جواهر لعل نهرو

 (1889ــ1964) NEH-RU  از رهبران سیاسی و انقلابی هند
جواهر لعل نهرو در خانواده ای اشرافی در الله آباد بدنیا آمد، اجداد وی از مردم کشمیر و از برهمنان آن سرزمین بودند که در ‏حدود 270 سال پیش در روزگار آخرین سلاطین مغول هند به دهلی آنگاه به الله آباد کوچیدند. پدرش از وکلای دادگستری و مردی ثروتمند بود. جواهر لعل در ناز و نعمت پرورش یافت و معلمان سرخانه بوی درس میدادند و با قوانین هند آشنائی یافت. برای ادامه تحصیل در 15‏سالگی به انگلستان فرستاده شد و در کالج هارو آنگاه در دانشگاه کمبریج بتحصیل پرداخت. رشته حقوق را بپایان رسانید و در 1912 به هندوستان بازگشت و بکار وکالت پرداخت و دیری نگذشت که ‏از ستم و زورگوئی انگلستان در حق مردم سرزمین خود بستوه آمد و بعضویت نهضت سیاسی کنگره ملی هند درآمد اما در امر سیاست حرارت چندانی نشان نمیداد تا اینکه گاندی به نهضت کنگره ملی پیوست. در همین احوال نهرو و سایر استقلال طلبان شیفته افکار و عقاید گاندی و خواهان مبارزه شدند نهرو فعالانه در نجات مردم کشور خود از چنگ استعمارمیکوشید و پس از 6 سال وکالت از این کار دست کشید و صرفاً بمبارزه برخاست و زندگی پر ثمر و پر فعالیتی را آغاز کرد.
چون نهرو با زندگی فقیرانه مردم هند بیشتر آشنائی و از ستم بی پایان انگلیسی ها نسبت بمردم هند بیشتر اطلاع یافت بر مبارزات خود افزود و میکوشید تا بتواند هند را هرچه زودتر از چنگال ستمگرانه استعمار انگلستان برهاند. از اینرو در 1923‏ برای اولین بار بزندان افتاد و این سر آغاز مبارزات جواهر لعل نهرو بود زیرا از آن ببعد نزدیک به ده بار بزندان افتاد که بیش از ده سال طول کشید و در زندان سه کتاب مهم تألیف نمود و چون مبارزات صادقانه ای در راه کسب استقلال هند میکرد در 1929 بریاست نهضت کنگره انتخاب گشت. در حالیکه بیش از 40  سال نداشت. دوره ریاست کنگره معمول یکسال بود اما نهرو را دو سال پشت سرهم انتخاب کردند.
با شروع فعالیت سیاسی جواهر لعل نهرو خانواده اش نیز بسیاست کشیده شدند و آنها مخصوصاً پدرش موتی نهرو بارها بزندان افتادند. همسر جواهر لعل نهرو در مبارزات شوهرش شرکت جست و مدتی نیز بزندان محکوم شد و چون فعالیت های جدی میکرد ضعیف و بیمارگشت و در 1936‏ درگذشت. نهرو دیگر ازدواج نکرد و سخت تر به فعالیت های سیاسی برای نجات کشور خود و تربیت یگانه فرزندش خانم ایندیریا گاندی پرداخت. بزودی موتی نهرو نیز در مبارزات سیامی ضد استعماری هند شهرت فراوان یافت. گاندی ــ موتی نهرو جواهر لعل نهرو از برجستگان مبارزان هند بودند و هر سه در پیشرفت نهضت ملی کوشش فراوان بعمل آوردند.
در روزهای آخر زندگی موتی نهرو، جواهر لعل نهرو در سال 1931 از زندان آزاد گردید. جواهر لعل نهرو برای بثمر رسانیدن نهضت ملی سفرهای زیادی بنقاط شمالی، جنوبی، شرقی و غربی هندوستان کرد.
در 1926 به اروپا رفت و در کنگره های ملت های اسیر شرکت جست. در 1927 همراه پدرش برای شرکت در دهمین سالگرد انقلاب اکتبر روسیه شوروی باین کشور رفت.
در 1936 به اروپا رفت و مدتی در اسپانیا بسر برد و از جمهوری اسپانیا (که گرفتار حملات بیرحمانه فرانکوی دیکتاتور قرار گرفته بود) جانبداری کرد. در راه بازگشت به هند موسولینی ویرا دعوت بمذاکره نمود. اما چون نهرو مخالف فاشیسم بود این دعوت را نپذیرفت همچنین از دعوت هیتلر برای رفتن و ملاقات با هیتلر به آلمان خودداری کرد.
در 1939 به ‏چین سفر و با سران این کشور که درگیر جنگ با ژاپن بودند ملاقات کرد. در جریان جنگ جهانی دوم انگلستان بیرحمانه مردم هند را بنفع خود بمیدان های جنگ برد چون با مخالفت سرسختانه رهبران ملی هند روبرو شد آنها را از جمله جواهر لعل نهرو را بزندان افکند. نهرو تا سال 1940‏ در زندان بود چون ژاپن وارد جنگ جهانی دوم گردید، نهرو آزاد شد.
‏انگلستان سرسختانه موضع خود را برای استعمار و استثمار هند حفظ کرده و پیشنهادهای رهبران کنگره ی هند: گاندی، ابوالکلام آزاد، نهرو و دکار راجندراپراساد و عده ای دیگر نپذیرفت و در 1942 آنرا بزندان انداخت.
سرانجام انگلستان بواسطه مبارزات استقلال طلبانه هندیان نتوانست در شبه قاره هند مانند گذشته باستثمار ادامه دهد و در نتیجه حکومتی موقتی در هند تشکیل گردید که جواهر لعل نهرو مقام نخست وزیری و وزارتخانه های امور خارجه و امور مشترک المنافع را عهده دار گشت.
سرانجام در 1947‏ استقلال هند اعلام گردید اما هند به دو قسمت شد (1ــ هندوستان 2ــ پاکستان) پس از تجزیه هند و برقراری استقلال هند، نهرو همچنان نخست وزیر هند باقی ماند و این سمت را تا پایان عمر بعهده داشت.
نهرو سیاستمداری بزرگ و مبارزی دلیر و نویسنده ای پر قدرت و سخنرانی توانا و دارای تألیفاتی از جمله نگاهی بتاریخ جهان ــ زندگی من ــ کشف هند ــ اتحاد شوروی ــ هجده ماه در هند ــ نامه های پدری بدخترش ــ چین ــ هند ــ اسپانیا و وحدت هند بود سخنرانی های نهرو در بزرگترین دانشگاههای آمریکا و اروپا بزبان انگلیسی دارای فصاحت و گیرائی خاصی بود و مردم بسیار، بشنیدن آنها می شتافتند.
از بسیاری از دانشگاههای بزرگ دنیا دکترای افتخاری گرفته و عهده دار ریاست دانشگاه جهانی ویشوا بهاراتی در ساتی نیکیتان بود.
تا آخر عمر همچنان علاقه بسیار به استقلال طلبی و ضد استعماری و صلح دوستی داشت نهرو را می توان یکی از قهرمانان آزادی خواهی و صلح دوست جهان دانست، وی آرزومند بود که روزی یک جامعه واحد و مستقل بشری بوجود آید.
‏نهرو در شهریور 1338 به تهران آمد و ضمن مصاحبه ای درباره سرگذشت دوران انقلاب هند چنین گفت:
"... در هند یک دوران انقلاب بر ما گذشت. جریانات و حوادث مرا بمیدان سیاست کشاند. من بسیاست چندان علاقه نداشتم اما موقعیت زمان و موضوع استقلال هند مرا خواه ناخواه مانند هزاران هزار مردم دیگر باین میدان کشاند.
مردم هند هزار هزار بدور رهبری بزرگ جمع شدند. مسلماً شما نام این رهبر بزرگ هند را شنیده اید. او مردی بود آزاده و انسانی بود وارسته. نه دارائی داشت و نه نیروی مادی، نه سپاهی داشت نه قشونی، و نه وسیله ای داشت که مردم را زیر تسلط خود قرار دهد. اما در این مرد نیرو و خصالی بود که ‏صدها میلیون مردم هند دور او جمع شدند و از او پیروی می کردند. ما به رهبری این مرد بزرگ در مقابل امپراطوری عظیم بریتانیا قیام کردیم و پیروزی را بدست آوردیم به این ترتیب مردم هند پنجاه سال مبارزه کردند این پنجاه سال گذشت و در این مدت با مشکلات بزرگ مواجه می شدیم ما با تسلط حکومت مقتدر انگلستان روبرو بودیم معهذا با استفاده از وسایل مسالمت آمیز استقلال هند را بدست آوردیم. اما این پیروزی مشکلات ما را حل نکرد و پس از استقلال هند ما با جهاد بزرگتری مواجه شدیم.
این جهاد تازه ی ما بر ضد هیچ کشوری نبود این پیکار بر ضد ضعف خودمان بر ضد ناتوانی خودمان و برضد فقر و عقب ماندگی خودمان بود. وطن من هم مانند سایر کشورهای آسیائی عقب افتاده بود ما ناچار می بایست آن را پیش برانیم و مشکلات صدها میلیون مردم هند را که مدتهای دراز با فقر و محرومیت دست به گریبان بوده اند حل کنیم و سطح زندگیشان را بالا ببریم ما میخواستیم برای مردم وطنمان زندگی آسوده و مرفهی فراهم کنیم جهاد ما در این راه بود و هنوز هم ادامه دارد. این جهاد دوم ما از پیکار اولی به مراتب دشوارتر، بزرگتر و دامنه دارتر بود.
در این پیکار که بر ضد ضعف و عقب افتادگی خودمان است ما احتیاج داریم که نیرو و قدرت خود را افزایش دهیم ما می بایست با جدیت و فداکاری و اعتماد به خویشتن بکوشیم و تلاش کنیم و ما اکنون سرگرم این مبارزه هستیم. همچنان که ما استقلالمان را خودمان به دست آورده ایم باید زندگی و رفاهمان را نیز با کار و همت خودمان با اتکا به نیرو و فداکاری خودمان و با مبارزه خودمان بسازیم.
ما کاملاً آگاهیم که باری سنگین را به دوش می کشیم ما می دانیم که شما نیز در همین راه می کوشید و از این جهت خواستار دوستی و همکاری با شما هستیم ما خواستار دوستی و همکاری تمام جهان هستیم ما هیچ کشوری را دشمن خود نمی پنداریم حتی  اگر کشوری با ما مخالف باشد باز هم خواستار دوستی با او هستیم.
مسائل بزرگی که امروز هند با آن مواجه است مسائلی است که شاید تمام کشورهای آسیا و تمام کشورهای عقب افتاده با آن مواجهند. اکنون ما فرصتی به دست آورده ایم تا عقب ماندگی خود را جبران کنیم در پنجاه سال اخیر مردم کشورهای دیگر در اروپا و آمریکا بسیار جلو رفته اند. ما باید خود را به آنها برسانیم و برای این منظور باید به نیروی خودمان متکی باشیم در این راه ما همکاری و دوستی همه کشورها را می پذیریم و استقبال میکنیم اما باید مسلم بدانیم که پیشرفت ما اصولاً بکار و زحمت و فداکاری خودمان بستگی دارد مللی که بدیگران متکی شوند نمی توانند جلو بروند ....
مسأله ای بزرگ که ما در پیش داریم مسأله اقتصادی است، ‏مسأله فراهم ساختن زندگی مردم است، مسأله تأمین رفاه و شادمانی مردم هند است. این مسأله برای ما بسیار مهم است و ما ناچاریم با تمام نیروئی که داریم بحل آن بپردازیم ..."
نهرو در جواب چستربولس خبرنگار آمریکائی که درباره مبارزات هند این سئوال را مطرح کرده بود: آنها (انگلیسی ها) مسلسل و تانک و هواپیما در اختیار داشتند، و شما انسان شاید این مطلب خود درس جالبی برای مردم جهان باشد.
جواب نهرو: بلی، ما انسان در اختیار داشتیم. بعلاوه چیز دیگری هم داشتیم. همه اعتماد بنفس خود داشتیم. احساس میکردیم که آنها عاقبت کاری از پیش نخواهند برد. آنها چه می توانستند بکنند. می توانستند ما را بزندان ببرند، ما با آنها می گفتیم که ما نمی ترسیم و به آنها نشان میدادیم که از رفتن بزندان بیمی نداریم. همچنین آنها می توانستند بروی ماها تیراندازی کنند. این کار بارها روی داد اما ما باز هم زنده می ماندیم. بنابراین کار دیگری نمی توانستند بکنند.
ما بر ترس خود پیروز شده بودیم. اعتماد فراوانی بنفس خود یافته بودیم و اگر بتوانم گفت: تا اندازه ای هم از خود راضی و مغرور بودیم. دیگر احساس حقارت نمی کردیم. وعقده ی حقارت درباره ی وضع خود نداشتیم بلکه با کمال تأسف باید بگویم که در ما حتی یک نوع، عقده برتری بوجود آمده بود. "نقل از کتاب اندیشه های نهرو گردآوری و ترجمه محمود تفضلی
جواهر لعل نهرو نخست وزیر اسبق هند مردی آزاده، ساده و بی تکبر بود، با روستائیان دانشجویان و طبقات مختلف بی هیچ تکلفی سخن میگفت و بمناسبت با آنان شوخی میکرد و کسانی که بدیدارش میآمدند مکلف بانجام احترامات خاص شرقی برای وی نبودند. در یک اتومبیل کوچک مدل چند سال پیش بدون اسکورت از جائی بجائی میرفت ساعت های پیش از شروع کار اداری را صرف ملاقات با دیدارکنندگان از طبقات میکرد.