محمد امیر علائی
حدود 1265 در تهران متولد شد. پدرش میرزا احمدخان علاءالدوله از رجال بزرگ عصر ناصرى و مظفرى و شاغل مقامات درجه اول مانند حكومت فارس بود. در 1290 در تهران ترور شد.
جانمحمد خان پس از انجام دادن تحصیلات مقدماتى وارد مدرسهى قزاقخانه شد و به درجهى افسرى نائل آمد و سرانجام درجهى سرهنگى گرفت. در كودتاى 1299 از افسران زیردست رضاخان میرپنج بود و به همراه اردوى او وارد تهران شد و درجهى سرتیپى گرفت. به فرماندهى پادگان عشرتآباد منصوب شد. تمام رجالى كه بعد از كودتا دستگیر و زندانى شدند در عشرتآباد زیر نظر او قرار داشتند. بعد فرمانده تیپ تیرانداز عراق كه در همان عشرتآباد مستقر بود گردید و غالباً در جنگهاى داخلى براى خلع سلاح عشایر شركت مىكرد.
در 1303 سردارسپه رئیسالوزراء و وزیر جنگ در اثر اختلافات با نمایندگان مجلس از سمت خود استعفا داد و به صورت قهر به بومهن ملك شخصى خود رفت. نظامیان در تمام ایران له سردارسپه و علیه مجلس دست به تظاهرات زدند. سرتیپ جانمحمد خان كه فرمانده تیپ عشرتآباد بود با توپ و تیپ خود در جلوى مجلس مانورى داد كه تا آن روز سابقه نداشت و به این ترتیب مجلس را سخت تهدید كرد. در همان سال در سفر جنگى سردار سپه به خوزستان براى قلع و قمع شیخ خزعل جزء همراهان سردارسپه و تیپ خود را نیز قبلاً به جنوب فرستاده بود.
سرتیپ جانمحمد خان در اوایل 1304 به فرماندهى لشكر شرق (خراسان) منصوب شد و اولین اقدام وى در این سمت خلع سلاح تركمنها بود. او در جوین و كوكلان آنچنان خشونت و كشتار بىرحمانه انجام داد كه تركمنها از ترس وى در صحرا پراكنده شدند. به هنگام تغییر سلطنت و انقراض قاجاریه سرتیپ جانمحمد خان تلاش بسیارى نمود و استان خراسان را علیه احمدشاه بسیج كرد. استاندارى خراسان و نیابت آستان قدس رضوى نیز به او واگذار شد.
یكى از اقدامات فجیع جانمحمد خان قتل سردار معزز بجنوردى و برادر و داماد و عوامل او بود. سردار معزز حاكم بجنورد بود و آن صفحه را كه سرحدى بزرگ بین ایران و روسیه است منظم نگاه مىداشت و مدت یك قرن تمام سرحدات ایران و روسیه در دست این خانواده بود. سردار معزز در اثر لیاقت محل خود را به خوبى اداره مىكرد و در حكمت ثانى وقوقالدوله، استرآباد هم ضمیمهى حكومت بجنورد شده بود. جانمحمد خان سه ماه پس از ورود خود به مشهد به بجنورد رفت و مورد استقبال و تكریم سردار معزز قرار گرفت و از او پذیرائى شد. هنگام بازگشت سردار و چند نفر او را بدرقه كردند. این بدرقه تا مشهد ادامه پیدا كرد سرانجام در مشهد سردار معزز و همراهان را گرفته به زندان انداختند و پس از چندى سردار معزز و شش نفر از همراهان او را به دار آویختند و در همان روز ده نفر از مشایخ محل و 65 نفر از رؤساى تركمنها در بجنورد و مشهد اعدام شدند. اعدام عشایر از طرف جانمحمد خان ادامه پیدا كرد. از هر قریهاى كه عبور مىكرد چندین نفر بىگناه را به جوخهى آتش مىسپرد؛ در یك قریه 28 جوان و در قریهى دیگر 70 جوان را تیرباران كرد. سفاكى و خونریزى جانمحمد خان در تمام منطقهى خراسان و تركمن صحرا ادامه پیدا كرده و همه روزه عدهى زیادى به دستور او به قتل مىرسیدند.
فرمانده لشكر شرق پس از سركوبى تراكمه و جمعآورى ثروت فراوان و به دار زدن سردار معزز بجنوردى، دیگر كمتر توجه به امور نظامى داشت چون ضمن فرماندهى لشكر، استاندارى و نیابت تولیت آستان قدس رضوى را عهدهدار و مرتباً به جمعآورى مال مشغول بود. حقوق و جیرهى افراد حیف و میل مىشد. در نتیجه پادگان مراوهتپه به فرماندهى سروان لهاكخان به علت نرسیدن حقوق و جیره سر به شورش برداشتند. نخست شهرهاى درجز، شیروان، و قوچان را تصرف كرده به سمت مشهد حمله نمودند و اعلام جمهورى كردند و در بجنورد عدهاى از افسران را كه با آنها همكارى نكرده بودند به جوخهى آتش سپردند. چون سرتیپ جانمحمد خان قادر به جلوگیرى از قیام لهاكخان نبود فوراً نیروئى از تهران متشكل از پیاده و توپخانه به فرماندهى سرهنگ روحاللَّه جهانبانى با اتومبیل روانهى بجنورد گردید و نیروى هوائى نیز به آنها كمك كرد و در نتیجه لهاكخان شكست خورد و به روسیه فرار كرد. رضاشاه پس از دفع لهاكخان متوجه شد كه شورش مزبور در اثر سوء جریان در لشكر خراسان و سوء استفادههاى سرتیپ جانمحمد خان مىباشد لذا براى رسیدگى به خراسان عزیمت نمود. لدىالورود سرتیپ اماناللَّه جهانبانى را به فرماندهى لشكر خراسان منصوب نمود و جانمحمد خان را پس از كندن سردوشىهایش مغضوباً به تهران روانه كرد و مدتى نیز توقیف بود. و سرانجام از ارتش اخراج شد. رضاشاه اندوختههاى او را گرفت و با آن حقوق معوقهى افسران لشكر خراسان را پرداخت. در بجنورد نیز همكاران لهاكخان را كه دوازده نفر بودند اعدام كرد.
سرتیپ جانمحمد خان پس از اخراج از ارتش به كار دولتى دعوت نشد. به كشاورزى پرداخت. ثروت پدرى و ثروتى را كه در خراسان اندوخته بود از دست داد. تا اینكه در سال 1330 در تهران درگذشت. درباره اعمال و رفتار سرتیپ جانمحمد خان مورخین مخصوصاً ملكالشعراى بهار و حسین مكى و بعضى از روزنامهها مطالب عجیب و غریبى نوشتهاند. چون غالب این نوشتهها مستند نیست از ذكر آنها خوددارى مىشود. جانمحمد خان فوقالعاده عصبانى، تندخو، و قسىالقلب بود؛ این صفات در پدر او (علاءالدوله) و تا حدى در عموهاى او احتشامالسلطنه، معینالدوله و نظمالسلطنه وجود داشت. در نسل فعلى خانوادهى امیرعلائى و علامیر، صفت تندخوئى و عصبانیت وجود دارد.
ارسال نظر
با تشکر، نظر شما پس از بررسی و تایید در سایت قرار خواهد گرفت.
متاسفانه در برقراری ارتباط خطایی رخ داده. لطفاً دوباره تلاش کنید.
