پرسش :
بحث ولايت از چه زمانى در اسلام مطرح شد؟
پاسخ :
«روز غدير سرآغاز اتّفاقات بسيار مهم و شگرفى در عالم اسلام بود. هم در تئورى هاى كلامى مسلمانان تأثيرات عظيم نهاد و هم در سرنوشت اجتماعى آنان مؤثّر افتاد و نهايتاً بدل به عنصرى شد كه عظيم ترين و ماندگارترين شكاف را در ميان مسلمانان پديد آورد و به تنهايى مولد مفهوم بسيار فربهى به نام «ولايت» شد. حادثه غدير هم از نظر كلامى و هم از جهت سياسى تأثير ماندگارى در امّت پيامبر(صلى الله عليه وآله) بر جاى نهاد، سرّ آن اين بود كه مسلمانان در تفسير حادثه غدير به اختلاف افتادند و دست كم دو تفسير اساسى و مهم از اين حادثه به دست دادند كه همچنان تا امروز پا برجا مانده است و هيچ يك ميدان را به نفع ديگرى خالى نكرده است»(1).
روز غدير يكى از روزهائى است كه بحث ولايت در آن روز مطرح گرديد نه تنها روز آن. و البته يكى از برجسته ترين روزهاى آن است. در سال دهم هجرى در حجّة الوداع حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) به هنگام بازگشت به مدينه در روز هجدهم ذيحجّه حضرت على(عليه السلام) را به عنوان «ولىّ» به مردم معرّفى كردند و حديث معروف و متواتر غدير و حديث ثقلين را كه متعلّق به آن روز است، بيان فرمودند. ولى بحث ولايت حضرت امير(عليه السلام)و ولايت به طور كلّى و مبانى آن چيزى نيست كه از آن روز شروع شده باشد و فقط منحصر به آن روز باشد كه آقاى سروش مى گويند: «به تنهايى مولّد مفهوم بسيار فربهى به نام «ولايت» شد» بلكه از آغاز بعثت حضرت رسول(صلى الله عليه وآله)تا زمان رحلت ايشان مى بينيم و در تاريخ هم هست كه ايشان در جاهاى متفاوت و برحسب شرائط مختلف حضرت على(عليه السلام) را به عنوان جانشين خود و بعنوان ولىّ خدا معرّفى كرده اند از زمانى كه حضرت كوچك بودند در قضيّه يوم الدار تا زمان رحلت حضرت رسول(صلى الله عليه وآله)كه حضرت قلم و دوات خواستند و از داستان تبليغ سوره توبه گرفته تا صدقه در ركوع و... حضرت بارها اين وظيفه را كه از جانب خداوند معيّن شده بود انجام دادند كه آيات آن در قرآن و روايات آن در مجامع روائى و تفاسير شيعه و سنّى موجود است.
همه اينها نشان مى دهد كه قصه از روز غدير آغاز نشده بلكه از همان آغاز بعثت «طرح ولايت» مطرح بوده چنانكه بحث ولايت نبى هم و ولايت خدا هم.
در طول جريان بعثت از حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) روايات متعدد و متواترى را فريقين(شيعه و سنّى) نقل كرده اند كه در آن حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) خلفاء بعد از خود را معرّفى مى كنند كه مضمون آنها تقريباً يكى است كه: «يكون من بعدى اثنا عشر اميراً كلهم من قريش»(2). تفاوت اين روايات به اجمال و تفصيل آنهاست والاّ محتواى تمامى آنها با توجّه به كثرتشان يكى است. در بعضى حضرت به طور كلّى مى فرمايند: دوازده امير و در بعضى به تفصيل نام دوازده نفر را مى برند.
اين روايت در زمان حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) و بعد از ايشان معروف بود به همين جهت دسيسه چينان با اينكه خواستند، نتوانستند در آن ها دست ببرند و آنها را تحريف كنند. بعدها اموى ها و عبّاسى ها سعى كردند كه اين روايت را بر خلفاء خود منطبق كنند امّا موفق نشدند(3). به هر حال چنانكه مى بينيد قصه ولايت و خلافت از غدير نبود كه آغاز شد بلكه در زمان حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) مطرح بوده. و ايشان خود در صدد طرح و تثبيت ولايت بودند.
پی نوشت:
1 - كتاب بسط تجربه نبوى، صص 243 - 244.
2 - منتخب الاثر، لطف الله صافى، ايشان روايات را دسته بندى و مشخص كرده اند و رواياتى را كه به تفصيل همه دوازده نفر يا بعضى را گفته اند جداگانه آورده اند. جويندگان مى توانند به كتاب ايشان و ديگر كتب معتبر در اين زمينه مراجعه نمايند.
3 - همان.
www.eporsesh.com
«روز غدير سرآغاز اتّفاقات بسيار مهم و شگرفى در عالم اسلام بود. هم در تئورى هاى كلامى مسلمانان تأثيرات عظيم نهاد و هم در سرنوشت اجتماعى آنان مؤثّر افتاد و نهايتاً بدل به عنصرى شد كه عظيم ترين و ماندگارترين شكاف را در ميان مسلمانان پديد آورد و به تنهايى مولد مفهوم بسيار فربهى به نام «ولايت» شد. حادثه غدير هم از نظر كلامى و هم از جهت سياسى تأثير ماندگارى در امّت پيامبر(صلى الله عليه وآله) بر جاى نهاد، سرّ آن اين بود كه مسلمانان در تفسير حادثه غدير به اختلاف افتادند و دست كم دو تفسير اساسى و مهم از اين حادثه به دست دادند كه همچنان تا امروز پا برجا مانده است و هيچ يك ميدان را به نفع ديگرى خالى نكرده است»(1).
روز غدير يكى از روزهائى است كه بحث ولايت در آن روز مطرح گرديد نه تنها روز آن. و البته يكى از برجسته ترين روزهاى آن است. در سال دهم هجرى در حجّة الوداع حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) به هنگام بازگشت به مدينه در روز هجدهم ذيحجّه حضرت على(عليه السلام) را به عنوان «ولىّ» به مردم معرّفى كردند و حديث معروف و متواتر غدير و حديث ثقلين را كه متعلّق به آن روز است، بيان فرمودند. ولى بحث ولايت حضرت امير(عليه السلام)و ولايت به طور كلّى و مبانى آن چيزى نيست كه از آن روز شروع شده باشد و فقط منحصر به آن روز باشد كه آقاى سروش مى گويند: «به تنهايى مولّد مفهوم بسيار فربهى به نام «ولايت» شد» بلكه از آغاز بعثت حضرت رسول(صلى الله عليه وآله)تا زمان رحلت ايشان مى بينيم و در تاريخ هم هست كه ايشان در جاهاى متفاوت و برحسب شرائط مختلف حضرت على(عليه السلام) را به عنوان جانشين خود و بعنوان ولىّ خدا معرّفى كرده اند از زمانى كه حضرت كوچك بودند در قضيّه يوم الدار تا زمان رحلت حضرت رسول(صلى الله عليه وآله)كه حضرت قلم و دوات خواستند و از داستان تبليغ سوره توبه گرفته تا صدقه در ركوع و... حضرت بارها اين وظيفه را كه از جانب خداوند معيّن شده بود انجام دادند كه آيات آن در قرآن و روايات آن در مجامع روائى و تفاسير شيعه و سنّى موجود است.
همه اينها نشان مى دهد كه قصه از روز غدير آغاز نشده بلكه از همان آغاز بعثت «طرح ولايت» مطرح بوده چنانكه بحث ولايت نبى هم و ولايت خدا هم.
در طول جريان بعثت از حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) روايات متعدد و متواترى را فريقين(شيعه و سنّى) نقل كرده اند كه در آن حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) خلفاء بعد از خود را معرّفى مى كنند كه مضمون آنها تقريباً يكى است كه: «يكون من بعدى اثنا عشر اميراً كلهم من قريش»(2). تفاوت اين روايات به اجمال و تفصيل آنهاست والاّ محتواى تمامى آنها با توجّه به كثرتشان يكى است. در بعضى حضرت به طور كلّى مى فرمايند: دوازده امير و در بعضى به تفصيل نام دوازده نفر را مى برند.
اين روايت در زمان حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) و بعد از ايشان معروف بود به همين جهت دسيسه چينان با اينكه خواستند، نتوانستند در آن ها دست ببرند و آنها را تحريف كنند. بعدها اموى ها و عبّاسى ها سعى كردند كه اين روايت را بر خلفاء خود منطبق كنند امّا موفق نشدند(3). به هر حال چنانكه مى بينيد قصه ولايت و خلافت از غدير نبود كه آغاز شد بلكه در زمان حضرت رسول(صلى الله عليه وآله) مطرح بوده. و ايشان خود در صدد طرح و تثبيت ولايت بودند.
پی نوشت:
1 - كتاب بسط تجربه نبوى، صص 243 - 244.
2 - منتخب الاثر، لطف الله صافى، ايشان روايات را دسته بندى و مشخص كرده اند و رواياتى را كه به تفصيل همه دوازده نفر يا بعضى را گفته اند جداگانه آورده اند. جويندگان مى توانند به كتاب ايشان و ديگر كتب معتبر در اين زمينه مراجعه نمايند.
3 - همان.
www.eporsesh.com
