نوذر پرنگ

غزالى بسته مشك‏آور بفتراك غزل نوذر كه خون دل به چشم آهوان چین بگرداند نوذر پرنگ از آن پدیده‏هاى استثنایى و شگرف غزل معاصر است كه به علت خوى درویشى و پرهیز از خودنمایى بى‏ثمر و مشئمز كننده گروهى كه بى‏هیچ استعداد خود را با بلند پایه‏ترین گویندگان و بزرگان این سرزمین مى‏سنجند، از همه‏گونه خودنمایى و جار و جنجال تبلیغاتى بدور است تا به جایى كه به نوشته محققین و شعر شناسائى كه آثار او را از نظر سبك و فصاحت با اشعار گویندگان ادب فارسى مقایسه كرده اند (والحق سخنى بگزاف نگفته اند) با خوى و خصلت متواضعانه خود استغفار كنان خود را از این گفتارها بر كنار داشته و اگر گاهى در اشعار و آثار خود به شاعرى مانند خواجه شیراز اشارتى دارد از آن انفاس قدسیه طلب معاضدت‏هاى معنوى و روحانى دارد چنانچه در این ابیات: این قلم دیرى است در جهل مركب مانده است كو ید بیضا و انگشت ورق گردان تو چشم عیاران عالم سوز بر دست من است خواجه! تدبیرى بكن دست من و دامان تو و گویى خود از عطر كلام و رایحه مست‏كننده این غزل چنان بى‏خود شده كه دست‏افشان و پایكوبان مقطع غزل را بدین‏گونه پایان مى‏دهد: بعد حافظ كس چنین گلچرخ رنگینى نزد بسته عهدى دیگر اى گل چرخ با دوران تو به طور كلى غزل و غزل‏سرایان در نیم قرن اخیر اكثرا به یك سبك و مضمون و با تركیبات مشابه و همانند سروده شده كه كم و بیش متأثر از یكدیگر بوده است، چنانچه اگر غزل شاعرى را به نام شاعر غزل‏سراى دیگرى مى‏خواندند، از نظر تشابه لفظ و معنى چندان غریب و متمایز نمى‏نمود، لیكن غزلیات «پرنگ» از نظر، تازگى مضمون ابداع استعارات و تشبیهات و انسجام كلمات و تركیبات، داراى آن جذبه و شور و حالى است كه اگر چه ناگزیرانه و نه در حد تقلید به سبك و روش پیشینیان است، لیكن از خوش‏تراشى گوهر لفظ، و موسیقى مترنم وزن، و تازگى و طراوت معنى و مضمون آنچنان مایه اندوخته كه انسان را در وجد و حالى دست نیافتنى و سكرآور فرومى‏برد. ساقى به جلوه آى و مئى چون پرى بریز دستى فشان و آبروى دلبرى بریز مطرب از آن خیال كه در پرده سماع گلگون نشسته، در خم خنیاگرى بریز بر باده نوش خم سماوات گوشدار جام نخست من ز پى آخرى بریز اى خواجه حكم قاضى حاجات كافى است خاكى بیار و در دهن داورى بریز ایمان خشك تازه كند این شراب ناب آبى بروى آتش ناباورى بریز دقائق و ظرائقى كه در ابیات غزل «پرنگ» به كار رفته ممكن است در ابتداى امر به چشم نیاید. چنانكه درك آن نیز براى همه كس ممكن نیست، خواننده یا شنونده این اشعار باید آنقدر استطاعت علمى وحدت نظر داشته باشد كه فى‏المثل هنگام خواندن این مصراع «اى خواجه حكم قاضى حاجات كافى است» از كلمات «قاضى حاجات» و «كافى»، بیاد «یا قاضى‏الحاجات و یا كافى‏المهمات» بیفتد، تا بتواند از خواندن این شعر و لطایفى كه در آن به كار رفته حظ وافر و كافى ببرد. نوذر در بیان التهابات و انقلابات درونى خود به راستى از توانایى خاصى برخوردار است و گویى دستى به عالم غیب و شهود و گوشى به باده نوش خم سماوات و اندیشه‏اى ماوراء تفكرات معمول بشرى دارد او غزل را با كلمات و تركیبات درربار و درخشانى كه در خزینه حافظ خود پیراسته به گونه‏اى مى‏آراید كه از حد تصور بدور است. باد لیلاج قبا، سوخته مجنون دستار خاك چون پیرهن بوالحسن عمرانى سوختم در دهن خویش، خرابات كجاست تا زنم آب به سوز سخن پنهانى چون رگ پاره خورشید قیامت تا صبح نعره مى‏زد شب اخترشكن بارانى همچنانكه خواجه بزرگوار شیراز دامن غزل را كه تا آن زمان اكثرا در موضوعات عاشقانه، تعریف و توصیف و شكوه و گلاه از معشوق سروده مى‏شد، به مسایل عارفانه و بیان مضامین تازه كشید، غزل نوذر نیز بگستردگى دامنه غزل و بگونه گونه مطالب و موضوعات آن افزوده است: هواى معنى بیگانه در سر دل ماست بود كه رنگ دگر بر رخ هنر بزنیم باز دو چشم مست او رفته بخوابگاه گل سبز كشیده خورده را ریخته در نگاه گل از سر كوى عاشقان باز بنفش مى‏رود صوفى سبز باد در خرقه سرخ آه گل دوش كدام آسمان خفته بیاد چشم تو بوى ستاره مى‏دهد كنگره كلاه گل یاد شیرین تو در خلوت سرچشمه‏ى مهر جامه از تن بدر آورد و به مهتاب سپرد آسمان عكسى از آشوب قیامت برداشت به نهان آینه‏داران ته آب سپرد از انعكاس رنج‏هاى نوذر در شعر كه سالها غم توانفرساى غربت را با صبورى تحمل كرده و بارگران محبت‏هاى از دست رفته را به دوش جان كشیده و پیوسته كوله‏بار نگرانیهاى گذشته‏اش به شانه بوده است. نیز یادى كنیم كه با قلم سحارش گاهگاه بدان اشاره كرده است. صبا بناله و مى در خروش و گل سفرى است بساز برگ رحیلم كه فصل دربدرى است مبین به شعر تر و نغمه‏هاى شیرینم قسم به آب و گیاه و پرنده غمگینم چو آخرین نگه آدم صفى به بهشت پر از ملائك غمناك حسرت آگینم به چه مانعى در اینجا، به كلام دلنشینى كه نشست است در بیت بجاى نابجایى تو بیاد كس میاور كه برفت و مرد نوذر ز چنان عجیب خاكى، به چنین غریب جایى دلم مى‏خواست مى‏گشتم چو مه دور زمین با تو دریغا بر سر كین است دور آسمان با من دیده‏ى مهتاب چینم زیر باران خیال مانده بین صدهزار آئینه سرگردان تو مثنوى‏هاى «پرنگ» نیز همانند غزلیات او اعجاب برانگیز و شورآفرین است، علاوه بر شمول و تسلطى كه وى بر فرهنگ اساطیرى و باستانى این كشور دارد و جاى جاى در اشعار خود از آن سود جسته تصویرسازى‏ها و نقش‏آفرینى‏هاى او نیز چشم‏گیر و در حیرت‏آور است، در مثنوى عارفانه‏اى كه بگونه ساقى‏نامه سروده شده و آن نیز انباشته از مضامین بكر و دست نیافتنى است، از شعر خواجه شیراز بدین‏گونه سود جسته و چهره آن پیر مراد را بدین گونه به تصویر كشیده: نشسته پیر پیرى چنگ در دست فكنده چنگ در زلف دلم مست فرومى‏ریزد از بال و پر چنگ سرشك آیه‏هایى صورتى رنگ «سحرگه رهرویى در سرزمینى همى گفت این معما با قرینى» «كه اى صوفى شراب آنگه شود صاف كه در شیشه بماند اربعینى» نباتى در شراب تلخم انداخت هراتى گفت و یاد بلخم انداخت تازگى و انسجام این تركیبات و صحنه‏پردازیهایى كه در مجموعه این مثنوى به كار رفته از قدرت طبعى ما فوق‏الطبیعى و در عین حال متحول حكایت مى‏كند، چنانكه نخست «دل» را «زلفى» در میان نیست و فروریخت سرشك از بال و پر چنگ (كه چنگ را نیز بال و پرى نیست) آنهم چه سرشك! سرشك آیه و چه آیه، آیه‏هایى به رنگ صورتى كه ممكن است در بادى امر و به گوش آنان كه طبعشان به ساده‏گویى خو گرفته مورد سؤال قرار بگیرد، ولى در جواب باید گفت انتظار، از شعر امروز این نیست كه تركیب‏ها و مضامین شعر و سیاق و روش گذشتگان ساخته و پرداخته گردد. چنین صحنه دلكش و زیبایى كه ساخته ذهن متبلور و نقش‏آفرین شاعر است، آن‏هم هنگامى كه قلم سحار اندیشه او چهره پیرى چون حافظ آسمانى را به تصویر مى‏كشد و از ابتدا قصد اقتداى شعر او را دارد، ناگزیر است براى بیان نشان دادن حالات درونى خود، تمام قراردادهاى تعیین شده را بر هم ریخته نقشى چنین بدیع و نو ظهور بیافریند. و آن دو نیز نمونه درخشانى از شعر راستین دیروز و امروز است. نمى‏دانم كجاى این شب تار كجاى بیشه‏ى دورى دگر بار گیاهى خواب مى‏بیند كه در باد پلنگى از درختى ناگه افتاد فتاد اما بروى آهویى خورد پس آنگه سیلى از خون بیشه را برد نگارنده كه سالهاست با این شاعر لطیف طبع و حساس مجالست و مؤانست داشته‏ام مطلقا چكامه‏اى، شعرى، ترانه‏اى، بیتى از او نیافتم كه از شیرینى و لطافت، فصاحت و بلاغت، تازگى و جذابیت خالى باشد، مجموعه آثار او به نام «فرصت درویشان» كه اشعارى نیز به سبك نو در آن مندرج و این قبیل از آثار ایشان نیر در نوع خود بى‏نظیر و از امتیازات زیادى برخوردار است همه و همه از زیباترین و پربارترین نمونه‏هاى شعر فارسى معاصر است. «افسانه‏ى جم» سحر چو قصه‏ى پیمانه در میان افتاد مى آتشى شد و در جان این و آن افتاد گل حدیث گریبانت از لبم چو شكفت پیاله را ز هوس آب در دهان افتاد شبى ز شیون جامى شكسته دانستم به خاك پاى تو آسان نمى‏توان افتاد سبو، فسانه‏ى فرجام جام جم مى‏گفت ستاره خون شد و از چشم آسمان افتاد دهان جام چنان باز ماند از حیرت كه شیشه خم شد و اشكش ز دیدگان افتاد درود باد به رندى كه چون پیاله گرفت نخست یاد حریفان خسته جان افتاد «اسب سم طلا» دختر خانو مى‏خوامش خان بدونه منو مى‏گیره چكار كنم چكار كنم اسب ابلق زین كنم تنگ غروب سوار بشم فرار كنم فرار كنم من كجا فرار كنم دلم نمى‏گیره قرار سر راشو مى‏گیرم اگر بیاد صد تا سوار اسب ابلق سم طلا آسته برو میرى كجا (2 مرتبه) مى‏ترسم دیونه بشم با آدماش جنگ كنم سر بشكنم سر بشكنم یا تبرزین ور دارم خونه‏شونو در بشكنم در بشكنم نه میرم گل میستونم سر زلفش وامیستونم (2 مرتبه) اسب ابلق سم طلا تندتر برو آسته چرا (2 مرتبه)

نوذر پرنگ

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته