پرسش :

در روايتي، چاه ويل عميق ترين دانسته شده، پس بايد در آن جا زمين باشد تا چاه داشته باشد، پس جهنم در دنياي زميني مادي است، آيا اين سخن درست است؟

پاسخ :
در عالم آخرت و روز جزا زمين هست اما نه اين زمين مادي با همين اوصافي كه الآن دارد، بلكه زمين كاملاً متفاوت با زمين فعلي. چنان كه در آن جا بدن داريم، ولي نه با خصوصيت بدن دنيايي كه دائماً در حال تغيير و تحول است، بلكه با اين ويژگي كه بدن بهشتيان همواره جوان مي ماند و بدن جهنميان با سوختن موجب مرگ نمي شود.
قرآن مي فرمايد: "واشرقت الأرض بنور ربّها؛(1) در روز قيامت (كه پس از متلاشي شدن جهان ماده بر پا مي شود) زمين با نور پروردگار (نه نور آفتاب) روشن و منوّر مي گردد". نيز فرمود: "يوم تبدل الأرض غير الأرض والسموات؛(2) در آن روز (روز قيامت) كه اين زمين به زمين ديگر و آسمان ها به آسمان ديگر تبديل مي شوند".
پس نظر قرآن در عالم آخرت هم زمين هست، اما نه ماده و با ويژگي هاي عالم ماده. رسول گرامي اسلام(ص) فرمود: "أرض القيامة نارٌ ما خلافل المؤمن فإنّ صدقة تظله؛ زمين قيامت آتش است، به جز زير سايه مؤمن، كه صدقه او بر وي سايه افكنده است".(3) از قرآن و روايات استفاده مي شود كه بهشت قصر ها و جوي ها و درختان سرسبز دلربا دارد و داراي درجات است. جهنم كوه و بيابان و چاه ها و شهر ها و زنجير ها ، نيز مار و عقرب و انواع عذاب هاي وحشتناك دارد،(4) همچنين داراي طبقه ها و دركات است كه منافقان در پايين ترين طبقة جهنم قرار دارند،(5) ولي هيچ يك از اين ها لازم نيست در زمين مادي فعلي باشد، بلكه زمين جهان آخرت ويژگي هاي غير از زمين دنيا را دارد.
در عين حال مي توان مقصود از چاه، پايين ترين دركان جهنم يعني سخت ترين و عذاب آورترين بخش دوزخ باشد، همان طور كه بهشت داراي مراتب است و بالاترين آن بهشت رضوان دانسته شده است.
پي نوشت ها:
1. زمر (39) آیه 69.
2. ابراهيم (54) آيه 48.
3. محمد محمدي ري شهري، ميزان الحكمه، واژه صدقه، شماره 10340.
4. در اين زمينه مي توانيد به پيام قرآن، ج 6، نوشته آيت الله مكارم شيرازي مراجعه فرماييد.
5. نساء (4) آيه 145.
eporsesh.com