پرسش :

مستدعیست صورت شرعیه‌ی حالات پنج گانه‌ای که ذکر شده است را بفرمایید؟ حالت اوّل: توافق می‌کنند آقای … مبلغ … تومان از آقای … دریافت کند و با آن کار و تجارت نماید و در مقابل از منافع حاصله مبلغ … تومان ماهیانه به صاحب پول بدهد، مشروط بر آن که کل منافع حاصله‌ی ماهیانه از سود پرداختی فوق کمتر نباشد و ضرر احتمالی وارده را عامل تقبّل نموده مدّت … ماه. حالت دوّم: توافق گردید آقای … مبلغ … تومان وجه نقد از آقای … دریافت و با آن کار و تجارت نماید و از صددرصد سود حاصله ماهیانه که عامل اعلان می‌کند مثلاً 50 درصد به عامل و 50 درصد به صاحب پول تَعَلُّق گیرد و ضرر وارده‌ی احتمالی را عامل تقبّل نمود مدّت … سال. حالت سوّم: توافق گردید آقای … مبلغ … تومان وجه نقد از آقای … دریافت و با آن کار و تجارت نماید. چنان چه سود اعلان شده ماهی مثلاً بین 10000 تا 15000 تومان باشد، 50 درصد عامل و 50 درصد صاحب پول و اگر سود بین 50 تا 100 هزار تومان باشد، 30 درصد به عامل و 70 درصد به صاحب پول و به همین ترتیب، عامل ضرر احتمالی را تقبّل نمود، مدّت … ماه. حالت چهارم: توافق گردید آقای … مبلغ … تومان وجه نقد از آقای … دریافت و با آن، کار و تجارت نماید و ماهیانه مبلغ … تومان از سود حاصله به صاحب پول پرداخت نماید و در پایان مدّت چنان چه از سود پیش بینی شده، مازادی باقی ماند مثلاً 50 درصد به صاحب پول بدهد عامل ضرر احتمالی را قبول نمود مدّت … ماه. حالت پنجم: توافق شد آقای … مبلغ … تومان از آقای … دریافت و با آن کار و تجارت نماید و از سود حاصله ماهی … تومان به صاحب پول بدهد و کلیه‌ی ضرر وارده‌ی احتمالی را نیز عامل تقبّل کرد مدّت … ماه.

پاسخ :
در فرض دوّم و سوّم اگر یکی را تعیین و فرض‌های دیگر را به صورت شرط قرار دهند، مضاربه صحیح است؛ ولی فرض اوّل و چهارم و پنجم خالی از اشکال نیست.

منبع: استفتائات از محضر حضرت آیت‌الله العظمی بهجت (دوره 4 جلدی)، ناشر: دفتر حضرت آیت‌الله العظمی محمدتقی بهجت، قم، 1386.