حیدر آملی

(720- وف بعد از 782 ق) فقیه و عارف شیعى امامى. وى از نوادگان علویان مازندران بود و به صوفى شهرت داشت. در طلب علم از آمل كه زادگاه وى بود به استرآباد و خراسان و اصفهان رفت. پس از 20 سال به آمل بازگشت و وزیر فخرالدوله پادشاه مازندران شد و به جاه و جلال فراوان رسید. در سى سالگى شور حقیقت‏جویى در وى پدید آمد و براى تزكیه‏ى نفس، عیال و فرزند و مال و مكنت را گذارده و به قصد حج و زیارت بارگاه پیامبر (ص) از آمل خارج شد، به اصفهان رفت و مدتى به تصفیه‏ى باطن پرداخت و به نورالدین اصفهانى دست ارادت داد و از انفاس او بهره‏مند گردید. سپس آهنگ حج كرد و قصد مجاورت داشت امّا به علت نابسامانى حال جسمى‏اش به عراق سفر كرد و پس از زیارت نجف و كربلا در بغداد رحل اقامت افكند و از محضر مولانا نصیرالدین كاشانى مشهور به حلّى و دیگر علما و عرفاى شیعه‏ى امامیّه استفاده برد و در 761 ق فخرالمحققین، پسر علامه حلّى، به وى اجازه داد. سید تا پایان عمر به تزكیه‏ى نفس و تصنیف كتب پرداخت. از آثار وى: «التأویلات»، در تفسیر قرآن؛ «جامع‏الاسرار و منبع الانوار»؛ «نص النصوص»، كه شرحى بر «فصوص الحكم» ابن عربى است؛ «الاركان فى فروع شرایع اهل الایمان»؛ «اسرار الشریعة و اطوار الطریقة و انوار الحقیقة»؛ «امثلة التوحید و ابنیة التجرید»؛ «رافعة الخلاف عن وجه سكوت امیرالمؤمنین عن الاختلاف»؛ «محیط الاعظم»؛ «الكشكول فیما جرى لآل الرسلول»؛ «رسالة فى العلوم العالیه».