ابوالحسن علی فرخی سیستاتی
(وف 429 ق)، شاعر. اهل سیستان بود. در جوانى نزد یكى از دهقانان سیستان به كار مشغول شد. سپس به دربار چغانى درآمد و مورد توجه ابوالمظفر احمد بن محمد چغانى قرار گرفت. وى بعدها به دربار محمود غزنوى راه یافت. فرخى در سفرهاى جنگى به همراه سلطان محمود مىرفت و كشورگشاییهاى او را توصیف مى كرد.وى از علوم ادبى و موسیقى اطلاعات كاملى داشت. فرخى در جوانى درگذشت. اثرش «دیوان» شعرى است مشتمل بر قصیده، غزل، قطعه و ترجیعبند. در تذكرهها نام پدر او جولوغ، قلوع و جولوع ذكر شده است.[1]
(بخش 1: فرخ) سیستانى، ابوالحسن على بن جولوغ شاعر ایرانى (ف. 429 ه.ق) پدرش در خدمت امیر خلف بانو صاحب سیستان بسر مىبرد. و وى در آغاز در سیستان خدمت دهقانى مىكرد، پس از ازدواج خرجش بیفزود و از دهقان تقاضاى حقوق بیشتر كرد ولى او موافقت ننمود. پس فرخى كه صیت شهرت و بخشش ابوالمظفر احمد بن محمد چغانى را شنیده بود به سوى چغانیان رفت با قصیدهاى به مطلع:
«با كاروان حله برفتم ز سیستان
با حلهى تنیده ز دل، بافته ز جان»
و در آن بدین بیت به مدح امیر تخلص كرده بود:
«تا نقش كرد بر سر هر نقش برنوشت
مدح ابوالمظفر شاه چغانیان»
هنگامى كه فرخى به چغانیان رسید، امیر براى داغ كردن كرگان به داغگاه رفته بود. فرخى قصیدهى خود را به خواجه عمید اسعد پیشكار امیر، عرضه داشت. عمید اسعد كه مردى شعرشناس بود او را با كفش و دستار سگزى و جامهاى مندرس و جبهاى پیش و پس چاك دید و شعر او را بسیار عالى یافت، باور نكرد كه قصیده از او باشد، امتحان را بدو گفت: امیر در داغگاه است، و آنگاه وصف داغگاه كرد و او را بفرمود: قصیدهاى بساز تا تو را به داغگاه، خدمت امیر، برم. فرخى همان شب قصیدهى معروف داغگاه را بساخت و روز بعد نزد او برد. مطلع این قصیده چنین است:
«چون پرند نیلگون بر روى پوشد مرغزار
پرنیان هفت رنگ اندر سر آرد كوهسار»
خواجه عمید اسعد فرخى را نزد امیر برد و چنین گفت: «ترا اى خداوند! شاعرى آوردهام كه تا دقیقى روى در نقاب خاك كشیده، كس مثل او ندیده». امیر فرخى را بنشاند و دستور داد قصیده را بخواند. فرخى برپاى خاست و با آواز دو قصیدهى مذكور را برخواند. امیر او را بفرمود كه به میان كرگان رود و از آنها هر قدر تواند بگیرد، او را باشد. فرخى مدتى این سوى و آن سوى دوید و نتوانست آنها را بگیرد. عاقبت دستهاى از كرگان به میان رباطى شدند و فرخى مانده شد و بر در رباط بخوابید. واقعه را به امیر اطلاع دادند. صبح روز بعد فرخى را بخواند و همهى آنها را بدو بخشید و كار او بالا گرفت. سپس فرخى به دربار محمود غزنوى رفت و چون محمود او را متجمل دید به همان چشم برو نگریست و مكانت او بیش شد. وى در قصیدهسرایى چیرهدست است و در استفاده از افكار و احساسات عادى و بیان آنها به زبان ساده و روان مهارت دارد. جز چند مورد محدود به وى اندوهى از شعر او نمىآید. همیشه دلش در گرو عشق خوبان است:
«مرا دلیست گروگان عشق چندین جاى
عجبتراز دل من دل نیافرید خداى»
سادگى و صراحت لهجه در ابراز احساسات عاشقانه در غالب اشعار او جلوهگر است. او محمود غزنوى و امیرمحمد و مسعود (پسران محمود) را مدح گفته است. دیگر از ممدوحان وى امیر ابوالمظفر چغانى و احمد بن حسن میمندى و ابوسهل حمدوى و ابوسهل زوزنى مىباشند. فرخى در موسیقى مهارت داشت و این امر علاوه بر تصریح نظامى عروضى از اشارات متعدد شاعر نیز برمىآید. وى چنگ نیكو مىنواخت. فرخى یكى از بهترین شاعران قصیدهسراى ایران است. سخنان وى در میان قصیدهسرایان به سادگى و روانى و استحكام و متانت ممتاز است، تا آنجا كه گفتهاند سخن سهل ممتنع در عربى خاص ابوفراس حمدانى و در پارسى خاص فرخى است. تغزلات فرخى از حیث اشتمال بر معانى بدیع عشقى و احساسات بىپیرایه- كه گاه بىپرده اظهار شده- مشهور است.
تبلیغات در راسخون
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.