پرسش :

مراحل عبادت و توجه به معاد چيست؟

پاسخ :
همان گونه كه عبادت مراتب دارد، توجه به معاد هم درجاتي دارد. احاديثي از امامان معصوم(ع) رسيده (نهج البلاغه/حكمت237) كه فرموده‏اند: عبادت كنندگان سه گروهند؛ عده‏اي را ترس از جهنّم و گروهي را شوق به بهشت و برخي را هم محبت خدا، به عبادت سوق مي‏دهد. البته اين مراتب در طول يكديگر است، نه در عرض هم؛ كسي كه به خاطر ترس ازجهنّم عبادت مي‏كند، شوق به بهشت هم دارد منتها خوف از جهنّم، شوق به بهشت را تحت الشعاع قرار داده است. و آن كه شوق به بهشت دارد، ترس از جهنّم هم دارد گرچه تحت الشعاع شوق به بهشت قرار گرفته است.
همان طور كه پرستش مبدأ، مراحل مزبور را دارد توجه به معاد هم اين مراحل را داراست. برخي بر اساس هراس از دوزخ و مواقف قيامت و عده‏اي براي بهره‏وري از نعمتهاي بهشت و گروهي هم به خاطر لقاء الله، كه در حقيقت همان رجوع به مبدأ است، به ياد معادند. در قرآن كريم هر سه مرحله، يعني هم ترس از جهنّم و هم شوق به بهشت و هم لقاء الله و رضوان حق مطرح است: «وَ في الاخرة عَذاب شَديد و مَغفرة مِن الله و رضِوان» حديد/20.
www.eporsesh.com