محمد خیابانی

(1338 -1297 ق)، عالم دینى و روزنامه‏نگار. در تبریز متولد شد. در كودكى به روسیه رفت و پس از بازگشت به تحصیل مقدمات و علوم متداول زمان چون هیات و حكمت و طبیعیات پرداخت و بعد از چندى به سلك روحانیت درآمد و امام جماعت مسجد كریم خان محله خیابانى تبریز شد. پس از اوج‏گیرى جنبش مشروطه به این جنبش پیوست و نماینده‏ى انجمن ایالتى آن شهر شد. در دوره دوم مجلس به نمایندگى مردم تبریز انتخاب شد و در مدت نمایندگى خود با اولتیماتوم روسیه علیه ایران و قرار داد 1919 م وثوق‏الدوله مخالفت كرد. خیابانى در تبریز روزنامه‏ى «تجدد» را بنیان گذاشت و با نوشتن مقالاتى موفق به ساقط كردن دولت وثوق‏الدوله شد. وى در آذربایجان قیام و جنبشى راه انداخت كه بوسیله مخبرالسلطنه سركوب شد و خود نیز در این كشمكش كشته شد.[1] از آزادیخواهان معروف آذربایجان در عهد مشروطیت است. وى در 1297 ه.ق در تبریز متولد شد. تحصیلات خود را در رشته‏ى علوم معقول و منقول ادامه داد و به كسوت روحانیت درآمد. پدرش پیشه‏ى تجارت داشت و بیشتر تجارت او با روس‏ها بود. قریب سى سال تجارتخانه‏اى در روسیه دائر كرده بود. شیخ محمد چندى نزد پدرش در روسیه باقى ماند. زبان روسى را فراگرفت و به تبریز بازگشت و امام مسجد كریم‏خان تبریز شد. هفته‏اى چند بار در مسجد منبر مى‏رفت و سخنان تندى بر زبان مى‏راند و از مشروطه و آزادى دفاع مى‏نمود. در بین مردم تبریز خیلى زود وجهه خوبى پیدا كرد. در دوره‏ى دوم كه جوانى سى‏ساله بود، به وكالت مجلس انتخاب گردید. در تهران به تبعیت از تقى‏زاده، وارد حزب دموكرات شد. وقتى مجلس دوم تعطیل شد، او به تبریز و سپس به روسیه رفت و چند سالى دیگر در روسیه باقى ماند. در آن ایام حكومت تزار در حال احتضار بود و مردم روسیه علیه خانواده‏ى سلطنتى قیام كرده بودند ولى هنوز انقلاب به ثمر نرسیده بود. خیابانى تحت تأثیر جنبش‏هاى سیاسى در روسیه قرار گرفت و به تبریز بازگشت و حزب دموكرات را در آنجا تأسیس كرد و روزنامه‏اى به نام تجدد انتشار داد. در انتخابات دوره‏ى چهارم كه در دوران حكومت وثوق‏الدوله آغاز شد، شیخ به نمایندگى برگزیده شد. خیابانى منتظر فرصت بود تا اینكه قرارداد 1919 منتشر شد. وى قرارداد را بهانه قرار داده، علیه حكومت مركزى قیام كرد و تمام تبریز را به تصرف خود درآورد و مخبرالسلطنه والى و سران حكومت را در تبریز به اسارت كشید. در همین ایام مشیرالدوله به جاى وثوق‏الدوله رئیس‏الوزراء شد و براى جلوگیرى از بحران به مخبرالسلطنه اختیارات نظامى داد. بین شیخ و قواى دولتى جنگ مسلحانه شروع شد و سرانجام شیخ در همان موقع به قتل رسید و طومار زندگى‏اش در سن 42 سالگى پیچیده شد.

محمد خیابانی

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته