محسن صبا
(1371 -1285 ش)، فهرستنویس، روزنامهنگار، مترجم، نویسنده و استاد دانشگاه. از نوادگان فتحعلىخان صبا بود. در تهران به دنیا آمد. تحصیلات خود را به ترتیب در مدرسههاى فرانكوپرسان، دارالفنون و سپس علوم سیاسى انجام داد. پس از آن همراه دانشجویان اعزامى به اروپا، به فرانسه رفت و در پاریس از دانشكدهى حقوق درجهى دكترى دریافت كرد. همچنین دورهى مدرسهى عالى شارت را كه مخصوص تعلیمات مربوط به آرشیو، بایگانى و كتابدارى است، در آن دیار گذراند و دیپلم آنجا را كسب كرد. صبا نخستین ایرانى است كه درجهى علمى از آنجا گرفته است. وى در روزنامههایى چون: «شفق سرخ»، «نوبهار»، «عصر اقتصاد» و «كیهان» مقالات متعددى نوشته و مدت ده سال سردبیر مجلهى «بانك ملى ایران» بود. او مؤسس انجمن دوستداران كتاب بود و شمارى از آثار پیشینیان را به سبكى زیبا و دلپسند انتشار داد. صبا استاد كرسى آمار دانشكده حقوق و استاد بایگانى و روش تحقیق در دانشكدهى ادبیات بود. او كتابسشناسى ایران در زبان فرانسه را به وجود آورد و كتابهاى فرانسه راجع را به ایران را فهرست كرد و مطالبى راجع به ایران در ادبیات فرانسه گردآورى كرد. از دیگر آثار او: «آزلزین»، ترجمه؛ «اصول آمارى و كلیات آمار اقتصادى»؛ «اصول بایگانى»؛ «اصول فن كتابدارى و تنظیم كتابخانههاى عمومىو خصوصى»؛ «گلهاى حافظ»، ترجمه؛ «یكى بود یكى نبود»، ترجمه. از جملهى خدمات دكتر صبا پایهگذارى كتابخانهى بانك ملى ایران بود.[1]
كتاب شناس.
تولد: 1285، تهران.
درگذشت: 23 فروردین 1371، سندیهگو (آمریكا).
محسن صبا تحصیلات خود را به ترتیب در مدرسههاى «فرانكو پرسان» و دارالفنون و سپس مدرسهى علوم سیاسى انجام داد. پس از آن همراه گروهى از محصلین اعزامى به فرانسه رفت و توانست دانشكدهى حقوق پاریس را بگذراند و درجهى دكترى دریافت كند. همچنین مدرسهى عالى شارت را در آن دیار ببیند و دیپلم آنجا را به دست بیاورد. مدرسهى شارت مخصوص تعلیمات مرتبط به آرشیو، بایگانى و كتابداى است و صبا نخستین ایرانى است كه درجهى علمى از آنجا گرفته است.
كار علمى وى در پاریس كه منجر به دریافت درجهى علمى و دكترى شد گردآورى فهرستى از كتابها و مقالههایى بود كه به زبان فرانسوى دربارهى ایران در سراسر جهان نشر شده بود. دكتر صبا براى به سرانجام رسانیدن این كار مدتها در كتابخانههاى فرانسه به جستجو پرداخت تا عاقبت كتابشناسى ایران در زبان فرانسه را به وجود آورد كه در سال 1936 در پاریس به چاپ رسید. صبا پس از بازگشت به ایران نخست در بانك ملى ایران به كار پرداخت. از اقدامات مهم او پایه گذارى و مجموعهسازى كتابخانهى بانك ملى در سال 1316 است. دكتر صبا توانست فهرست كتابخانهى ملى را در سال 1324 به چاپ برساند. صبا مدت ده سال ریاست ادارهى آمار و بررسىهاى اقتصادى همان بانك را داشت و در این مدت بود كه مجلهى «بانك ملى» زیر نظر او منتشر مىشد كه به مقالههاى تخصصى آمارى و اقتصادى اجتماعى اختصاصى داشت. كمكم همزمان با ادامهى كار در بانك، به تدریس در دانشگاه پرداخت و به استادى در دانشكدهى حقوق و علوم سیاسى و اقتصادى رسید، تا این كه پس از سى سال تدریس بازنشسته شد.
وى كتابى دربارهى فن كتابدارى در سال 1333 منتشر نمود. وى كتابى هم دربارهى بایگانى و كتاب دیگرى دربارهى آمار اقتصادى نوشت. وى همچنین انجمن دوستداران كتاب را تأسیس نمود. دكتر صبا پس از تشكیل یونسكو نخستین كتابدارى بود كه به دعوت آن مؤسسهى سفرى به اروپا رفت (سال 1332) و تحولات جدید كتابدارى را پس از جنگ دید. گروه ملى كتابشناسى ایران وابسته به كمیسیون ملى یونسكو را با همكارى دكتر مهدى بیانى، محمدتقى دانشپژوه و ایرج افشار تأسیس نمود. دكتر صبا بر سه كتاب منتشره این گروه مقدمه دارد (كتاب شناسى فهرستهاى نسخههاى خطى فارسى در كتابخانههاى دنیا از ایرج افشار، فهرست نسخههاى خطى كتابخانه دانشكدهى حقوق و علوم سیاسى و اقتصادى دانشگاه تهران از محمدتقى دانشپژوه و فهرست مقالات فارسى جلد اول از ایرج افشار). تأسیس كمیته بایگانى ملى وابسته به كمیسیون ملى یونسكو در سال 1338 كار دیگرى بود كه با همكارى دیگران انجام داد. از آثار اوست:
Bibliographie francaise de lran paris 1935
(Tehran 1951 Tehran 1966 (english
Biblioraohy of Tehran 1965
فرهنگ بیان اندیشهها (تهران، 1366)؛ صداى انسانى (از ژان كوكتو، تهران، 1338)؛ یكى بود یكى نبود (از فرانسیس دوكرواسه، انجمن دوستداران كتاب، 1338)؛ گلهاى حافظ (از هانرى گى، با نقاشىهاى لیلى تقىپور)؛ ترجمههاى كوتاه دیگر دارد كه در فهرستهاى كتابهاى چاپى تألیف خانبابا مشار به نامهاى آرلزین، آنترموز، تیستین، ستارگان، گردش آمده است، مسافرت به ایران (از الكسیس سولتى كف دیمیتریویج، تهران، 1336)؛ زیبایىهاى ایران (آندره دولیه دولند، تهران، 1355)؛ اصول فن كتابدارى و تنظیم كتابخانههاى عمومى و خصوصى تهران (1333)؛ اصول بایگانى (1333)؛ اصول آمارى و كلیات آمار اقتصادى (1334).
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
