فتح اللَّه اکبر

معروف به القاب بیگلربیگى، امیرتومان، سالار افخم، سردار منصور، سپهدار اعظم رشتى، در 1234 در رشت متولد شد. پدرش حاج میرزا محمدعلى خان گیلانى از ملاكین گیلان بود. وى تحصیلات مقدماتى را فراگرفت و در اداره‏ى گمرك گیلان كه در اجاره‏ى عموى او بود به استخدام درآمد. پس از چندى عموى وى درگذشت. فتح‏اللَّه با همسر عموى خود كه زنى مسن و ثروتمند بود ازدواج نمود و جانشین عموى خود در اجاره‏دارى گمرك شد و ملقب گردید به میرزا فتح‏اللَّه خان بیگلربیگى مدیر گمرك سواحل بحر خزر و خراسان و چون سفره‏اى گشاده داشت و دست و دل باز بود، قسمتى از گنج بازیافته را خرج امناى دولت نمود و طبعاً مورد توجه قرار گرفت و مبلغ معتنابهى به اجاره‏ى دولت افزود و در نتیجه در سال 1272 از طرف ناصرالدین شاه به منصب امیرتومانى و حمایل و نشان مخصوص نائل آمد. یك سال بعد شاه به او نشان و تمثال همایون داد. در سال 1278 مظفرالدین شاه وزارت گمركات را به او واگذار كرد و سه سال بعد به او لقب «سالار افخم» داد. در 1284 مظفرالدین شاه به هنگام سفر سوم خود به اروپا در رشت با قبول پیش‏كشى قابل ملاحظه‏اى او را ملقب به سردار منصور نمود. سردار منصور در اثر مسافرت‏هاى مكرر و متوالى به اروپا از طرفداران حكومت قانون و مشروطه در ایران بود. با وجودى كه از حمایت كامل شاه برخوردار بود و همه ساله مبالغ زیادى از گمركات ایران سود مى‏برد، مع‏الوصف با آزادیخواهان سر و سرى داشت و از مشروطه حمایت و جانبدارى مى‏كرد. پس از آنكه محمدعلى شاه به تخت سلطنت نشست و تدریجاً بناى مخالفت با مشروطه و مشروطه‏خواهان را آغاز نمود، عده‏اى از جمله سردار منصور مبارزه‏ى خود را با محمدعلى شاه آغاز كردند و در این زمینه تندروى زیادى نمودند. پس از به توپ بستن مجلس و تعطیل مشروطیت، سردار منصور توقیف و به زندان باغشاه افتاد و او را زنجیر نمودند و پس از مدتى به اروپا تبعید گردید. در 1288 وقتى مجاهدین و مشروطه‏خواهان گیلان را فتح نمودند مركز فعالیت خویش علیه محمدعلى شاه قرار دادند، سردار منصور از اروپا بازگشت و مستقیماً به گیلان رفت و جزء اردوى سپهدار تنكابنى كه ریاست مجاهدین گیلان با او بود گردید. پس از فتح تهران و خلع محمدعلى شاه از سلطنت، ابتدا هیئت مدیره كشور بدون تعیین رئیس‏الوزراء مسئولینى براى وزارتخانه‏ها تعیین نمودند. در این انتصابات سردار منصور وزیر پست و تلگراف شد. وقتى سپهدار تنكابنى در مهرماه 1288 به ریاست وزرائى منصوب شد ظرف یك سال مجموعاً چهار كابینه تشكیل داد كه در تمام كابینه‏ها سردار منصور وزیر پست و تلگراف بود. در 1294 در كابینه‏ى عین‏الدوله به وزارت عدلیه منصوب گردید و در كابینه عبدالحسین میرزا فرمانفرما، كه در همان سال تشكیل یافت، وزارت پست و تلگراف با او بود. در اسفند 1294 سپهدار تنكابنى با لقب تازه سپهسالار اعظم به رئیس‏الوزرائى منصوب شد و لقب سابق وى به سردار منصور تعلق گرفت و عنوان سپهدار اعظم رشتى یافت. در كابینه‏ى محمدولى خان سپهسالار، فتح‏اللَّه خان سپهدار اعظم وزیر داخله شد. در دولت وثوق‏الدوله كه یك سال بعد تشكیل یافت كماكان وزارت داخله با او بود. در 1297 در نخست‏وزیرى دوم وثوق‏الدوله در ترمیم كابینه به وزارت جنگ منصوب شد. فتح‏اللَّه خان سپهدار اعظم در 1299 پس از كناره‏گیرى مشیرالدوله از طرف سلطان احمدشاه به رئیس‏الوزرائى تعیین گردید و مجموعاً دو كابینه تشكیل داد كه در هر دو كابینه وزارت داخله را خود بر عهده گرفت. در روزهاى آخر رئیس‏الوزرائى سپهدار اعظم بود كه مقدمات كودتاى سوم حوت 1299 كه از چندى پیش فراهم شده بود به مرحله‏ى اجرا درآمد و تهران توسط قواى قزاق تصرف شد و سید ضیاءالدین طباطبائى به رئیس‏الوزرائى و میرپنج رضاخان به فرماندهى دیویزیون قزاق منصوب شدند. در شب سوم اسفند سپهدار اعظم رئیس‏الوزراء پس از ورود قواى قزاق به تهران در سفارت انگلیس متحصن شد. چند روزى با خفت و خوارى در آن سفارتخانه به سر برد و پس از گرفتن تأمین از طرف انگلیس‏ها از سفارتخانه خارج و به اروپا رفت. سپهدار اعظم در دوره‏ى سوم مجلس شوراى ملى از گرگانرود به وكالت انتخاب گردید و در دوره‏ى پنجم از رشت وكیل مجلس شوراى ملى شد و از آن تاریخ چون سنش از 70 سال تجاوز نموده دیگر به مجلس راه نیافت، تا سرانجام در 1316 در سن 82 سالگى درگذشت. وى هنگام انتخاب نام خانوادگى كلمه‏ى «اكبر» را نام خانوادگى خود قرار داد. فتح‏اللَّه اكبر مردى ساده‏دل و از عوام و كم‏سواد بود و غالباً اسرار كابینه‏هاى مشروطیت كه در آن عضویت داشت توسط او فاش مى‏گردیدند. نسبت به سیاست انگلستان در ایران همیشه روى موافق نشان مى‏داد. میرزا كریم خان رشتى پسرعموى او كه از طرفداران پروپاقرص انگلستان در ایران بود غالباً وسیله‏ى اجراى سیاست انگلیس در ایران توسط سپهدار اعظم مى‏شد. فتح‏اللَّه اكبر از مالكان درجه اول ایران بود و ذاتاً ممسك و خسیس نبود و تمایل زیادى در معاشرت با خارجیان نشان مى‏داد. زبان فرانسه را در مسافرت‏هاى مكرر خود به خارجه تا حدى فراگرفته بود. از فرزندان وى «محسن» دو دوره وكیل مجلس شوراى ملى شد.

فتح اللَّه اکبر

تازه های مشاهیر

بیشترین بازدید هفته