پرسش :
با توجه به آن كه اگر ما در دنيا از يك نوع غذا، چند بار مصرف كنيم، نسبت به آن غذا بي ميل مي‌شويم، آيا در بهشت نيز اين گونه است؟ آيا در بهشت راحتي‌ها و خوشي‌هاي آن خسته آور نيست؟ نعمت‌هاي معنوي بهشت را نام ببريد؟
پاسخ :
براي روشن شدن پاسخ فوق، بيان نكاتي ضروري است:
1. اولاً، ما نبايد آن جهان را با اين جهان مقايسه كنيم، زيرا چه بسا كه حالات روحي و رواني كه در اين دنيا در اثر تكرار، باعث خستگي و ملالت و بي تفاوتي ما مي‌شود، در آن جا برعكس باشد; يعني در بهشت هر چه بيشتر انسان مي‌بيند، شوقش نيز بيشتر مي‌شود و هر چه تكراري گردد، لذتش افزون‌تر شود و به اين ترتيب تكرارها، نه تنها ملال‌آور نيست، بلكه مايه تشديد لذات معنوي و مادي مي‌گردد!
2. ثانياً، در همين دنيا نيز لذت‌هايي وجود دارد كه تكرار آن‌ها هرگز باعث يكنواختي نيست; بلكه مثلاً ما هر قدر هواي تازه و پر اكسيژن را استنشاق مي‌كنيم، از آن خسته و ملول نمي‌شويم، بلكه هواي خوب و اكسيژن كافي دائماً ماية لذت و نشاط ماست و يا آب گوارا، در اين دنيا هميشه براي تشنگان فوق العاده و جالب و جذاب است. چه اشكالي دارد در آن دنيا نيز، خداوند شبيه تشنگي بر انسان مسلط سازد كه از نوشيدن و خوردن نعمت‌هاي روحاني و جسماني بهشت لذت برد.
3. ثالثاً، چه اشكال دارد، كه به خاطر بي نهايت بودن ذات و صفات خداوند متعال، هر روز لطف و عنايت تازه‌اي و هر دم رحمت و هدايت جديدي بر بهشتيان و مقربان فراهم آورد كه درختان بهشتي، نهرها، گل‌ها، رنگ و بوها و شراب‌هاي طهور آن، هر روز و هر ساعت رنگ و بوي تازه‌اي پيدا كند و شكل و عطر جديدي در آن‌ها پديدار شود، به گونه‌اي كه يك غذا و يك منظره فقط يك بار در تمام عمر بهشتيان ديده شود و مورد استفاده قرار گيرد.
در روايتي از امام باقر7 مي‌خوانيم: "براي اهل بهشت سفره‌هايي مي‌گسترانند كه بر آن چه مورد علاقه آن‌ها از طعام است، قرار داده مي‌شود، طعام‌هايي كه از آن لذيذتر و خشبوتر نيست، سپس آن‌ها را از سر آن سفره بلند كرده، و سفره ديگري، براي آن‌ها مي‌گستراند"( بحارالانوار، علامه مجلسي;، ج 8، ص 199، ح 198، مؤسسة الوفأ. )
در حديثي از امام صادق‌وارد شده: "خداوند بهشتي آفريده كه هيچ چشمي نديده و هيچ مخلوقي از آن آگاه نيست، پروردگار متعال هر صبحگاه آن را مي‌گشايد و مي‌فرمايد: بوي خوشت را افزون كن! و نسيمت را بيفزاي"!( بحارالانوار، همان. )
در آيه 29 سورة الرحمن، نيز در تأييد اين كه هر دم رحمت و هدايت تازه‌اي بر بهشتيان، فرستاده مي‌شود، مي‌فرمايد: "كُل‌َّ يَوْم‌ٍ هُوَ فِي شَأْن; او هر زمان در شأن و كاري است."( ر.ك: پيام قرآن، آيت اللّه مكارم شيرازي و ديگران، ج 6، ص 357، دارالكتب الاسلامية. )
وانگهي راحتي‌ها و خوشي‌هاي بهشت هرگز خسته كننده نيست، زيرا بهشتيان با اشرافي كه بر اهل دوزخ دارند، مي‌توانند حال خود را با آن‌ها مقايسه كنند، هنگامي كه اين تفاوت عظيم را ببينند، از نعمت‌هاي بي پايان بهشت لذت مي‌برند.
قرآن كريم در اين‌باره مي‌فرمايد: "وَنَادَي‌ََّ أَصْحَـَب‌ُ النَّارِ أَصْحَـَب‌َ الْجَنَّة‌ِ أَن‌ْ أَفِيضُواْ عَلَيْنَا مِن‌َ الْمَآءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُم‌ُ اللَّه‌ُ قَالُوَّاْ إِن‌َّ اللَّه‌َ حَرَّمَهُمَا عَلَي الْكَـَفِرِين‌َ ;(اعراف،50) اهل دوزخ، بهشتيان را صدا مي‌زنند كه ]محبت كنيد و[ مقداري آب يا از آن‌چه خدا به شما روزي داده به ما ببخشيد، آن‌ها مي‌گويند: خداوند اين‌ها را بر كافران حرام كرده است." اطلاع بهشتيان، سبب مزيد شادي و نعمت آن‌ها است، كه در آن عذابهاي دردناك گرفتار نشدند و در ميان آن همه نعمت غوطه‌ورند.
از سوي ديگر، بهشتيان، هرگز خاطره دنيا را فراموش نكرده‌اند، بنابراين، مي‌توانند با مقايسه حال خود نسبت به وضع دنيا به ارزش آن همه نعمت و مواهب بيشمار الهي پي ببرند.( ر.ك: پيام قرآن، آيت اللّه مكارم شيرازي و ديگران ،ج 6، ص 357ـ363، دارالكتب الاسلامية. )
اگر چنان‌چه منظور شما لذت‌ها و عذابهاي اخروي است، آري خداوند متعال از نعمت‌هاي مادي و جسماني بهشت با عناوين زير ياد كرده است:
1. باغ‌هاي بهشتي: "نسأ، 13 / بقره، 221 / رحمن، 46 و..."; 2. سايه‌هاي لذت‌بخش: "واقعه، 27 ـ 31 / رعد، 35 / نسأ، 57 و..."; 3. مساكن و قصرهاي بهشتي : "توبه، 72 / فرقان، 75 / سبأ، 37 / نحل، 80 و..."; 4. فرش‌ها وتخت‌ها: "رحمن، 54 / غاشيه، 16 / واقعه، 15ـ16 و..."; 5. غذاها و ظرف‌هاي بهشتي: "رحمن، 52 / مرسلات، 42 / رحمن، 68 و..."; 6. شراب‌هاي طهور: "محمّد، 15 / دهر، 5ـ6 و 17ـ18 و 21"; 7. برترين شراب بهشتي: "انسان، 31 / صافات، 47 / واقعه، 19 و..."; 8. ظروف و جام‌ها: "زخرف، 71 / واقعه، 18 / دهر، 15 و..."; 9. لباس‌ها و زينت‌ها: "كهف، 31 / حج، 23 / فاطر، 33 و..."; 10. همسران بهشتي: "بقره، 25 / دخان، 54 / واقعه، 22 و..."; 11. خادمان و ساقيان: "طور، 24 / واقعه، 17ـ18 / انسان، 19 و..."; 12. پذيرايي‌كنندگان: "طور، 19 / مرسلات، 43 / حاقّه، 24 و..."; 13. پيش پذيرايي بهشتيان: "آل‌عمران، 198 / كهف، 108 / سجده، 19 و..."; 14.نعمت‌هايي كه به تصور نمي‌گنجد: "زخرف، 71 / فصلت، 31 / انبيأ، 102 و...".
در اين گروه از آيات به نعمت‌هاي مادي و جسماني بهشت اشاره شده است.
همچنين از لذت‌هايي كه نه گفتني و نه شنيدني و نه ديدني است و از آن به نعمت‌هاي روحاني بهشت ياد شده است كه عبارتند از: 1. احترام مخصوص: "زمر، 37 / رعد، 23 / يس، 58 و..."; 2. محيط صلح و صفا: "انعام، 137 / يونس، 25 / حجر، 47 و..."; 3. امنيت و زوال خوف: "دخان، 51 / اعراف، 49 / يونس، 62و64"; 4. دوستان موافق و رفيقان با وفا: "نسأ، 69ـ70 / حجر، 47 و..."; 5. برخوردهاي مملو از محبت: "واقعه، 25ـ26 / نبأ، 35 / غاشيه، 10ـ11 و..."; 6. نشاط فوق‌العادة درون: "زخرف، 70 و مطففين، 24 و..." و...
عذابهاي جسماني و مادي جهنم عبارتند از:
1. شدت فوق‌العاده عذابهاي دوزخيان: "معارج، 11ـ14 / فجر، 25ـ26 / غاشيه، 24 و..."; 2. غذاها و نوشيدني‌هاي مرگبار دوزخيان: "دخان، 43ـ46 / صافات، 62ـ66 / حاقّه، 35ـ37 و..."; 3. لباس دوزخيان: "حج، 19ـ22 / ابراهيم، 49ـ50"; 4. ساير عذابهاي جسماني آنان: "واقعه، 41ـ44 / نسأ، 56 / توبه، 34ـ35 و..."
عذابهاي غيرمادي و روحاني جهنم نيز عبارتند از:
1. غم و اندوه جانكاه و بي‌پايان: "حج، 57 / آل‌عمران، 192 / حج، 22"; 2. تحقير و سرزنش فراوان: "مؤمنون، 107ـ108 / مؤمن، 49ـ50"; 3. و عذابهاي روحي ديگر كه در آيات: "فرقان، 12 / تحريم، 6 / اعراف، 44" به آن اشاره شده است.( جهت آگاهي بيشتر، ر.ك: پيام قرآن، آية‌الله مكارم شيرازي و ديگران، ج 2، ص 227 ـ 305 و ص 422 ـ 472، نشر نسل جوان / منشور جاويد، آية‌الله سبحاني، ج 9، ص 180ـ189، نشر مؤسسه سيدالشهدأ. )
eporsesh.com
براي روشن شدن پاسخ فوق، بيان نكاتي ضروري است:
1. اولاً، ما نبايد آن جهان را با اين جهان مقايسه كنيم، زيرا چه بسا كه حالات روحي و رواني كه در اين دنيا در اثر تكرار، باعث خستگي و ملالت و بي تفاوتي ما مي‌شود، در آن جا برعكس باشد; يعني در بهشت هر چه بيشتر انسان مي‌بيند، شوقش نيز بيشتر مي‌شود و هر چه تكراري گردد، لذتش افزون‌تر شود و به اين ترتيب تكرارها، نه تنها ملال‌آور نيست، بلكه مايه تشديد لذات معنوي و مادي مي‌گردد!
2. ثانياً، در همين دنيا نيز لذت‌هايي وجود دارد كه تكرار آن‌ها هرگز باعث يكنواختي نيست; بلكه مثلاً ما هر قدر هواي تازه و پر اكسيژن را استنشاق مي‌كنيم، از آن خسته و ملول نمي‌شويم، بلكه هواي خوب و اكسيژن كافي دائماً ماية لذت و نشاط ماست و يا آب گوارا، در اين دنيا هميشه براي تشنگان فوق العاده و جالب و جذاب است. چه اشكالي دارد در آن دنيا نيز، خداوند شبيه تشنگي بر انسان مسلط سازد كه از نوشيدن و خوردن نعمت‌هاي روحاني و جسماني بهشت لذت برد.
3. ثالثاً، چه اشكال دارد، كه به خاطر بي نهايت بودن ذات و صفات خداوند متعال، هر روز لطف و عنايت تازه‌اي و هر دم رحمت و هدايت جديدي بر بهشتيان و مقربان فراهم آورد كه درختان بهشتي، نهرها، گل‌ها، رنگ و بوها و شراب‌هاي طهور آن، هر روز و هر ساعت رنگ و بوي تازه‌اي پيدا كند و شكل و عطر جديدي در آن‌ها پديدار شود، به گونه‌اي كه يك غذا و يك منظره فقط يك بار در تمام عمر بهشتيان ديده شود و مورد استفاده قرار گيرد.
در روايتي از امام باقر7 مي‌خوانيم: "براي اهل بهشت سفره‌هايي مي‌گسترانند كه بر آن چه مورد علاقه آن‌ها از طعام است، قرار داده مي‌شود، طعام‌هايي كه از آن لذيذتر و خشبوتر نيست، سپس آن‌ها را از سر آن سفره بلند كرده، و سفره ديگري، براي آن‌ها مي‌گستراند"( بحارالانوار، علامه مجلسي;، ج 8، ص 199، ح 198، مؤسسة الوفأ. )
در حديثي از امام صادق‌وارد شده: "خداوند بهشتي آفريده كه هيچ چشمي نديده و هيچ مخلوقي از آن آگاه نيست، پروردگار متعال هر صبحگاه آن را مي‌گشايد و مي‌فرمايد: بوي خوشت را افزون كن! و نسيمت را بيفزاي"!( بحارالانوار، همان. )
در آيه 29 سورة الرحمن، نيز در تأييد اين كه هر دم رحمت و هدايت تازه‌اي بر بهشتيان، فرستاده مي‌شود، مي‌فرمايد: "كُل‌َّ يَوْم‌ٍ هُوَ فِي شَأْن; او هر زمان در شأن و كاري است."( ر.ك: پيام قرآن، آيت اللّه مكارم شيرازي و ديگران، ج 6، ص 357، دارالكتب الاسلامية. )
وانگهي راحتي‌ها و خوشي‌هاي بهشت هرگز خسته كننده نيست، زيرا بهشتيان با اشرافي كه بر اهل دوزخ دارند، مي‌توانند حال خود را با آن‌ها مقايسه كنند، هنگامي كه اين تفاوت عظيم را ببينند، از نعمت‌هاي بي پايان بهشت لذت مي‌برند.
قرآن كريم در اين‌باره مي‌فرمايد: "وَنَادَي‌ََّ أَصْحَـَب‌ُ النَّارِ أَصْحَـَب‌َ الْجَنَّة‌ِ أَن‌ْ أَفِيضُواْ عَلَيْنَا مِن‌َ الْمَآءِ أَوْ مِمَّا رَزَقَكُم‌ُ اللَّه‌ُ قَالُوَّاْ إِن‌َّ اللَّه‌َ حَرَّمَهُمَا عَلَي الْكَـَفِرِين‌َ ;(اعراف،50) اهل دوزخ، بهشتيان را صدا مي‌زنند كه ]محبت كنيد و[ مقداري آب يا از آن‌چه خدا به شما روزي داده به ما ببخشيد، آن‌ها مي‌گويند: خداوند اين‌ها را بر كافران حرام كرده است." اطلاع بهشتيان، سبب مزيد شادي و نعمت آن‌ها است، كه در آن عذابهاي دردناك گرفتار نشدند و در ميان آن همه نعمت غوطه‌ورند.
از سوي ديگر، بهشتيان، هرگز خاطره دنيا را فراموش نكرده‌اند، بنابراين، مي‌توانند با مقايسه حال خود نسبت به وضع دنيا به ارزش آن همه نعمت و مواهب بيشمار الهي پي ببرند.( ر.ك: پيام قرآن، آيت اللّه مكارم شيرازي و ديگران ،ج 6، ص 357ـ363، دارالكتب الاسلامية. )
اگر چنان‌چه منظور شما لذت‌ها و عذابهاي اخروي است، آري خداوند متعال از نعمت‌هاي مادي و جسماني بهشت با عناوين زير ياد كرده است:
1. باغ‌هاي بهشتي: "نسأ، 13 / بقره، 221 / رحمن، 46 و..."; 2. سايه‌هاي لذت‌بخش: "واقعه، 27 ـ 31 / رعد، 35 / نسأ، 57 و..."; 3. مساكن و قصرهاي بهشتي : "توبه، 72 / فرقان، 75 / سبأ، 37 / نحل، 80 و..."; 4. فرش‌ها وتخت‌ها: "رحمن، 54 / غاشيه، 16 / واقعه، 15ـ16 و..."; 5. غذاها و ظرف‌هاي بهشتي: "رحمن، 52 / مرسلات، 42 / رحمن، 68 و..."; 6. شراب‌هاي طهور: "محمّد، 15 / دهر، 5ـ6 و 17ـ18 و 21"; 7. برترين شراب بهشتي: "انسان، 31 / صافات، 47 / واقعه، 19 و..."; 8. ظروف و جام‌ها: "زخرف، 71 / واقعه، 18 / دهر، 15 و..."; 9. لباس‌ها و زينت‌ها: "كهف، 31 / حج، 23 / فاطر، 33 و..."; 10. همسران بهشتي: "بقره، 25 / دخان، 54 / واقعه، 22 و..."; 11. خادمان و ساقيان: "طور، 24 / واقعه، 17ـ18 / انسان، 19 و..."; 12. پذيرايي‌كنندگان: "طور، 19 / مرسلات، 43 / حاقّه، 24 و..."; 13. پيش پذيرايي بهشتيان: "آل‌عمران، 198 / كهف، 108 / سجده، 19 و..."; 14.نعمت‌هايي كه به تصور نمي‌گنجد: "زخرف، 71 / فصلت، 31 / انبيأ، 102 و...".
در اين گروه از آيات به نعمت‌هاي مادي و جسماني بهشت اشاره شده است.
همچنين از لذت‌هايي كه نه گفتني و نه شنيدني و نه ديدني است و از آن به نعمت‌هاي روحاني بهشت ياد شده است كه عبارتند از: 1. احترام مخصوص: "زمر، 37 / رعد، 23 / يس، 58 و..."; 2. محيط صلح و صفا: "انعام، 137 / يونس، 25 / حجر، 47 و..."; 3. امنيت و زوال خوف: "دخان، 51 / اعراف، 49 / يونس، 62و64"; 4. دوستان موافق و رفيقان با وفا: "نسأ، 69ـ70 / حجر، 47 و..."; 5. برخوردهاي مملو از محبت: "واقعه، 25ـ26 / نبأ، 35 / غاشيه، 10ـ11 و..."; 6. نشاط فوق‌العادة درون: "زخرف، 70 و مطففين، 24 و..." و...
عذابهاي جسماني و مادي جهنم عبارتند از:
1. شدت فوق‌العاده عذابهاي دوزخيان: "معارج، 11ـ14 / فجر، 25ـ26 / غاشيه، 24 و..."; 2. غذاها و نوشيدني‌هاي مرگبار دوزخيان: "دخان، 43ـ46 / صافات، 62ـ66 / حاقّه، 35ـ37 و..."; 3. لباس دوزخيان: "حج، 19ـ22 / ابراهيم، 49ـ50"; 4. ساير عذابهاي جسماني آنان: "واقعه، 41ـ44 / نسأ، 56 / توبه، 34ـ35 و..."
عذابهاي غيرمادي و روحاني جهنم نيز عبارتند از:
1. غم و اندوه جانكاه و بي‌پايان: "حج، 57 / آل‌عمران، 192 / حج، 22"; 2. تحقير و سرزنش فراوان: "مؤمنون، 107ـ108 / مؤمن، 49ـ50"; 3. و عذابهاي روحي ديگر كه در آيات: "فرقان، 12 / تحريم، 6 / اعراف، 44" به آن اشاره شده است.( جهت آگاهي بيشتر، ر.ك: پيام قرآن، آية‌الله مكارم شيرازي و ديگران، ج 2، ص 227 ـ 305 و ص 422 ـ 472، نشر نسل جوان / منشور جاويد، آية‌الله سبحاني، ج 9، ص 180ـ189، نشر مؤسسه سيدالشهدأ. )
eporsesh.com
