پرسش :

فردی فاقد اولاد، دارای همسر و دو برادر و یک خواهر می‌باشد. فرزند برادرش را از زمان طفولیت به عنوان فرزندخوانده نگهداری نموده است، او وصیت کرده که مبلغ سیصد هزار تومان جهت کفن و دفنش و یکصد هزار تومان صرف مساجد بنمایند و خمس خانه‌ی غیر مسکونی‌اش نیز پرداخت شود و برایش حج بلدی انجام دهند و خانه‌ای در روستا و منزل مسکونی که در دست عیالش است بعد از فوت عیال به فرزندخوانده‌اش واگذار نمایند. مرقوم فرمایید آیا فرزندخوانده ارث می‌برد و دیگر این که بعد از اخراج سیصد هزار تومان مال الوصیه و خمس آن خانه و صرف یکصد هزار تومان جهت مساجد، استطاعت حاصل و گرفتن حج بلدی یا میقاتی لازم است و سهمیه‌ی وارثین مذکور چگونه خواهد بود؟

پاسخ :
در فرض مسأله وصیت میت در ثلث ترکه‌اش نافذ است و در زاید بر ثلث محتاج به امضای ورثه است و فرزندخوانده، فرزند نمی‌شود و احکام فرزندی ندارد، ولی آن چه را وصیت شده که به او بدهند، اگر با سایر مصارف ثلث، زاید بر ثلث نباشد باید به او بدهند و مقدار بدهی بابت خمس از اصل ترکه داده شود و اجرت استیجار حج، اگر حج واجب در ذمّه داشته از اصل ترکه برداشته شود و تفاوت اجرت حج میقاتی و بلدی از ثلث پرداخت می‌شود و در فرض مسأله، باقی ترکه، بین ورثه تقسیم می‌شود و یک ربع آن به زوجه و باقی به دو برادر و خواهر او می‌رسد، به این نحو که اگر خواهر و برادر پدر و مادری هستند یا همگی پدری هستند، مال پنج قسمت می‌شود:
چهار قسمت آن به دو برادر و یک قسمت به خواهر داده می‌شود و حکم صورت‌های دیگر هم در رساله ذکر شده است و اللَّه العالم.

منبع: استفتائات از محضر حضرت آیت‌الله العظمی بهجت (دوره 4 جلدی)، ناشر: دفتر حضرت آیت‌الله العظمی محمدتقی بهجت، قم، 1386.