های هوش اندازه گیری می شود، معادل 100 است. ولی افرادی که بهره ی هوشی(IQ) بین 90 تا 110 دارند از نظر هوشی، متوسط ارزیابی می شوند. کسی که بهره ی هوشی اش بین 70 تا 90 است، دارای هوش مرزی است و بهره ی هوشی کم تر از 70 بیانگر عقب ماندگی ذهنی می باشد که به حالت های خفیف (تا بهره ی هوشی50)، متوسط(تا بهره ی هوشی 35)، شدید (تا بهره ی هوشی 20) و عمیق (بهره ی هوشی کم تر از 20) تقسیم می شود.
توان عقلانی و عملکرد کودکانی که عقب مانده ی ذهنی اند، پایین تر از حد مورد انتظار است. تشخیص عقب ماندگی ذهنی در کودک زیر یک سال- به ویژه اگر از نوع خفیف باشد- بسیار مشکل است. ولی به طور کلی کودکی که توانایی های مربوط به سن خود را کسب نکرده است، مشکوک به عقب ماندگی ذهنی است.
تشخیص عقب ماندگی ذهنی در ماه های اول زندگی بسیار است؛ زیرا بعضی از انواع آن را می توان با درمان مناسب مداوا کرد.
بعضی از عقب ماندگی های ذهنی علل ژنتیک دارند. از جمله ی این علل می توان به منگولیسم(سندروم داون)، بیماری فنیل کتونوری و بیماری رت اشاره کرد.(بیماری رت(Rett)، نوعی اختلال نادر در دوران کودکی است که با کوچک بودن سر، اختلال حرکت و تکلم و عقب ماندگی ذهنی همراه است).
بعضی عفونت ها یا صدمات مغزی دوران حاملگی، در هنگام زایمان یا بعد از آن هم ممکن است عامل عقب ماندگی ذهنی باشند؛ مثل ابتلای مادر به سرخجه، هپاتیت یا ایدز در دوره ی حاملگی. مصرف الکل و سایر مواد توسط مادر در دوره ی حاملگی نیز ممکن است نوزاد را دچار عقب ماندگی ذهنی کند. بیماری هایی از قبیل کم کاری غده ی تیروئید کودک هم موجب کاهش هوش او می شوند.
فقدان محرک های اجتماعی نیز مؤثر است؛ مثلاً کودکی که در یک خانواده ی منزوی رشد می کند و تماس کلامی و عاطفی کمی با او برقرار می شود، احتمال دارد گرفتار عقب ماندگی ذهنی شود. علت بسیاری از عقب ماندگی های ذهنی ناشناخته است.
به طور کلی یک درصد افراد جامعه مبتلا به عقب ماندگی ذهنی هستند که نسبت ابتلای پسران به دختران حدوداً 1/5 به 1 است.

کودکی که دچار منگولیسم است، چه خصوصیاتی دارد؟

منگولیسم که به سندروم داون هم موسوم است، یکی از علل مهم عقب ماندگی ذهنی به شمار می آید. از هر 800 مورد تولد، یک نوزاد با سندرم داون به دنیا می آید. علت این بیماری ژنتیک است و مبتلایان دچار اختلال در یکی از ژن های خود می باشند. منگولیسم ارثی نیست و در اصل پدر و مادر ژن معیوب ندارند، اما در هنگام ترکیب ژن های مادر و پدر اشکالی بروز می کند که عامل این بیماری است. در صورتی که سن مادر موقع حاملگی بالا باشد، احتمال بروز این سندروم بیشتر است.
در سنین بالاتر، این کودکان از روی چهره ی خاصی که دارند، به سادگی قابل شناسایی اند ولی کودک زیر یک سال مبتلا به منگولیسم چندان قابل تشخیص نیست. این بچه ها معمولاً کوچک تر از حد طبیعی هستند، نسبت به افراد غیرمبتلا رشد جسمی و ذهنی کمتری دارند و رشد حرکتی آن ها کندتر است. بچه های طبیعی در 12 تا 14 ماهگی راه می روند اما کودکان مبتلا به منگولیسم این توانایی را در 12 تا 36 ماهگی کسب می کنند. پهن شدن پس سر، کجی پلک های چشم، گوش های کمی کوچک تر و دهان و دست و پای کوچک از دیگر علایم این سندروم است.
منبع مقاله :
شاملو، فرهاد(1388)، زندگی روانی کودک تا یک سالگی (کودک شیرخوار خود را بشناسیم)، تهران: نشر قطره، چاپ اول