خلیل کمره ای
(1405 -1317 ق)، فقیه، اصولى و استاد. در كمره، از توابع خمین، به دنیا آمد. پس از كسب علوم مقدماتى در جاپلق، به خوانسار رفت و در محضر آخوند ملا محمد بیدهندى و سید على اكبر بید هندى و آقا سید احمد جادهاى تلمذ كرد. در 1337 ق به سلطانآباد (اراك) رفت و از شاگردان نخست آیتاللَّه حایرى گشت و علم فقه و اصول را در خدمت حاج شیخ عبدالغنى و حاج شیخ عباس ادریسآبادى آموخت، و نزد سایر اساتید علوم عقلى و ریاضى و اخلاق را فراگرفت. در 1340 ق ساكن قم شد. و به افاده و استفاده مشغول گشت، و از درس میرزا على اكبر حكمى یزدى بهره گرفت و «اسفار» را نزد آیتاللَّه رفیعى قزوینى و حدیث را از محدث قمى و شیخ آقا بزرگ تهرانى و آیتاللَّه شیخ محمد رضا مسجد شاهى اصفهانى و آیتاللَّه سید محسن جبل عاملى و اخلاق و عرفان را نزد آیتاللَّه حاج میرزا جواد آقا ملكى تبریزى تكمیل كرد و اجازهى اجتهاد و نقل حدیث از استادان خود گرفت. از این زمان به حاج میرزا خلیل مجتهد معرف شد و خود به تدریس «كفایه» و «مكاسب» و اصول فقه و معقول و هیئت و هندسه پرداخت. او از مدرسین معقول و منقول حوزه و دانشگاه بود و مدتها به تدریس «تفسیر» ى كه بر قرآن نوشته بود اشتغال داشت. دكتر خزائلى، آیتاللَّه طالقانى، آیتاللَّه كاظم گلپایگانى، حجةالاسلام انصارى قمى و حجهالاسلام تربتى از شاگردان وى بودند. در 1354 ق در رابطه با مسأله كشف حجاب دستگیر و زندانى و پس از یك ماه آزاد شد. آیتاللَّه كمرهاى در 1371 ق، به همراه آیتاللَّه سید محمود طالقانى و آیتاللَّه سید رضا زنجانى و سید صدرالدین بلاغى به پاكستان دعوت و در كراچى، به ریاست مؤتمر عالم اسلامى انتخاب شد. در 1379 ق با همین سمت به بیتالمقدس رفت و به دستور آیتاللَّه بروجردى با شیخ محمد شلتوت، رئیس دانشگاه الازهر، دربارهى اتحاد اسلامى دیدار و گفتگو كرد. در 1395 ق، پاپ پل ششم، پیشواى كاتولیكهاى جهان، توسط سفارت واتیكان در تهران، دوازده مشكل كلامى را از وى استعلام نمود و پاسخ ایشان به فرانسه ترجمه و ارسال شد. از آیتاللَّه كمرهاى در حدود هفتاد اثر به جاى مانده است از جمله: شرح «نهجالبلاغه»، در بیست و سه جلد؛ «عنصر شجاعت»، در هفت مجلد؛ «افق وحى»؛ «افق اعلى»؛ «ملكه اسلام»؛ «على و الزهراء»؛ «قبله اسلام»؛ تفسیر «سورهى نور»؛ «آثار مقدس، احادیث و اخبار اسلام»؛ «علم الحدیث و طبقة الكبرى»؛ «اسرار حج»؛ «بیتالمقدس و تحول قبله»؛ «مادر، وظائف زن در اسلام».[1]
حاج میرزا خلیل كمرهاى دامت بركاته از علماء و حكماء و دانشمندان و نویسندگان طراز اول تهرانست كه در خیابان زرین نعل ساكن و در مسجد معروف فخرالدوله واقع در دروازه شمیران اقامه جماعت و ترویج دین و تفسیر قرآن مبین نموده و تنویر افكار و قلوب ارادتمندان و دانش جویان و حقیقت طلبان را مىنمایند.
در سال 1317 قمرى برابر 1276 شمسى در جنوب جلگه كمره كه بسیار حاصلخیز و پر بركت و از قدیم مسكن شیعیان خالص بوده در بلد كوهستانى و سرچشمه رودخانهها چشم بجهان باز كرده و پس از پرورش در آن هواى آزاد و تحصیل علوم ابتدائى و مقدماتى براى كسب علوم عالیتر مجبور به هجرت از وطن شده و براى ادامه تحصیلات خونسار را كه یكى از زیباترین مناطق كوهسارى بشمار مىرود انتخاب نموده و در آنجا از محضر یكى از اوتاد زمان بنام آخوند ملا محمد بید هندى علاوه بر تحصیل مقدمات و فنون علم و قرائت قرآن از پارسائى و وارستگى محضر آن مرد روحانى بیش از پیش استفاده نموده و در سال 1337 قمرى با فوت مرحوم آخوند بید هندى براى ادامه تحصیلات نزد مجتهد بزرگوار حاج سید على اكبر بیدهندى و آسید احمد جادهاى رهسپار شده و از محضر آن دو عالم ربانى استفاده شایان نموده و در نوروز همان سال بكمره برگشته و در سن بیست سالگى تأهل اختیار كرده و براى تحصیلات بیشترى به شهرستان اراك كه مركز علم و دانش بوده آمده و مشغول ادامه تحصیل شده و سه سال تمام در اراك علوم فقه و اصول را در خدمت حاج شیخ عبدالغنى و حاج شیخ عباس ادریسآبادى و مقدارى حكمت و فلسفه را نزد آقاى سید محمد بروجردى و هم چنین درس خارج را در سال 1340 قمرى از محضر مرحوم آیتاللَّه العظمى حاج شیخ عبدالكریم یزدى تلمذ نموده و در نوروز آنسال كه آن مرحوم به قم مهاجرت و تشكیل حوزه دادند بنا بر دعوت آن مرحوم با قافلهاى از طلاب كاروانى تشكیل و با وسائل آن روز به قم رهسپار شده و اقامت نمودند.
در آن موقع استاد فسلفه و حكمت قم مرحوم حاج میرزا على اكبر یزدى مدرس و همدرس مرحوم فیلسوف شهیر میرزا جهانگیر خان قشقائى كه در عصر خود بى نظیر بوده، دوره فلسفه و حكمت حاجى سبزوارى و فلسفه عالى صدر المتألهین و دوره ریاضیات را نزد حكیم مزبور فراگرفته و نیز دو دوره درس اصول و یكدوره درس خارج فقه را در حوزه مرحوم آیتاللَّه حایرى یزدى تلمذ نموده و این دروس بالغ بر چهارده سال كه در قم اقامت داشتند ادامه داشت و طرز اصول اصحاب سامرا را بوسیله آیتاللَّه حایرى و اصول اصحاب نجف را بوسیله دیگران مانند آیتاللَّه میرزا سید على یثربى كاشانى فراگرفته و از مقایسه بین دو طرز اصول و تكمیل فلسفه و معقول و غور در مباحث عقلى كه پیش آمده بود لذت وافرى مىبردند.
متعاقب آن بتدریس كفایه و مكاسب و اصول فقه و معقول و همچنین بتدریس هیئت و هندسه مشغول بودند.
در سال 1354 ق كه غائله تغییر لباس پیش آمد ایشان تبعید به تهران شده و حدود یك ماه زندانى شده آنگاه بقید توقف در تهران آزاد گردیده و تاكنون چهل سال است كه در عاصمه تشیع بخدمات دینى و روحى اشتغال دارند.
در سال 1367 ق بمكه معظمه مشرف شده و در سال 1371 ق بدعوت شعوب المسلمین پاكستان بكراچى رفته و در آن حفله و كنفرانس بزرگ اسلامى بیاناتى ایراد نموده كه موجب اعجاب همگى گردیده و نیز سفرى به بیت المقدس نموده و در مؤتمره اسلامى آنجا شركت كرده و هم در كنگره اسلامى حجاز و مكه معظه دعوت شده در تمام این مراحل نداء شیعه را كه مغز و لب و حقیقت اسلام است ظاهر نموده و اثرات عمیقى در روح دانشمندان مسلمین گذارده است.
نگارنده گوید: علامه كمرهاى از دانشمندان بزرگواریست كه بسهم خود خدمات بسیار ارزنده از راه بیان و قلم بعالم اسلام نموده است. تألیفات و تصنیفات آموزندهاى شاهد این گفتار و گواه این مدعا است و فهرست آن در رسالهى جداگانهاى بطبع رسیده با شرحى از كتب مفیده آنجناب كه اسامى آنها را مىنگارم:
1- كتاب افق وحى 2- كتاب افق اعلى نگاهى بچهره محمد و على علیهماالسلام 3- على و الزهراء- سرچمشه آب حیات 4- ملكه اسلام فاطمه زهراء علیهاسلام 5- ترجمه قصیده النبى محمد صلى اللَّه علیه و آله و سلم 6- نهجالبلاغه السماء و العالم آسمان و جهان 7- نهجالبلاغه و جنگ 8- پیام میلاد امیرالمومنین علیهالسلام بسلاطین اهل قبله 9- كتابى بقلم امیرالمؤمنین علیهالسلام 10- نامه كودك در مسجد 11- محنت اسلام 12- عنصر شجاعت یا هفتاد و دو تن و یك تن جلد اول 13- جلد دوم عنصر شجاعت 14- جلد سوم عنصر شجاعت 15- جلد چهارم عنصر شجاعت (مسلم بن عقیل) 16- چند مرحله از زندگانى امام حسین 17- تاج مأمونالرشید 18- مجلس مباحثه امام رضا علیهالسلام با عمران صابى 19- فلسفه غیبت امام زمان عجل اللَّه فرجه 20- امامزاده عبداللَّه علیهالسلام در رى 21- شرح حال محمد بن ابىبكر 22- پیام ایران بنجد و حجاز و مصر 23- امناء الهى در كتاب سلمان فارسى و ابوذر غفارى 24- خواب دیدن ائمه اطهار علیهمالسلام 25- قبله اسلام كعبه یا مسجدالحرام 26 - بیت المقدس و تحول قبله 27- آفاق كعبه 28- پنج رساله در حج و قبله 29- نهیب پیغمبر صلى اللَّه علیه و آله بملوك و امراء و فقهاء علماء از خیف منى 30- كلید امن جهان 31- كلید امن دنیا 32- رساله مناسك و مسائل حج و عمره 33- ندائى از سرزمین بیت المقدس 34- اجتماع پیرامون خانه تقدیس 35- اسرار حج 36- تفسیر سوره نور 37- نداى اذان و ثواب آن بفارسى 38- دروس متون احادیث 39- الحدیث عند الشیعه تا تاریخ تدوین حدیث 40- تصحیح تفسیر دانشگاه (بفارسى) 41- غروب آفتاب در اندلس 42- كتاب مادر 43- مقدمه مواقع النجوم 44- تحشیه رساله لقاء اللَّه 45- تصحیح و تحشیه مراقبات السنه 46- من روح الفرج بعد الشده (بعربى) 47- مقاله در سالنامه نور دانش سال 1326 تحت عنوان اسرار موت و حیات 48- آثار مقدس احادیث و اخبار اسلام 49- على علیه السلام و آلمحمد صلى اللَّه علیه و آله 50- آل رسولاللَّه 51- رابطه عالم اسلامى بزبان فارسى در جواب علماء كردستان 52- رابطه عالم اسلامى قبس من ولاء على علیهالسلام بزبان عربى 53- آراء ائمه الشعیه الامامیه فى الغلاه.
آثارى كه آماده طبع است
1- جلد پنجم عنصر شجاعت 2- جلد دوم قبله اسلام 3- جلد دوم افق اعلى 4- تفسیر تعدادى از سور قرآن 5- جلد دوم سرچشمه آب حیات 6- جلد دوم افق وحى 7- جلد دوم دروس متون احادیث 8- پیام بلال حبشى مولاى رسول خدا صلى اللَّه علیه و آله و سلم از با كعبه بسیاهان جهان 9- ترجمه كتاب الاسلام على مفترق الطرق.
معظم له داراى فرزندان برومندى مىباشند كه در میان آنان دانشمند معظم و فاضل برومند جناب آقاى حاج میرزا محمدحسن ناصر آقاى كمرهاى بفضل و تقوا و اطلاعات عمیقى موصوف و بیشتر امور والد ماجدش بدست با كفایت و نظر صائب او انجام مىگیرد.
علم ربانى.
تولد: 1317(1276 ق.)، كمره از توابع اراك.
درگذشت: 19 مهر 1363، تهران.
آیتالله خلیل كمرهاى بعد از تحصیل علوم ابتدایى و مقدماتى براى كسب علوم عالىتر به خوانسار رفت و نزد آخوند ملا محمد بیدهندى مقدمات و متون علم قرائت قرآن را فراگرفت. با فوت ملا محمد بیدهندى به نزد سید علىاكبر بیدهندى و سید احمد جادهاى رفت و به تحصیل علوم پرداخت شد.
در سال 1337 ق. به حوزهى علمیهى اراك (مدرسهى سپهدار) كه توسط آیتالله عبدالكریم حائرى یزدى تأسیس گردیده بود ملحق شد و جزو اولین شاگردان حوزهى علمیهى وى بود. سه سال تمام فقه و اصول را نزد شیخ عبدالغنى و شیخ عباس ادریسآبادى و مقدارى حكمت و فلسفه را نزد سید محمد بروجردى و درس خارج را در سال 1340 ق. نزد آیتالله حائرى یزدى تلمذ نمود.
در سال 1339 ق. از حوزهى علمیهى اراك به همراه آیتالله عبدالكریم حائرى یزدى مؤسس حوزهى علمیهى قم، به قم منتقل شد و در آنجا ساكن شد و به تحصیل سطوح و فقه و اصول پرداخت در درس خارج آیتالله عبدالكریم حائرى یزدى نیز حاضر مىشد و معقول را نیز نزد آقا میرزا علىاكبر یزدى معروف به «حكیم» تلمذ مى نمود پس از وفات آقا میرزا علىاكبر حكیم الهیات به معنى اخص اسفار را با حضرت امام خمینى (ره) مذاكرهى بینابین داشتند و همچنین مقدارى خارج فقه جواهر را با حضرت امام (ره) و آیتالله میرزا عبدالله تبریزى مذاكره مى نمود.
اساتید دیگر وى عبارتند از: آیتالله ملكى تبریزى و آیتالله اصفهانى و آیتالله محدث قمى و علامه عاملى. آیتالله كمرهاى سپس در قم به تدریس سطوح و تفسیر و فسلفه پرداخت.
آیتالله كمرهاى در سال 1341 ق.، به سبب مخالفت با كشف حجاب، به دستور رضاشاه دستگیر و زندانى شد و سپس در تهران نفى بلد گردید. در سال 1371 ق. در كراچى به ریاست مؤتمر اسلامى انتخاب گردید و بار دیگر در سال 1379 ق. در مؤتمر اسلامى اردن شركت كرد. در پایان مؤتمر به اشارهى آیتالله سید حسین بروجردى همراه آیتالله مرتضى طالقانى براى تشكر از شیخ محمود شلتوت، مفتى اهل سنت و رییس جامعالازهر، دربارهى فتواى ایشان در به رسمیت شناختن مذهب تششیع، به قاهره رفت و با شیخ شلتوت دیدار و گفتگو كرد. در سال 1385 ق. در مكه در مؤتمر عالم اسلامى شركت كرد و به ریاست مؤتمر برگزیده شد.
آیتالله كمرهاى در سال 1349 در هزارهى شیخ طوسى درباره مقام علمى شیخ طوسى ایراد كرد.
آیتالله كمرهاى در شروع انقلاب اسلامى همگام با مردم حركت نمود و در راهمپیمایى تاسوعاى 1375 به اتفاق آیتالله طالقانى شركت جست. پس از حمله عراق به ایران با نوشتن مقاله «عرب این ننگ را به كجا مى برى؟»، در روزنامهى، «اطلاعات» به حمایت از موضع به حق ایران برخاست.
آیتالله كمرهاى در دورهى دكتراى دانشكده الهیات دانشگاه تهران تدریس مىنمود.
از آثار وى مى توان به این عنوانها اشاره كرد: تفسیر سورهى نور (در دو مجلد)؛ عنصر شجاعت یا هفتاد و دو تن و یك تن (در تراجم شهداى كربلا، چهار جلد)؛ شرح نهجالبلاغه؛ نهجالبلاغه السماء و العالم آسمان و جهان؛ نهجالبلاغه و جنگ؛ ملكه اسلام فاطمه زهرا؛ نوید اسلام؛ نداى اذان و احادیث استحباب آن؛ مادر و وظیفه زن در اسلام؛ فتح مكه غروب آفتاب در اندلس؛ اسرار حج؛ قبله اسلام كعبه یا مسجدالحرام؛ یك دوره كامل تفسیر قرآن؛ افق وحى؛ افق اعلى؛ نگاهى به چهره محمد (ص) و على (ع)؛ على و الزهزاء سرچشمهى آب حیات؛ ترجمه قصیدةالنبى (ص) پیام امیرالمؤمنین به سلطان اهل قبله؛ كتابى به قلم امیرالمومنین (ع) نامهى كودك در مسجد، محنت اسلام؛ چند مرحله اسلام؛ چند مرحله از زندگانى امام حسین (ع)؛ تاج مأمونالرشید؛ مجلس مباحثهى امام رضا (ع) با عمران صایى؛ فلسفه غیبت امام زمان (ع) (عج) امامزاده عبدالله (ع) در رى؛ شرح حال محمد بن بكر؛ پیام ایران به نجد و حجاز و مصر؛ امناءالهى در كتاب سلمان فارسى و ابوذر غفارى؛ خواب دیدن ائمه اطهار (ع)؛ بیتالمقدس و تحول قبله؛ پنج رساله در حج و قبله؛ كلید امن جهان؛ كلید امن دنیا؛ رساله مناسك و مسائل و حج و عمره؛ ندایى از سرزمین بیتالمقدس؛ اجتماع پیرامون خانه مقدس دروس متون احادیث؛ الحدیث؛ تصحیح تفسیر دانشگاه (به فارسى)؛ كتاب مادر؛ مقدمه مواقع النجوم؛ تحشیه رساله لقاءالله؛ تصحیح و تحشیه مراقبات السنه، من روح الفرج بعد الشدة (به عربى)؛ آثار مقدس احادیث و اخبار اسلام؛ على (ع) و آل محمد؛ آل محمد رسولالله؛ رابطه اسلامى (به زبان فارسى)؛ در جواب علماى كردستان؛ رابطهى عالم اسلامى قبس من ولاء على (ع) به زبان عربى؛ آراء ائمه الشیعه فى الغلاة نهیب پیغمبر (ص) به ملوك و امراء و فقهاء از خیف منى. آثارى كه آماده طبع است: جلد پنجم عنصر شجاع؛ جلد دوم قبله اسلام؛ جلد دوم افق اعلى؛ تفسیر تعدادى از سورههاى قرآن؛ جلد دوم سرچشمه آب حیات؛ جلد دوم افق وحى جلد دوم دروس متون احادیث؛ پیام بلال حبشى مولاى رسول خدا (ص) از بام كعبه به سیاهان جهان؛ ترجمه كتاب على مفترقالطرق.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
