يکشنبه، 6 ارديبهشت 1394
تخمین زمان مطالعه:
موارد بیشتر برای شما

پرسش :

پس از واقعه عاشورا اسرا و سرها چگونه به شام فرستاده شدند؟ كيفيت آن در منابع آمده است؟


پاسخ :
منابع كهن در اين كه اسراي اهل‌بيت چند روز در كوفه اقا‎مت داشته‎اند، گزارش شفافي را نقل نكرده‎اند، البته از مجموع گزارش شيخ مفيد چنين برداشت مي‎شود كه عمرسعد روز دوازدهم همراه با اسرا وارد كوفه شد و همان روز مجلس ابن‌زياد تشكيل شد و خطبه‌‌خواني حضرت زينب و امام سجاد انجام شد. فرداي آنروز [يعني صبح روز سيزدهم] ابن‌زياد دستور داد سر امام حسين را در تمام كوچه‌ها و قبائل كوفه گرداندند و سپس به قصر آوردند. ابن‌زياد سر مبارك امام را به همراه سرهاي اصحاب به زَحر‌ِبن‌قَيْس داد تا به شام ببرد و ابوبُرْدَة‌بن‌عَوْف اَزْدي و طارِق بن‌ابي‌ظَبْيان و گروهي از اهل كوفه را با او همراه كرد سپس دستور داد تا زنها و بچه‌ها را آماده كنند و غل بر گردن امام سجاد انداختند و آنها را به همراه مُحَفِّزبن‌ثعْلَبَه عائِذي و شمر‌بن‌ذي‌الجوشن به سوي شام فرستاد و اينها حركت كردند تا به سرها ملحق شدند.[1] هم‎چنين سبط‌بن‌جوزي گزارش كرده است كه ابن‌زياد، روز دوم (ورود اسرا به كوفه) آنها را همراه سرها به شام فرستاد.[2]
سيّدبن‌طاووس نگاشته است كه يزيد در پاسخ نامة ابن‌زياد كه او را از كشتن امام حسين و اسارت خاندانش، آگاه كرده بود، نوشت كه سر حسين و يارانش را همراه با خاندانش به شام بفرستد. ابن‌زياد، مُحَفِّزبن‌ثَعْلَبه را خواسته و سرها و اسرا را به او تحويل داد و او آنها را به شام برد.[3]
هر چند در برخي منابع كهن تاريخي گزارش‌هاي ديگري به اين مضمون نقل شده كه ابتدا سرها و پس از گذشت ايامي، اسرا به شام فرستاده شدند اما در مجموع مي‌توان گفت ديدگاه مورد اشاره (فرستادن سرها و اسرا با هم يا با فاصله اندك زماني)، منطقي‎تر و معقول‎تر به نظر مي‎رسد (زيرا آنها انگيزه داشتند كه به نشانه پيروزي، سر بريدة امام و اسرا را هرچه زودتر نزد يزيد بفرستند).
ابن‌زياد نيز كه در كوفه با خطبه‌هاي آتشين و دليرانة اهل‌بيت امام در جلو ديگران رسوا و مفتضح شده بود و از برخورد شجاعانه آنها خشمگين شده بود، تصميم گرفت هرچه سريعتر آنها را با وضعي اسف‌بار از كوفه به سوي شام روانه كند. لذا امام سجّاد و اهل‌بيت امام حسين را در حالي به شام فرستاد كه شمربن‌ذي‎الجوشن و مُحَفِّزبن‌ثَعْلَبه را بر سر ايشان مسلّط كرد و غُل‎ِ گران و زنجير بر گردن امام زين‌العابدين نهاد،[4] به گونه‌اي كه دست‎هاي مباركش بر گردن بسته بود.[5]
امام سجّاد در مورد رفتار دشمن نسبت به ايشان چنين مي‌فرمايد: «مرا بر شتري لاغر و عريان و لنگ، سوار كردند (كه ناهموار راه مي‎رفت) در حالي كه سرِ حسين [ ع ] بر نيزه و زنان خاندان ما پشت سر من، سوار بر شتراني لاغر و استخواني مي‎آمدند و بچه‎هاي كوچك و بزرگ پشت سرِ ما و نيزه‎ها گرداگرد ما بود. اگر اشكي از چشم يكي از ما جاري مي‌شد، با نيزه به سرش مي‌زدند، تا آن كه وارد شام شديم آن‌گاه امام سجاد اضافه كرد: حتي اذا دخلنا الدمشق صاح صائح: يا اهل‌الشام هولاء سبايا اهل‌البيت الملعون»[6]
بنا به نقل ابن‌اعثم و خوارزمي، مأموران عُبَيْدالله‌بن‌زياد، حرم رسول‌خدا ـ ص ـ را از كوفه تا شام بر محمل‌هاي بي پرده و پوشش، شهر به شهر و منزل به منزل بردند، آن‌‌ گونه كه اسيران [ كافر] ترك و ديلم را مي‌بردند.[7]
سيّدبن‌طاووس نيز به گشوده بودن صورت اهل‌بيت در طول مسير كوفه تا شام، اشاره كرده است.[8]
از شواهد دالّ بر اين وضع، سخن حضرت زينب ـ س ـ خطاب به يزيد است، آن جا كه مي‎گويد:
«اي فرزند آزاد شدگان، آيا از عدالت است كه زنان و كنيزانت را در سرايت در پشت پرده جاي دهي، اما دختران رسول‌خدا ـ ص ـ را به صورت اسير ببري كه پوشش آنان مورد تعرّض قرار گيرد و صورت‎هاي‎شان نمايان باشد و دشمنان، آنان را از شهري به شهر ديگر ببرند و مردم آنان را ببينند ...». [9]
گزارش‎هاي فوق، نمونه‎ها و گوشه‎هايي از بازتاب رفتار غيرانساني مأموران يزيد با اسراي اهل‌بيت بود كه منابع كهن و متأخر به اختصار و اجمال گزارش كرده‌اند. به يقين، اگر سلطة حكومت بني‎اميه در نيمة دوّم قرن نخست و دهه‎هاي اولية قرن دوم هجري مانع از آن نبود كه مورّخان و مقتل‌نويسان سدة اوّل و دوّم هجري بدون سانسور، جنايات و فجايع بني‎اميه را گزارش دهند، ابعاد بسياري از ستم‎گري آنان در اين باره همانند عرصه‎هاي ديگر، نمايان مي‎شد، امّا اكنون كه چنين نشد، بررسي و تأمل در همين تعابير به كار رفته در گزارش‎ها، عمق فاجعه و ستم‎گري مأموران يزيد در حق اهل‌بيت امام حسين ـ ع ـ را تا حدودي، نمايان مي‎سازد.

پی نوشتها:
[1] . شيخ مفيد، الإرشاد، (تحقيق: موسسة آل ‌البيت(ع)، قم، المؤتمر العالمي لألفية الشيخ المفيد، چ اول، 1413ق) ج2، ص 114 ـ 118.
[2] . تذكرة‌الخواص، (تهران، مكتبة النينوي الحديثة، بي‌تا) ص260.
[3] . سيدبن‌طاووس، الملهوف، (محقق: فارس تبريزيان، دار الاُسوة للطباعة و النشر، چ اول، 1414 ق)ص 208.
[4] . بَلاذُري، جمل من انساب الاشراف، (محققين: سهيل زكار و رياض زركلي، بيروت، دار الفكر، چ اول، 1417 ق) ج3، ص 416؛ طبري، تاريخ الامم و الملوك، (محقق: محمد ابوالفضل ابراهيم، بيروت، روائع التراث العربي، بي‌تا) ج5، ص460.
[5] . ابن‌عساكر، تاريخ مدينة دمشق، (محقق: علي عاشور الجنوبي، بيروت، دار احياء التراث العربي، چ اول،1421 ق) ج60، ص102.
[6] . سيدبن‌طاووس، الاقبال بالاعمال‌الحسنة فيما يعمل مرة في السنة،‌ (محقق: جواد قيومي اصفهاني، قم، دفتر تبليغات اسلامي، چ اول، 1415-1416 ق) ج3،‌ ص 89.
[7] . ابن‌اعثم، كتاب الفتوح، (محقق: علي شيري، بيروت، دار الأضواء، چ اول، 1411 ق) ج5، ص 127؛ خوارزمي، مقتل‌الحسين، (محقق: محمد سماوي، نجف، مطبعة الزهراء، 1367 ق) ج 2، ص 56 ـ 55.
[8] . الطرائف في معرفة مذاهب الطوائف ، (قم، مطبعة الخيام، چ اول، 1399 ق) ص166.
[9] . طبرسي، الاحتجاج، (محقق: ابراهيم بهادري و محمد هادي به، انتشارات اسوة، چ دوم، 1416 ق) ج2، ص125؛ خوارزمي، مقتل‌الحسين، ج2، ص64؛ سيدبن‌طاووس، اَلْمَلْهُوف عَليٰ قَتْلَي الطُّفُوف، ص 215 ـ 216.
منبع:سایت انوار طاها
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
تازه های پرسش و پاسخ
موارد بیشتر برای شما
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
مرگ ناگهانی و پرسش های ناتمام؛ چگونه درباره فقدان با کودکان حرف بزنیم؟
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
play_arrow
واکنش صلیب سرخ جهانی به جنایت‌های دشمن در جنگ چهل روزه علیه ایران چه بود؟
پرونده جدید علیه رسایی
play_arrow
پرونده جدید علیه رسایی
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سواد مرگ، چرا جامعه ای که درباره زندگی حرف می زند از مرگ سخن نمی گوید؟
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
play_arrow
سلاح شیمیایی ایرانی در قلب واشنگتن؟!
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
play_arrow
ضرب و شتم محمد خردادیان پس از افشاگری علیه پهلوی
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
play_arrow
اولین ساعت‌مچی تلویزیون دار جهان سیکو در سال ۱۹۸۲ + فیلم
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
play_arrow
پیرترین ایرانی در سرشماری جدید شناسایی شد + فیلم
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
آیا هر رازی را باید با یک ربات در میان گذاشت؟
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
play_arrow
تقدیر از معلمی که جان دانش‌آموز را براثر خفگی نجات داد + فیلم
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
play_arrow
تعبیر جدید ترامپ از ونزوئلا ؛ دارایی جدید آمریکا است + فیلم
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
play_arrow
ادعای کارشناس پزشکی قانونی: جفری اپستین خفه شده است + فیلم
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
play_arrow
نجات خدمه نفتکش متخلف در تنگه هرمز توسط صیادان + فیلم
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
play_arrow
مسیریاب ایرانی با حال‌وهوای بازی GTA به‌روزرسانی شد + فیلم
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم
play_arrow
گروسی: بازگشت بازرسان آژانس به ایران نباید به توافق سیاسی مشروط شود + فیلم