بی خوابی و انواع آن

بی خوابی یعنی خوابیدن با دردسر و سختی .
 

چکیده: بی خوابی می‌تواند به علت شرایط روحی و روانی، بیماری، عادات نادرست خواب، داروهای خاص یا عوامل بیولوژیکی باشد. با ما همراه باشید تا با انواع بی خوابی آشنا شوید.

 تعداد کلمات 976 / تخمین زمان مطالعه 5 دقیقه

 

یکی از مشکلات شایع میان بزرگسالان، بی خوابی است. بنابر آمار موجود، درصد بالا و چشمگیری از افراد بزرگسال (بین سی تا چهل درصد) به این مشکل گرفتارند.[1]
ویژگی اصلی بی خوابی، شکایت فرد از دشواری در به خواب رفتن یا تداوم آن و یا ناراحتی از خواب غیرترمیمی است.[2]
در واقع، ناراحتی اصلی فرد، به سبب خواب نرفتن و بیدار شدن های پیاپی و نامطبوعی است که اغلب با افکار مزاحم همراه است. در این وضعیت، فرد هرچه بیشتر می کوشد بخوابد، ناراحتی اش افزایش یافته، به خواب رفتنش دشوارتر می شود. چنین فردی از خوابی ناآرام، سطحی و بی کیفیت شکایت دارد؛ به گونه ای که صبح ها پس از بیداری احساس می کند استراحت نکرده است.
فرد بی خواب، از نظر کارکرد اجتماعی، شغلی یا دیگر زمینه ها به مشکلاتی چشمگیر دچار می شود و در طول روز، از ناراحتی هایی مانند احساس خستگی، ناتوانی نارضایتی، بی میلی به همه چیز، کمبود تحرک، و افسردگی شکایت دارد.
بی خوابی به طور معمول در بزرگسالان جوان و میانسالان دیده می شود. اما می تواند از کودکی و نوجوانی آغاز شود. جوانان اغلب از اشکال در به خواب رفتن شکایت دارند؛ در حالی که میان سالان و سالمندان بیشتر از مشکل ناپیوستگی خواب و سحرخیزی ناراحت اند.
همزمان با بالا رفتن سن، بی خوابی نیز افزایش می یابد و این وضعیت در زنان بیش از مردان دیده می شود.[3] طول مدت بی خوایی متغیر است؛ گاهی طی چند ماه پایان می پذیرد و گاهی پس از آشکار شدن، رفته رفته افزایش می یابد و به صورت مزمن درآمده، سالها باقی خواهد ماند.[4]
البته در تشخیص بی خوابی نباید شتاب کرد؛ به این معنا که اگر شما چند شب، به هر دلیل نتوانستید خوب بخوابید، نمی توانید خودتان را بی خواب بخوانید، بلکه زمانی فردی بی خواب است که نشانه های یادشده (دشواری در به خواب رفتن، پیوسته نبودن خواب و نداشتن خوابی آرامش بخش و جبران کننده) دست کم یک ماه ادامه یابد.[5]
 

 با توجه به اینکه بی خوابی انواعی دارد، برای اینکه بدانید بی خوابی شما از چه گونه ای است، باید نخست با انواع آنها آشنا شوید. بی خوابی ها را می توان بر پایه علل به وجود آورنده آنها به چهار دسته تقسیم کرد:[6]
 

 در این نوع بی خوابی، فرد آشکارا و روشن از آشفتگی خواب شکایت دارد، اما در واقع بی خوابی او از اختلال روانی دیگری (مانند افسردگی یا اضطراب) نشئت می گیرد. فردی که گرفتار این گونه بی خوابی شده است، پیش از هرگونه اقدام برای درمان بی خوابی، باید اختلال روانی ای را که سبب بی خوابی اوست برطرف کند.
 

 در این گونه، بی خوابی فرد از آثار فیزیولوژیکی یک بیماری جسمانی ناشی می شود. برای مثال، اگر شما از کمردردی مزمن رنج می برید، ممکن است به سبب درد ناشی از آن نتوانید شب ها بخوابید. این گونه بی خوابی نیز درمان مستقلی ندارد، بلکه باید بیماری جسمانی درمان شود تا در نتیجه، بی خوابی خودبه خود برطرف گردد. البته گاهی پس از برطرف شدن بیماری جسمانی یا روانی به سبب بی خوابی، باز هم این مشکل ادامه می یابد. در این صورت می توان گفت که این مسئله از نوع بی خوابی شرطی شده است و به رسیدگی و درمان مستقل نیاز دارد.
 

این گونه بی خوابی، در اثر مسمومیت یا مصرف موادی مانند آمفتامین، مواد آمفتامینی، کافیین، کوکایین، مخدرها، آرام بخش ها، خواب آورها و ضداضطراب ها ایجاد می شود. همچنین ترک این مواد برای کسی که مصرف کننده آنها بوده است، سبب بی خوابی می شود.

در این گونه بی خوابی، علت مشخصی مانند بیماری روانی یا جسمانی و یا مصرف و مسمومیت با یک ماده ویژه وجود ندارد، بلکه سبک زندگی، نظم شبانه روزی و نوع تغذیه ممکن است سبب بی خوابی شده باشد. به عبارت دیگر، در آغاز برای این گونه بی خوابی نمی توان علت واضح و روشنی یافت. این گونه بی خوابی، در دوره کودکی وجود ندارد و بی خوابی کودکان معمولا علل دیگری دارد.
در دوره نوجوانی نیز بی خوابی هایی وجود دارد. بی خوابی های مزمن و حتی وخیم مانند مشکل به خواب رفتن، بی خوابی های شبانه، خواب های تکراری و مشکلات هنگام برخاستن از خواب. البته در این دوره، بی خوابی های موقت شایع تر است و دختران بیشتر از پسران به آن گرفتار می شوند.
اگرچه نوجوانان اغلب مشکلات خواب خود را بیان نمی کنند، به طور نسبی، بی خوابی میان آنان فراوان است.[7]
اما نکته مهم آنکه اغلب بی خوابی های این دوره واقعی نیستند و در بیشتر موارد، کیفیت و کمیت خواب در نوجوانان مطلوب است. این بی خوابی ها به طور معمول از جابه جایی ساعت خواب آنان ناشی می شود؛ یعنی نوجوانان به جای اینکه بین ساعت های ده شب تا هشت صبح بخوابند، از نیمه شب تا نزدیک ظهر می خوابند.
بنابراین بی خوابی یکی از مشکلات شایع خواب در دوره بزرگسالی است و به طور معمول، کودکان و نوجوانان به آن گرفتار نمی شوند.
 
منبع: کتاب «به خواب شیرین بروید (خواب و بی خوابی)»
نویسنده: جواد ترکاشوند

 پی نوشت :
[1]. پریرخ دادستان، روان شناسی مرضی تحولی از کودکی تا بزرگسالی، ج۲، ص۳۹.
[2] .هامایاک آوادیس یانس، راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی (DSMIV)، ترجمه محمدرضا نیکخو، ص۱۸۱-۸۸۲.
[3] . پریرخ دادستان، روانشناسی مرضی تحولی از کودکی تا بزرگسالی، ج۲، ص۳۹.
[4] .همان.
[5] . هامایاک آوادیس یانس، راهنمای تشخیصی و آماری اختلال های روانی (DSMIV)، ترجمه محمدرضا نیکخو، ص۱۸۱-۸۸۲.
[6] . همان، ص 878.
[7] . پریرخ دادستان، روان شناسی مرضی تحولی از کودکی تا بزرگسالی، ج ۲، ص 47.