پرسش :

آيا فشار قبر و شب اول قبر در همه‏ي انواع مرگ‏ها )سوختن، غرق شدن و...( و براي همه‏ي انسان‏ها هست؟

پاسخ :
با مرگ و انقطاع روح از بدن، انسان به عالم برزخ که يکي از عوالم وجودي و نظامي است و احکام خاصي دارد، وارد مي‏شود و با نظام جديد، معيارها و احکام جديد و ناشناخته مواجه مي‏شود. از طرف ديگر، انسان معمولي و متوسط؛ يعني کسي که در زندگي دنيوي موفق به تجريد خود و انقطاع از ماديات نشده است، انس و ارتباط با نظام مادي، موجودات آن، ارزش‏ها و معيارهاي آن، هنوز در قلب و روح او هست و اسير دنيا و تعلقات آن مي‏باشد. با ورود به برزخ و نظام جديد و از دست مأنوسات دنيوي، به وحشت مي‏افتد. با فقدان آنچه با آن‏ها مأنوس و خوش بود، موجوديت و بقاي خود را با آن‏ها و در آن‏ها مي‏ديد و خلأ وجودي خود را با آن‏ها پر مي‏کرد، در فشار قرار مي‏گيرد. وضع خاصي در اول برزخ برايش پيش مي‏آيد که توأم با فشارها و ترس‏هاي فراوان است. البته تفاوت مراتب به جاي خود محفوظ مي‏باشد. هر چه انس و تعلق به دنيا بيش تر باشد، اين فشارها بيش‏تر و هر چه تعلق به دنيا کم‏تر و به آخرت‏ بيش‏تر باشد، اين فشارها و وحشت‏ها کم‏تر خواهد بود. تنها ارباب معني و مهذبين واقعي از اين مسأله مستثني هستند. علت آن هم انقطاع از دنيا، مأنوسات آن و انس با عالم بالاتر و حضرت حق است که به مجرد انتقال از دنيا به نظامي که با تمام وجود مشتاق آن بوده‏اند، به شهود جمال وجه حق نائل مي‏شوند. (محمد شجاعي، بازگشت به سوي خدا، ص 270 - 272)
پس اين سختي‏ها و فشارها در تمام انواع مرگ‏ها )سوختن، غرق شدن، مرگ طبيعي و...( وجود دارد؛ زيرا فشار به بدن مادي نيست، بلکه به بدني مثالي و برزخي مي‏باشد که تابع روح است. البته چنان که قبلا (در سؤال دوم از آخرين فصل بخش قبل) اشاره کرديم، خدا براي مؤمنان خاص کاري مي‏کند که آن تعلقاتشان به سادگي از آن‏ها جدا شود، اما حقيقت اين است که مطابق روايات متعدد، اکثر مؤمنان به خاطر برخي گناهاني که انجام داده‏اند، دچار فشار قبر مي‏شوند. به عنوان مثال، رسول اکرم )ص( فرموده است: »ضغطة القبر للمؤمن کفارة لما کان منه من تضييع النعم.« (علل الشرائع، باب 262، ص 309: فشار قبر مؤمن، کفاره‏ي نعمت‏هاي از بين رفته است)
يا هنگامي که ابوبصير از امام صادق )ع( پرسيد: »آيا کسي از فشار قبر رهايي مي‏يابد؟«
فرمود: »نعوذ بالله منها، ما أقل من يفلت من ضغطة القبر.« (فروع کافي، ج 3، ص 236. بحارالأنوار، ج 6، ص 261: پناه بر خدا از فشار قبر، چه قدر کم هستند افرادي که از آن نجات مي‏يابند)