قاسم جبلی
روزگارى بود كه مردم ایران به خصوص تهران با صداى گرم و دلنشینى آشنا شده بودند كه صاحب آن را قاسم عرب مىگفتند، چون صداى آواز او مایهى عربى داشت، وى كه همان قاسم جبلى است به سال 1305 در تهران محلهى حیاط شاهى پا به عرصهى وجود نهاد و پس از چندى همراه خانواده خود به بازارچه نایبالسلطنه واقع در خیابان رى نقل مكان مىكند.
قاسم، تحصیلات ابتدایى را در دبستان فرهنگ و متوسطه را در دبیرستان ایران شهر ادامه داد و از همان دوران كودكى در دبستان و در محل براى همكلاسان و بچههاى محل خود بنا به درخواست آنان مىخواند و این هنرمند خردسال كه یك پارچه روح و احساس بود با صداى جادویى خود جایى والا و بس عزیز در دل آن نونهالان و همسن و سالهاى خود باز كرد و احترامى خاص براى وى قائل مىشدند ولى به سرعت دوران تحصیلات ابتدایى سپرى گشت و قاسم وارد دبیرستان شد و دیگر آن كودك خردسال نبود كه در هر كوى و برزن بخواند، بلكه براى صداى جذاب و گیراى خود ارزشى خاص قائل شده بود و مىگفت باید به نحو بهترى از آن بهره گرفت. قاسم جبلى مدتها بعد، روزى در باغى كه در اوشان (یكى از مناطق ییلاقى اطراف تهران) دعوت داشت بنا به خواهش دوستان شروع به خواندن مىكند و هنوز چیزى از خواندنش نگذشته بود كه مشاهده مىكنند، در باغ را به شدت مىزنند وقتى یكى از حاضرین مىرود و در را باز مىكند، شخصى به او مىگوید: «آقا من از باغ مجاور آمدهام و عدهاى از هنرمندان در آن جمع هستند كه صداى آواز را از این باغ شنیدهاند و مرا فرستادهاند تا صاحب آن صدا را خواهش كنم پیش آنان برود تا از نزدیك با ایشان آشنا شوند و از هنرشان محظوظ گردند».
قاسم جبلى، خواهش آن مرد را اجابت كرده و همراه او و تعدادى از دوستان خود به باغ مجاور مىرود، در آن باغ، قاسم گروهى از هنرمندان بزرگ و سرشناس كشور را كه عبارت بودند از آقایان: احمد عبادى، حسین یاحقى، مهدى خالدى، على زاهدى و تنى چند دیگر مىبیند كه شادروان حسین یاحقى به جبلى مىگوید: «پسرجان چه مىخواندى براى ما هم قدرى بخوان». قاسم مىگوید: «هرچه شما بنوازید من همان را خواهم خواند». زندهیاد حسین یاحقى ویولن را برداشته و قطعهاى در «اصفهان» مىنوازد كه قاسم مىخواند، سپس هنرمند گرامى احمد عبادى قطعهاى با سهتار در مایه «سهگاه» را مىنوازد كه قاسم جبلى با زیبایى و ملاحت خاصى كه صدایش دارا بود اجرا مىكند و بسیار مورد توجه آن استادان قرار مىگیرد و ایشان از او دعوت به عمل مىآورند كه به رادیو برود و قاسم بدون لحظهاى مكث دعوت آنان را پذیرفته و فردا به رادیو مىرود.
در رادیو، قاسم جبلى به منصور و مسعود (برادران معارفى) معرفى مىشود و ابتدا تا چندى با نام مستعار «فرهمند» مىخواند و از سال 1325 تا اوائل سال 1326 همكارى خود را در رادیو ادامه مىدهد. وى پس از چندى با آقایان: على تجویدى، عباس شاپورى، پرویز یاحقى، اسداللَّه ملك، شاپور نیاكان، ابراهیم سلمكى، عماد رام، منوچهر گودرزى و اسداللَّه باقرى همكارى و آهنگهایى از آنان را در رادیو اجرا كرد. قاسم جبلى در این زمان علاوه بر اشتهار در سراسر ایران، شهرتش از مرزهاى كشور گذشته بود و به خصوص طرفداران فراوانى در كشورهاى عرب زبان ممالك همسایه پیدا كرده بود لذا در مسافرتى كه به كشور عراق كرد با یكى از موسیقیدانان آن دیار آشنا شد و توسط وى با یكى از هنرمندان بزرگ موسیقى كشور مصر توسط مكاتبه آشنایى پیدا كرد و ردیفها و مقامهاى موسیقى عربى را تا حدود زیادى فراگرفت به طورى كه به وى پیشنهاد مىشود كه چون صدایش براى اجراى موسیقى عربى مناسب است به آن كشور برود در رادیو همكارى و برنامههایى را اجرا نماید ولى وى چون به وطنش ایران و هموطنانش علاقمند بود و به آن فكر مىكرد و عشق مىورزید این دعوت را نمىپذیرد و از رفتن و اقامت در آن سرزمین شانه خالى مىكند و از بغداد به ایران بازمىگردد.
قاسم جبلى به سبك آهنگسازى و شیوهى نواختن عباس شاپورى بسیار علاقمند است و ضمن احترام به تمام هنرمندان، ارادتى خاص به وى دارد و مىگوید: «عباس شاپورى، انسان با شخصیت و والایى است كه خود نمونهاى از اخلاق و تربیت است كه انسان در برخورد با وى از همان لحظهى اولیهى آشنایى تحت تأثیر این شخصیت باارزش هنرى قرار مىگیرد». جبلى ردیفهاى آواز ایرانى را نزد شادروان استاد اسماعیل مهرتاش فراگرفت. و در سال 1318، اولین كار هنرى خود را به نام «امیرالجزیره» در جامعه باربد اجرا و پس از آن، در برنامههاى هنرى دیگر این مؤسسه فرهنگى، هنرى اجرا كرد. وى كنسرتهاى فراوانى به طور رایگان، در مؤسسات خیریه و بیمارستانهاى مسلولین و كارگران صنعت نفت اجرا كرد. و مسافرتهاى متعددى نیز جهت كنسرت به امارات و شیخنشینهاى عربى نمود. جبلى یكى از خوانندگان مردمى بود كه در دوران شكوفایى خود، شهرتش نه تنها در سراسر كشور عزیزمان ایران پیچیده بود و از محبوبیتى خاص برخوردار بود بلكه در تمام خاورمیانه بخصوص كشورهاى عرب و امارات خلیجفارس محبوبیتش از بسیارى خوانندگان عرب در آن كشورها بیشتر بود به طورى كه وقتى براى شركت در جشن عروسى پسر یكى از شیوخ خلیجفارس با قطار از تهران به سوى اهواز رفته بود وقتى مردم اهواز متوجه مىشوند كه قاسم جبلى همراه با اركستر براى دادن كنسرت به یكى از شیخنشینها مىرود، در ایستگاه قطار و خیابانهاى اطراف آن جمع مىشوند و چنان ازدحامى مىكنند كه خیابانهاى اهواز از آمد و شد مسدود مىگردد و مىشود گفت به طور كلى مردم اهواز براى دیدن و استقبال وى از كارهاى خود دست كشیده بودند و چنین استقبالى در این شهر، هنوز از شخصى تا آن زمان سابقه نداشته. به هر حال این مسافرتها و كنسرتها موجب وقفه در كارهاى اصلى هنرى او در ایران و رادیو شد به طورى كه پس از چندى كه به ایران مراجعت كرده بود بنا به خواهش عماد رام كه یكى از دوستان نزدیكش بود، نزد مشیر همایون شهردار كه در آن زمان رئیس موسیقى رادیو بود مىروند كه وى دوباره در رادیو برنامه اجرا نماید؛ جبلى مىگوید: «مشیر همایون به من گفت: قسمتى از بیات ترك را بخوانم و من خواندم». مشیر همایون گفت: «چقدر مسلط و خوب خواندى». پس از آن قبول كرد كه در رادیو دوباره برنامه اجرا كنم و حكم مرا هم امضاء مىكند و وقتى عماد رام به مشیر همایون مىگوید: «آقا ایشان قاسم جبلى است كه سابقاً به نام هنرمند مىخواندند»، مشیر همایون بلافاصله حكم امضاء شدهى خود را پاره مىكند و مىگوید: «صدایش مایهى عربى دارد!» و من به عماد گفتم: «دیدى كه براى من این آقایان كارشكنى مىكنند». از این تاریخ به بعد قاسم جبلى دیگر به رادیو نرفت.
قاسم جبلى، در سال 1349 در سفرى كه به خطهى خوزستان كرده بود، در راه خرمشهر به اهواز، متأسفانه دچار سانحه تصادف مىشود و این سانحه به قدرى سهمگین و هولناك بود كه سالها وى به معالجه مشغول بوده و خوشبختانه پس از مدتى سلامتى كامل خود را بازیافت و دست از كارهاى هنرى كشید و براى دل خود گهگاهى زمزمه مىكند، باید توجه داشت كه نام قاسم جبلى در موسیقى ایران براى همیشه ثبت و آهنگهایى كه وى اجرا كرده، هیچگاه از خاطرههاى آنهایى كه شنیدهاند و آنهایى كه مىشنوند هیچگاه بیرون نخواهد رفت.
امیناللَّه رشیدى، خواننده و ترانهسراى قدیمى دربارهى قاسم جبلى مىگوید: «صداى قاسم جبلى از لطافت و وسعتى نسبى برخوردار بود و مورد توجه بسیارى از مردم و دوستداران موسیقى در زمان خود قرار گرفت. قاسم جبلى با آوردن حالاتى از الحان عربى در موسیقى ایرانى بنایى بنیان نهاد كه علیرغم خصومت طرفداران متعصب موسیقى سنتى با استقبال عجیب و باورنكردنى مردم مواجه شد و خوانندگان بسیارى امثال: پوران و غیره با پیروى از شیوهى او به اصطلاح گل كردند و به جایى و نوایى رسیدند و شگرف این كه دستگاه آن روز رادیو و سردمداران مربوط، قاسم جبلى را به گناه عربى خواندن از شركت در برنامههاى رادیو محروم نمودند و عجیبتر آن كه تاكنون، در تاریخ موسیقى ایران و این سرزمین هیچ خوانندهاى از نظر معروفیت و محبوبیت عام نتوانسته است به پاى همان جبلى برسد!!».
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
