پرسش :

معنای اسم مبارک «یا جبار» چیست؟

پاسخ :
کلمه جبار یکی از نام های مبارک خداوند متعال است که در قرآن مجید به آن تصریح شده است[1] این واژه که از ماده" جبر" گرفته شده، گاه به معنى قهر و غلبه و نفوذ اراده مى ‏آید، و گاه به معنى جبران و اصلاح.
مجمع البحرین در بیان معنای لفظ جبارآورده است: "جبار یعنی کسی که در پادشاهی و حکومت مقامش بسیار عظیم باشد، این صفت در مورد غیر خداوند متعال به کار نمی رود مگر در جایی که قصد مذمت غیر خدا را داشته باشند."[2] راغب در مفردات مى ‏گوید: "اصل جبر اصلاح کردن چیزى است با غلبه و قدرت این واژه هنگامى که در مورد خداوند به کار رود بیانگر یکى از صفات بزرگ او است که با نفوذ اراده و کمال قدرت به اصلاح هر فسادى مى ‏پردازد، و هر گاه در مورد غیر او به کار رود معنى مذمت را دارد[3]، و به گفته "راغب" به کسى گفته مى‏ شود که مى‏ خواهد نقصان و کمبود خود را با ادعاى مقاماتى که شایسته آن نیست "جبران" کند.
این واژه در قرآن مجید در ده مورد به کار رفته که نه مورد آن درباره افراد ظالم و گردنکش و مفسد است، و تنها یک مورد آن درباره خداوند قادر متعال (آیه مذکور) مى ‏باشد[4].
بنابراین؛ این اسم هر گاه در مورد خداوند استعمال شود هم به معنای "بسیار چیره و غالب"[5] و هم به معنای "بسیار ترمیم کننده و جبران کننده دلهای شکسته"[6] است.

پی نوشتها:
[1]حشر ،23، هُوَ اللَّهُ الَّذی لا إِلهَ إِلاَّ هُوَ الْمَلِکُ الْقُدُّوسُ السَّلامُ الْمُؤْمِنُ الْمُهَیْمِنُ الْعَزیزُ الْجَبَّارُ الْمُتَکَبِّرُ سُبْحانَ اللَّهِ عَمَّا یُشْرِکُونَ
[2] مجمع‏البحرین ج : 3 ص :"239و قیل‏الجبارالعظیم الشأن فی الملک و السلطان، و لا یطلق هذا الوصف على غیره تعالى إلا على وجه الذم."
[3] راغب اصفهانی ،مفردات فی غرایب القرآن،ماده جبر
[4]تفسیر نمونه، ج‏23، ص: 554
[5] ترجمه منجد الطالب، ص 57.
[6] رضایی، محمد، واژه های قرآن، ستون 66.
منبع: www.islamquest.net