جين وايلدر
Wilder, Gene
بازيگر (1935، ميلواکي ويسکانسين - امريکا)
با نام جري سيلبرمن به دنيا آمد. پدرش يک مهاجر روس بود. تحصيلاتش را در دانش گاه آيووا به پايان برد. در دوره ي دانش جويي آموزش بازيگري نيز ديد و گاهي روي صحنه رفت. سپس براي ادامه ي آموزش خود به مدرسه ي تآتري اولدويک در بريستول انگلستان رفت. پس از بازگشت به امريکا مدتي به حرفه هاي مختلف (از جمله آموزش شمشيربازي و شوفري) پرداخت. تا اين که از سال 1961، به طور حرفه اي ، روي صحنه رفت. با نقش کوتاهي که در نخستين فيلمش، باني و کلايد، بازي کرد، مورد توجه قرار گرفت. براي دومين فيلمش، تهيه کنندگان کانديداي دريافت اسکار بهترين بازيگر نقش اول شد. خيلي زود با ايفاي نقش اصلي در دو فيلم ديگر مل بروکس، زين هاي شعله ور و فرانکستاين جوان (که در نوشتن فيلم نامه ي آن نيز هم کاري داشت) به شهرت رسيد. در مقام يکي از محبوب ترين کمدين هاي سينماي امريکا در دهه ي 1970 آغاز به کارگرداني فيلم هايش کرد. از ابتداي دهه ي 1990رو به نزول گذاشت. همسرش، گيلدا رادنر (1984-1989) کمدين بود که بر اثر ابتلا به سرطان درگذشت.
اصولاً استعداهاي وايلدر وقتي فرصت بروز مي يافت که کمدين هاي ديگر را هم راهي مي کرد. اگر نه هنگامي که به تنهايي نقش هاي اصلي را به عهده مي گرفت، کم مايه مي نمود. اين نکته به خوبي در نخستين فيلم هايش و نيز در آثاري که با ريچارد پراير تيم کمدي تشکيل مي داد (سيلور استريک، زنداني ديوانه شده، بد نبين و بد نشنو و توي ديگر) به خوبي هويداست.
از فيلم ها: 1967 - باني و کلايد (آ. پن)؛ 1968 - تهيه کنندگان (م. بروکس)؛ 1970 - بدون من انقلاب را شروع کن (يورکين)، کواکسر فورچن خويشاوندي در برانکس دارد (ر. حسين)؛ 1971 - ويلي وانکا و کارخانه ي شکلات سازي (م. استوارت)؛ 1972 - همه ي آن چيزي که هميشه مي خواستيد درباره سکس بدانيد، اما مي ترسيديد بپرسيد (و. آلن)؛ 1973 - مترسک (شاتسبرگ)؛ 1974 - زين هاي شعله ور (م. بروکس)، شازده کوچولو (دانن)، فرانکنستاين جوان (م. بروکس) (+ هف)، کرگدن (اوهورگان)؛ 1975 - ماجراي برادر باهوش تر شرلوک هولمز (+ ک. ، ف.)؛ 1976 - سيلور استريک (هيلر)؛ 1977 - بزرگ ترين عاشق دنيا (+ ک. ، ف.)؛ 1979 - فريسکو کيد (آلدريچ)؛ 1980 - زنداني ديوانه شده (پواتيه)، عشاق يکشنبه (+ ک. ، ف.)؛ 1982 - نيرنگ بازي (پواتيه)؛ 1984- زن سرخ پوش (+ ک. ، هف)؛ 1986 - ماه عسل مخوف (+ ک. ، هف)؛ 1989 - بدنبين و بد نشنو (هيلر)؛ 1990 - مضحک درباره ي عشق (نيموي)؛ 1991 - توي ديگر (م. فيليپس)؛ 1999 - جنايت در شهري کوچک (چوپرا)، آليس در سرزمين عجايب (ويلينگ).
