پرسش :

لطفا این حدیث را شرح دهید. امام جواد علیه السلام فرمودند: بِالرّاعی تَصلُحُ الرَّعِیَّةُ، ‌وَ بِالدّعاءِ تُصرَفُ البَلیَّةُ؛ مردم با سرپرست خود صالح می شوند و بلا به سبب دعا برگردانده می شود. (1)

پاسخ :
شرح حدیث:
رفتار مسؤولان و دولتمردان، در صلاح و فساد مردم جامعه مؤثّر است. مردم از رهبران و حاکمان خود الگو می گیرند. از قدیم گفته اند: «النّاسُ علی دین مُلوکهم»؛ «مردم پیرو دین و آیین پادشاهانشانند» یعنی رفتار حاکمان و دولتمردان بر دیگران تأثیر می گذارد.
اگر بخواهیم جامعه اصلاح شود، ‌کارگزاران و مسؤولان باید انسانهای دیندار، متعهّد، ‌سالم و دلسوز باشند. اگر حاکمان بد باشند، ‌مردم هم بد خواهند شد. به قول سعدی:
اگر ز باغ رعیّت مَلِک خورد سیبی
برآورند غلامان او درخت از بیخ(2)
نکته ی دیگر این حدیث، تأثیر«دعا» در زندگی و دفع بلاهاست.
به قول حافظ:
دعای نیمه شبی دفع صد بلا بکند
خداوند به بندگان فرموده تا او را بخوانند و وعده ی اجابت داده است. از دعا می توان به عنوان سپر حفاظتی در مقابل بلاها استفاده کرد.
حضرت رسول صلی الله علیه و آله می فرماید:
«اِدفَعُو ابوابَ البَلاءِ بِالدّعاء»(3)
درهای بلا را با دعا ببندید و بلا را دفع کنید.
در حدیث امام علی علیه السلام است که: امواج بلا را با دعا دفع کنید. (4)
اینها می رساند که دعا در زندگی ما نقش دارد و خداوند به نیایشها و درخواستهای بندگان خالص خود بی اعتنا نیست.
پس نباید از این وسیله رحمت و دفع بلا غافل بود.
پی نوشت:
1. الفصول المهمّه، ص 260
2. گلستان سعدی، ‌باب اول، حکایت 19.
3. میزان الحکمه، حدیث 5560
4. بحارالأنوار، ج90، ‌ص 301
منبع: حکمت های تقوی (ترجمه و توضیح چهل حدیث از امام جواد علیه السلام)، جواد محدثی، انتشارات آستان قدس رضوی، ‌چاپ اول (1391)