بابا طاهر همدانی

(س پنجم ق)، عارف و شاعر. بابا طاهر عریان همدانى از بزرگان مشایخ صوفیه و عارفى شوریده حال بوده است. روایاتى كه راجع به او نوشته‏اند به قدرى افسانه‏آمیز است كه وى را از یك سو با آل‏بویه و ابن‏سینا همعصر جلوه مى‏دهد و از سوى دیگر شاهد قتل عین القضاة همدانى و حتى معاصر خواجه نصیر طوسى. به هر حال، قدیمترین مآخذى كه وجود دارد نشان مى‏دهد كه هنگام ورود طغرل به همدان زنده بوده است و قول بعضى مأخذ دیگر را كه وفات وى را به سال 410 ق دانسته‏اند، نمى‏توان قبول كرد. البته ملاقات وى با طغرل با قول كسانى كه وى را معاصر دیالمه دانسته‏اند منافاتى ندارد. چون از اشعار بابا طاهر نسخه‏ى موثق و معتبر قدیمى در دست نیست، نمى‏توان از روى تحقیق حكمى كرد. مقبره‏ى وى در سمت غربى كنار شهر همدان در كویى معروف به بن‏بازار در مقابل بقعه‏ى امامزاده حارث بن على واقع است. از بابا طاهر مجموعه‏یى از «كلمات قصار» به عربى باقى مانده است كه عقاید عرفانى او را در علم و معرفت و ذكر و عبادت بیان كرده است. همچنین مجموعه دوبیتى‏ها، كه به لهجه‏ى لرى است پر از لطایف و عواطف رقیق و معانى دل‏انگیر مى‏باشد.[1] باباطاهر عریان همدانى، از شاعران و عارفان اواسط قرن پنجم معاصر طغرل سلجوقى است. ولادت او در اواخر قرن چهارم اتفاق افتاده. طغرل آنگاه كه به همدان رفت (445 ه.ق.) با او و بابا جعفر و شیخ حمشا در كوه خضر دیدار كرد. باباطاهر او را اندرز داد و سر ابریقى شكسته كه سالها از آن وضو كرده بود در انگشت سلطان كرد و گفت مملكت عالم چنین در دست تو كردم، بر عدل باش! وفات او را به سال 410 نوشته‏اند. از وى مجموعه اى از كلمات (ه. م.) به عربى در دست است، و دیگر مجموعه ترانه‏هاى او به لهجه خاص. این ترانه‏ها لطیف و مشحون از عواطف رقیق است و مكرر با تصرفاتى به طبع رسیده (آرامگاه باباطاهر).