پرسش :
اسلام چه ديدگاهي در مورد مدگرايي دارد؟
پاسخ :
مد گرايى از منظر اسلام:
رسالت اسلام به عنوان يك مكتب كامل الهى، پاسخگويى صحيح به تمام خواستهاى فطرى و نيازهاى اصيل انسانى است. بر اين اساس، در مجموعه تعاليم اسلامى از جمله در آيات قرآنى به مسئلة زينت و زيبايى عنايتخاصى مبذول شده است. از تأمل در اين بخش از معارف اسلامى، چند اصل كلى مربوط به موضوع خودآرايى و زينت به دست مىآيد:
1. حس زيبايى يكى از ويژگىهاى مخصوص انسان است كه ريشه در فطرت او دارد و به اقتضاى اين امر، از ديدن هرگونه زيبايى لذت مىبرد. بىترديد منشأ تمام هنرهاى انسانى همين حسّ است كه در هر دوره، موجب به وجود آمدن دستآوردهاى ارزشمند هنرى مىشود. بنابراين استعداد و درك زيبايى، از جمله مواهب به وديعت نهاده شده در وجود انسان است كه به بركت آن، وى قادر است از طريق مطالعه و تأمّل در ظرافتهاى زيباى نظام آفرينش، زمينة كمال روحى و معنوى خود را فراهم سازد.
2. خودآرايى و زينت به عنوان بخشى از حس زيبايى، نه تنها آثار بسيارى در روح و روان فرد دارد بلكه موجب تعالى و رشد افراد جامعه نيز مىشود. در مقابل پرهيز از خودآرايى، پريشانى و ژوليدگى چون با خواست فطرى انسان در تعارض است، به تدريج اثرات منفى در روان او به جاى مىگذارد كه افسردگى روحى، عدم تعادل روانى، بىتوجهى به نعمتها، سركوبى علائق طبيعى و. از جمله آنها است. از آنجا كه اين امور، در نهايت به سلامت زندگى فرد و نظام اجتماعى، زيانهاى جبران ناپذيرى متوجه مىسازد لذا در احكام اسلامى به شيوههاى مختلفى با اينگونه رفتارها مقابله شده است. براى مثال در سيره اولياى الهى، همواره با اين منطق غلط ناآگاهان كه پرهيز از خودآرايى را دليل وارستگى از قيد نفس و بىاعتنايى به زخارف دنيوى به حساب مىآورند به طور جدى برخورد شده است زيرا اين كار علاوه بر اينكه موجبات نفرت ديگران را فراهم مىآورد، با اصل عزّت نفس و كرامت و منزلت انسانى همخوانى ندارد. امام على (ع) مىفرمايد: «التجمل من اخلاق المؤمنين»(1) «خودآرايى از ويژگىهاى خاص انسانهاى مؤمن است».
3. در رهنمودهاى پيشوايان اسلام در مورد خودآرايى، به موارد زيادى تصريح و تأكيد شده است از جمله لباس تميز و آراسته، شانه كردن موى سر و صورت، نظافتبدن، خوش بو كردن بدن و لباسها، پرهيز از كارهايى كه دون شأن انسان مؤمن است و
4. هرچند اسلام توصيه به خودآرايى دارد اما هرگز اين امر را منحصر به زينت ظاهر نمىكند بلكه آراستگى به فضايل معنوى و اخلاقى را كه زمينهساز سعادت و كمال روحى او هستند مهمتر از آراستگى ظاهر مىشمارد. به عبارت ديگر، اسلام با تعاليم حياتبخش خود، نخست به ايجاد اعتدال در اخلاق و فضيلتهاى روحى مىپردازد و پيروان خود را به درك زيبايىهاى ما وراى عالم ماده رهنمون مىكند و آنان را از گرفتارشدن به هرگونه سطحىنگرى، در اين مسئله نجات مىبخشد. در عين حال تلاش مىكند كه افراد، فقط به زينت ابعاد ظاهرى جسم و محيط زندگى خود نپردازند. در اشاره به چنين واقعيتى امام على (ع) مىفرمايد: «زينه البواطن اجمل من زينه الظواهر»(2) «زينت درونى از زينت ظاهر بسيار زيباتر است». چه اينكه هم از نظر تأثير و هم از نظر ماندگارى، زينت درونى در كمال حقيقى انسان مؤثرتر است.
5. گرچه در مجموعه تعاليم اسلامى به خودآرايى توصيه و تأكيد فراوان شده است، اما به جهت در امان ماندن از عوارض منفى افراط و تفريط در خودآرايى و مدگرايى، حدود و چهارچوب خاصى نيز براى آن تعيين شده است. براى مثال تأكيد شده كه وسيله خودآرايى يا محيطآرايى بايد حلال باشد از راه مشروع تهيه شود هميشه سبب اسراف در سرمايهها و استعداد نباشد از هرگونه شائبه تجملپرستى و جنبه خودنمايى داشتن به دور باشد به گونهاى نباشد كه زمينه تحريك هواهاى نفسانى و اميال جنسى ديگران را فراهم كند به صورت تقليد كوركورانه از ديگران انجام نگيرد و در يك كلام از بررسى تعاليم اسلامى به دست مىآيد كه اسلام نه تنها خودآرايى را منع نمىكند بلكه به شيوة معقول و منطقى بر آن تأكيد مى ورزد. در عين حال هميشه و در همه حال، از افراط و تفريط در هر چيزى منع مىكند.(3)
پىنوشت
(1) شرح غرر و درر آمدى، ج 1، ص 307، حديث 5711
(2) همان، ج 4، ص 117، ح 3055
(3) جهت اطلاع بيشتر ر. ك: سيد صادق سد نژاد، جوانان ومدگرايى، مجله ديدار آشنا، ش 91
مد گرايى از منظر اسلام:
رسالت اسلام به عنوان يك مكتب كامل الهى، پاسخگويى صحيح به تمام خواستهاى فطرى و نيازهاى اصيل انسانى است. بر اين اساس، در مجموعه تعاليم اسلامى از جمله در آيات قرآنى به مسئلة زينت و زيبايى عنايتخاصى مبذول شده است. از تأمل در اين بخش از معارف اسلامى، چند اصل كلى مربوط به موضوع خودآرايى و زينت به دست مىآيد:
1. حس زيبايى يكى از ويژگىهاى مخصوص انسان است كه ريشه در فطرت او دارد و به اقتضاى اين امر، از ديدن هرگونه زيبايى لذت مىبرد. بىترديد منشأ تمام هنرهاى انسانى همين حسّ است كه در هر دوره، موجب به وجود آمدن دستآوردهاى ارزشمند هنرى مىشود. بنابراين استعداد و درك زيبايى، از جمله مواهب به وديعت نهاده شده در وجود انسان است كه به بركت آن، وى قادر است از طريق مطالعه و تأمّل در ظرافتهاى زيباى نظام آفرينش، زمينة كمال روحى و معنوى خود را فراهم سازد.
2. خودآرايى و زينت به عنوان بخشى از حس زيبايى، نه تنها آثار بسيارى در روح و روان فرد دارد بلكه موجب تعالى و رشد افراد جامعه نيز مىشود. در مقابل پرهيز از خودآرايى، پريشانى و ژوليدگى چون با خواست فطرى انسان در تعارض است، به تدريج اثرات منفى در روان او به جاى مىگذارد كه افسردگى روحى، عدم تعادل روانى، بىتوجهى به نعمتها، سركوبى علائق طبيعى و. از جمله آنها است. از آنجا كه اين امور، در نهايت به سلامت زندگى فرد و نظام اجتماعى، زيانهاى جبران ناپذيرى متوجه مىسازد لذا در احكام اسلامى به شيوههاى مختلفى با اينگونه رفتارها مقابله شده است. براى مثال در سيره اولياى الهى، همواره با اين منطق غلط ناآگاهان كه پرهيز از خودآرايى را دليل وارستگى از قيد نفس و بىاعتنايى به زخارف دنيوى به حساب مىآورند به طور جدى برخورد شده است زيرا اين كار علاوه بر اينكه موجبات نفرت ديگران را فراهم مىآورد، با اصل عزّت نفس و كرامت و منزلت انسانى همخوانى ندارد. امام على (ع) مىفرمايد: «التجمل من اخلاق المؤمنين»(1) «خودآرايى از ويژگىهاى خاص انسانهاى مؤمن است».
3. در رهنمودهاى پيشوايان اسلام در مورد خودآرايى، به موارد زيادى تصريح و تأكيد شده است از جمله لباس تميز و آراسته، شانه كردن موى سر و صورت، نظافتبدن، خوش بو كردن بدن و لباسها، پرهيز از كارهايى كه دون شأن انسان مؤمن است و
4. هرچند اسلام توصيه به خودآرايى دارد اما هرگز اين امر را منحصر به زينت ظاهر نمىكند بلكه آراستگى به فضايل معنوى و اخلاقى را كه زمينهساز سعادت و كمال روحى او هستند مهمتر از آراستگى ظاهر مىشمارد. به عبارت ديگر، اسلام با تعاليم حياتبخش خود، نخست به ايجاد اعتدال در اخلاق و فضيلتهاى روحى مىپردازد و پيروان خود را به درك زيبايىهاى ما وراى عالم ماده رهنمون مىكند و آنان را از گرفتارشدن به هرگونه سطحىنگرى، در اين مسئله نجات مىبخشد. در عين حال تلاش مىكند كه افراد، فقط به زينت ابعاد ظاهرى جسم و محيط زندگى خود نپردازند. در اشاره به چنين واقعيتى امام على (ع) مىفرمايد: «زينه البواطن اجمل من زينه الظواهر»(2) «زينت درونى از زينت ظاهر بسيار زيباتر است». چه اينكه هم از نظر تأثير و هم از نظر ماندگارى، زينت درونى در كمال حقيقى انسان مؤثرتر است.
5. گرچه در مجموعه تعاليم اسلامى به خودآرايى توصيه و تأكيد فراوان شده است، اما به جهت در امان ماندن از عوارض منفى افراط و تفريط در خودآرايى و مدگرايى، حدود و چهارچوب خاصى نيز براى آن تعيين شده است. براى مثال تأكيد شده كه وسيله خودآرايى يا محيطآرايى بايد حلال باشد از راه مشروع تهيه شود هميشه سبب اسراف در سرمايهها و استعداد نباشد از هرگونه شائبه تجملپرستى و جنبه خودنمايى داشتن به دور باشد به گونهاى نباشد كه زمينه تحريك هواهاى نفسانى و اميال جنسى ديگران را فراهم كند به صورت تقليد كوركورانه از ديگران انجام نگيرد و در يك كلام از بررسى تعاليم اسلامى به دست مىآيد كه اسلام نه تنها خودآرايى را منع نمىكند بلكه به شيوة معقول و منطقى بر آن تأكيد مى ورزد. در عين حال هميشه و در همه حال، از افراط و تفريط در هر چيزى منع مىكند.(3)
پىنوشت
(1) شرح غرر و درر آمدى، ج 1، ص 307، حديث 5711
(2) همان، ج 4، ص 117، ح 3055
(3) جهت اطلاع بيشتر ر. ك: سيد صادق سد نژاد، جوانان ومدگرايى، مجله ديدار آشنا، ش 91
