پرسش :

در مقابل مسؤوليت‏ناپذيرى فرزندان چگونه برخورد كنيم؟

پاسخ :
درخواست خود را روشن و كوتاه مطرح كنيد و عبارت‏هايى چون «چقدر خوب مى‏شود اگر كمك كنى، ممكن است؛ مى‏شود؛ مى‏توانى و...» را به كار نگيريد. در صورتى كه به مسؤوليت خود عمل نكرد، 5 دقيقه بعد دوباره يادآور شويد. اگر انجام نداد، خود آن را انجام دهيد. با اين فرض كه شما مادر يا پدرى مهربان بوده‏ايد و هستيد و به خواسته‏هاى منطقى او پاسخ داده‏ايد و مى‏دهيد، با اين رفتار شما، احساس گناه خواهد كرد و به درخواست بعدى شما پاسخ خواهد داد.
براى ايجاد مسؤوليت‏پذيرى، از زور و اهرم فشار استفاده نكنيد؛ زيرا به كشمكش و جنجال بين شما و فرزند مى‏انجامد و افزون بر اين كه مانع مسؤوليت‏پذيرى مى‏شود، او را به لجاجت نيز وامى‏دارد.
اگر بر سر كارهاى روزانه با فرزندتان وارد جنگ شويد، برنده نخواهيد شد و اگر هم بر او تحميل كنيد، به انتقامجويى‏اش وامى‏داريد و با بى‏نشاطى، عصبانيت و كوتاهى در انجام وظايف، از شما انتقام خواهد گرفت.
اگر با برخورد مناسب شما احساس گناه نكرد و براى چندمين بار از زير بار مسؤوليت شانه خالى كرد مى‏توانيد از ساز و كارهاى بازدارنده، به ويژه شيوه بده و بستان (ر. ك: ج 1، ص 97 و 98) استفاده كنيد؛ البته حتما پيش از استفاده از اين ساز و كارها كه در حقيقت نوعى مجازات هستند، او را آگاه سازيد تا بتواند براى جلوگيرى از آن‏ها تصميم بگيرد. مجازات‏هاى اعلام نشده از سوى والدين، حاكى از بى‏انصافى آنان نزد فرزندان است.
به فرزند خود توضيح دهيد كه اگر به مسؤوليت خويش عمل نكند، چه پيامدهايى برايش خواهد داشت؛ البته خوب است كنار اعلام مجازات، پاداش‏هايى را هم براى انجام مسؤوليت‏ها اعلام كنيد.
مواجهه با پيامدهاى منطقى بى‏مسؤوليتى، راهكار خوبى براى مسؤوليت‏پذير كردن فرزند است. پيامد منطقى دير بيدار شدن از خواب، نرسيدن به سرويس مدرسه، محروميت از صبحانه، و توبيخ به وسيله اولياى مدرسه است. پيامد منطقى بى‏نظمى و قرار ندادن لباس چرك در سبد مخصوص، شسته نشدن آن است و....
منبع: کتاب نسیم مهر(3)، حجت الاسلام حسین دهنوی، انتشارات خادم الرضا(علیه السلام)/1388