گشتاسب
نام گشتاسب بیش از دیگر پادشاهان كیانى، در اوستا و متون پهلوى آمده است. نامش در اوستا ویشتاسپا Vishtaspa صاحب اسب رمنده آمده است. و در آن كتاب راجع به او چنین آمده: ویشتاسب بلندهمت دارندهى اسبان تندرو از خاندان نوذر، و دوست زرتشت پیغمبر شهریارى مزداپرست و داراى فركیانى بود، و دین اهورایى را به مقامى بلند رسانید و بر دشمنان خود غلبه كرد. و دختران خویش: هما و بهآفرید را كه اسیر خیوئان (تورانیان) شده بودند، رها كرد. زن گشتاسب هوتئوسا Hutaosa از خاندان نوذرى بود كه مانند شوى خود دین زرتشت را پذیرفت. و از كسان اوپشوتئو Peshutanu و اسپنودات Spentodata اسفندیار بودند. وزیر او فرشوستر و برادر جاماسپا بود.
بنا به روایت بندهشن در اواخر هزارهى سوم، و یشتاسب به جاى لهراسب به سلطنت نشست و چون گشتاسب سىسال پادشاهى كرد آخر هزاره شد. پس هزارهى چهارم فرارسید. زرتشت، دین را از اهورامزدا (هرمزد) بپذیرفت و بیاورد. ویشتاسب دین او پذیرفت و آشكار كرد، و با ارجاسب بستیزید و مردم انیران (غیر ایرانى) با ایرانیان دشمنىهاى فراوان كردند. در دینكرد آمده كه روح یكى از مقدسان بنام اسریت SRIT از گروتمان (آسمان) عرش خداوند آمده بود، بر گردونهاى باشكوه، كه خود به خود حركت مىكرد. بر ویشتاسب ظاهر شد، و او را از وجود دیوى سهمناك خبر داد. آنگاه این گردونه بدو بهره شد: یك بهرهى جسمانى و یك بهرهى روحانى. آن را كه جسمانى بود، گشتاسب برنشست، و با آن میان نوذریان رفت و بر آن كه روحانى بود اسریت برنشست و به گروتمان (آسمان) بازگشت.
از سه آتشكدهى بزرگ ایرانى دو آتشكدهى آذرفر نبغ با آذر برزین مهر منسوب به گشتاسب است. بنابر دینكرت ارجاسب پادشاه خیونان (تورانیان)، دو تن به دربار ویشتاسب فرستاد، و باج خواست. ویشتاسب با ارجاسب آغاز جنگ كرد كه به پیروزى او دین مزدیسنا انجام گرفت. عمرو یشتاسب 150 سال بود. و پسرى به نام پشوتن داشت كه از جاودانىها است.
بنا به روایت شاهنامه گشتاسب وزیر پسران لهراسب بودند. گشتاسب زیبا و پهلوان بود. پس از رستم همتا نداشت. به عهد سلطنت او زرتشت آیین خداپرستى آورد. گشتاسب دین او پذیرفت، اما ارجاسب تورانى بر سر اینكار با گشتاسب جنگ كرد. در این جنگ زریر برادر گشتاسب كشته شد. سپس ارجاسب به بلخ حمله كرد، شهر را گرفت، و لهراسب از انزوا بیرون آمد، و با مردم باختر به جنگ ارجاسب بیرون شده و در حین كارزار كشته شد. زریر سپهسالار ایران بود، در آن جنگ بىدرفش جادو كشته شد. شرح دلیرىهاى این پهلوان در كتاب رزمى یادگار زریران به دست آمده است. پسر زریر به سنتور نام داشت كه انتقام پدر را بگرفت و پس از او سپهسالار ایران شد.
زرتشت نیز در این جنگ كشته شد. گشتاسب ابتدا شكست خورد، ولى بالاخره به تدبیر وزیر خود، پسرش اسفندیار را كه در بند بود، آزاد كرد و وعده داد كه اگر ارجاسب را شكست دهد تخت شاهى را به او واگذارد؛ پس اسفندیار ارجاسب را شكست داده بكشت و دو خواهر خود را نجات داد و چون گشتاسب به هیچ بهانه از دست اسفندیار و اصرار او براى گرفتن تخت پادشاهى آسوده نمىشد، او را به جنگ رستم فرستاد. و این شاهزاده كه رویین تن بود به اصابت تیر به چشمانش به دست پهلوان سیستانى، كه مذهب زردشت را نپذیرفته بود، كشته شد. پس از او گشتاسب سلطنت را به پسر اسفندیار، كه بهمن نام داشت واگذار كرد و درگذشت.
گشتاسب را بسیارى با ویشتاسب تاریخى پدر داریوش بزرگ كه یكى دانستند. چه ویشتاسب در باختر سلطنت داشت، و پسر ارشام و نوهى آریرمنه و نبیرهى چئاشپش است. سوابق داستانها گشتاسب هم آئوروتسپه و نوهى اروند یا ارمین و نبیرهى كىپشین است و چنانكه در پیش گذشت، او را با چائشپیش مطابق دانستند. سلطنت گشتاسب داستانى برخلاف تاریخ است. زیرا ویشتاسب شاه نبود و این شخص در تاریخ جاى دو خشایارشا را گرفته است.
جنگ اسفندیار با رستم مىرساند كه خانوادهى رستم پیرو دین زرتشت نبودهاند و ذكرى كه در داستانها از بتپرستى در زابل و هند یا جاى دیگر مىشود اشاره به مذهب بودایى است كه در شرق ایران رواج داشته است.
نظرات کاربران
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
